II SA/Po 983/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata K. C. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta z dnia [...] maja 2015r. Nr [...] w przedmiocie przekształcenia samorządowego zakładu budżetowego postanawia oddalić wniosek. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 lutego 2016r. oddalił skargę R.K. W związku z przyznaniem skarżącemu R. K. prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 09 marca 2016r., Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła do jego reprezentowania adwokata P. S. (k. 83 akt sąd.). Pismem z 25 kwietnia 2016r. pełnomocnik poinformował, że zapoznał się z aktami sprawy, wykonał fotokopie akt oraz wystosował pismo do skarżącego i następnie pismem z 6 maja 2016r. złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi od powyższego wyroku Sądu. Opinia została oceniona jako sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności i doręczona skarżącemu. Postanowieniem z 17 maja 2016r przyznano adw. P. S opłatę za wykonane czynności pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto pełnomocnik ten w związku z pismem skarżącego, który oświadczył, że utracił zaufanie do osoby pełnomocnika z urzędu, wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej o zwolnienie go z obowiązku świadczenia pomocy prawnej z urzędu. Wobec powyższego Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla skarżącego w miejsce adw. P. S. nowego pełnomocnika z urzędu w osobie adw. K. C. Kolejny pełnomocnik w dniu 27 maja 2016r., w którym osobiście odebrał przesyłkę sądową, został powiadomiony o wyznaczeniu. Doręczono mu także opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej z 06 maja 2016r. przedłożoną przez poprzedniego pełnomocnika z urzędu (k. 131 akt sąd.). Pismem 17 czerwca 2016r. adw. K. C. przedłożył drugą w sprawie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 10 lutego 2016r. Pełnomocnik ten wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w maksymalnej wysokości, uwzględniając stawkę podatku od towarów i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub części przez skarżącego. Wniosek o przyznanie kosztów w takiej wysokości pełnomocnik motywował obszernością i złożonością materiału dowodowego, a także złożonym charakterem sprawy, co wymagało znacznego nakładu pracy. Dołączył dowód nadania opinii skarżącemu oraz do Okręgowej Rady Adwokackiej. Zgodnie z art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718, dalej "P.p.s.a.") wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Treść przepisu art. 250 P.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega bowiem ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza przy tym, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w orzecznictwie sądowadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście (faktycznie) udzieloną (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, publ. ONSAiWSA 2005 nr 5, poz. 93; post. NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 212/12, dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 1138258; post. NSA z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 1011762). Przepis art. 250 P.p.s.a. nie nakłada, więc obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a wniosek taki podlega ocenie także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej (post. NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 643591, post. NSA z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I GZ 146/11, dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 1068334; B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek. Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Warszawa 2007, str. 317-318). Wynagrodzenie może być więc przyznane jedynie w sytuacji, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Tylko w przypadku profesjonalnego i należycie starannego podjęcia czynności w postępowaniu można bowiem stwierdzić, że strona rzeczywiście (faktycznie) otrzymała pomoc prawną (post. WSA w Warszawie z dnia 01 sierpnia 2013r., sygn. akt IV SA/Wa 2780/12, dostępne www.nsa.gov.pl). Następnie należy zauważyć, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony (art. 199 P.p.s.a.). Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków, nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W przedmiotowej sprawie przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W związku ze sporządzeniem przez adw. P.S. opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku, stwierdzono sporządzenie opinii z zachowaniem zasad należytej staranności. Pomoc prawna udzielona przez tego wyznaczonego pełnomocnika z urzędu poprzez sporządzenie opinii o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej stanowiła wykonanie wydanego postanowienia o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolite jest stanowisko, że podjęcie przez pełnomocnika czynności w sprawie, w szczególności sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, stanowiło wykonanie wydanego w tej sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Natomiast wyznaczenie w tej sprawie przez Okręgową Radę Adwokacką następnego pełnomocnika z urzędu, który zajął tożsame stanowisko o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie uzasadnia przyznania mu kosztów z tytułu zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu koszty związane z jego wynagrodzeniem obciążają Skarb Państwa. Nieusprawiedliwione jest zatem w okolicznościach sprawy przyznawanie ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podejmowali w sprawie te same działania, w tym sporządzili dwie podobne w treści opinie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W istocie oznaczałoby to bowiem nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa (post. NSA z 3 grudnia 2014r., sygn. akt II FZ 1873/14 ). W niniejszej sprawie celowość zasądzenia drugiemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu można byłoby rozważać jedynie w sytuacji, gdyby jego działania polepszyły sytuację prawną skarżącego np. gdyby, pomimo sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przez pierwszego pełnomocnika, sporządził i wniósłby skargę kasacyjną - co jednak w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Przychylić należy się do jednolitego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przyznanie w takich okolicznościach ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podjęli te same działania, stanowiłoby nadmierne i nieusprawiedliwione obciążenie Skarbu Państwa (post. NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13 i z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II OZ 1287/07, z dnia 13 marca 2014r., sygn. akt II OZ 241/14, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto zauważyć należy, że w świetle treści znowelizowanego przepisu art. 177 P.p.s.a. - dodanego § 4 do tego przepisu, jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Z powyższej nowelizacji wynika zatem, że po przedłożeniu Sądowi opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, czyli wraz z wykonaniem tej czynności, ustaje obowiązek udzielenia pomocy prawnej spoczywającej na wyznaczonym profesjonalnym pełnomocniku. Ustawodawca dopuszcza bowiem jeszcze jedynie wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę, reprezentowaną przez pełnomocnika z wyboru, gdy strona nie zgadza się ze stanowiskiem pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. W świetle powyższego brak jest podstaw do przyznania kolejnemu wyznaczonemu przez Okręgowa Radę pełnomocnikowi z urzędu opłaty z tytułu sporządzenia drugiej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Przy czym zwraca uwagę fakt, że opinia została sporządzono ze znacznym nakładem pracy pełnomocnika. Jakkolwiek, nie można przy tym pominąć, że drugi pełnomocnik przystępując do sporządzenia opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej wiedział, że taka opinia został już złożona i stwierdzono jej sporządzenie z zasadami należytej staranności. W tych okolicznościach sprawy, odmówić należy przyznania adw. K. C. wynagrodzenia ze środków publicznych, gdyż przyznanie wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podjęli te same czynności stanowi nadmierne i nieusprawiedliwione obciążenie Skarbu Państwa. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 258 §2 pkt 8 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska