II SAB/Po 134/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. G. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w przedmiocie świadczenia rehabilitacyjnego postanawia odrzucić skargę. Pismem z dnia 28 kwietnia 2026 r. J. G. (dalej: skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę sposób prowadzenia postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprawy dotyczącej przyznania mu świadczenia rehabilitacyjnego. W skardze wskazał na uchybienie przez ZUS terminowi załatwienia sprawy wynikającemu z przepisów prawa oraz przewlekanie postępowania mimo braku zakwestionowania przez strony orzeczenia lekarza orzecznika ZUS i wniósł o nakazanie ZUS niezwłocznego wydania decyzji w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego zgodnej z orzeczeniem lekarza ZUS z 26 lutego 2026 r. W odpowiedzi na skargę zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej: organ), wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że sprawa nie podlega kontroli sądów administracyjnych oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo badaniem dopuszczalności jej wniesienia, obejmującym również ocenę tego, czy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego. Negatywny wynik tej oceny uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia. Zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 P.p.s.a. Właściwości sądu administracyjnego nie można przy tym domniemywać i rozszerzać na kategorie spraw nie objętych powyższą regulacją, względnie przepisami szczególnymi ujętymi w innych ustawach, co wprost wynika z art. 177 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej stanowiącego, iż to sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że skarga na bezczynność organu jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1324/12; z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1620/12 oraz z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 737/10 - te i inne przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oznacza to, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. W rozpatrywanej sprawie skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu została objęta bezczynność i przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia rehabilitacyjnego. Sąd wskazuje w tym względzie, że zasady przyznawania świadczenia rehabilitacyjnego zostały określone w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2780 ze zm., dalej u.ś.p.u.s.). W art. 2 pkt 2 przywołanej ustawy świadczenie to zostało zaliczone do jednego ze świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z art. 69 u.ś.p.u.s do świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się odpowiednio przepisy art. 61, art. 61a, art. 61b ust. 1, 3 i 4 i art. 63-68f oraz przepisy wydane na podstawie art. 61b ust. 6 i art. 68g. W myśl art. 63 ust. 3 u.ś.p.u.s środki odwoławcze od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określają odrębne przepisy. Powyższe przepisy odrębne to odpowiednie regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz.199 ze zmianami, dalej u.s.u.s.) oraz ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm., dalej: K.p.c.). Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 4 i 5 w zw. z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących między innymi ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl art. 83 ust. 3 tej samej ustawy odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. W art. 477? § 2 pkt 2 K.p.c. sprawy dotyczące świadczenia rehabilitacyjnego zostały zaliczone do właściwości sądów rejonowych, a więc sądów powszechnych. Jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Art. 477? § 4 K.p.c. wprost stanowi zaś, iż w przypadku bezczynności organów w zakresie ubezpieczeń społecznych, w przypadku niewydania decyzji przez ZUS w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia, na mocy, stronie przysługuje środek obrony w postaci odwołania do sądu powszechnego. W konsekwencji, z uwagi na właściwość sądów powszechnych tak w sprawach decyzji w przedmiocie świadczenia rehabilitacyjnego, jak i w sprawach dotyczących bezczynności w wydaniu decyzji w przedmiocie świadczenia rehabilitacyjnego, sąd administracyjny nie jest uprawniony do podejmowania jakichkolwiek działań, które nie należą do jego kognicji. W tym stanie rzeczy, Sąd zobligowany był odrzucić skargę jako niedopuszczalną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd nie mógł rozpoznać wniosku ZUS o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, albowiem w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zgodne i z art. 199 P.p.s.a. obowiązuje ogólna zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z kolei z art. 200 i art. 201 P.p.s.a. wynika, iż jedynie w razie w razie uwzględnienia skargi i złożenia odpowiedniego wniosku, zachodzi obowiązek zwrotu przez organ kosztów poniesionych przez stronę skarżącą. Żaden z tych przypadków nie zachodzi w niniejszej sprawie, bowiem wniosek o zasądzenie kosztów procesu pochodzi od organu. Zatem nie mógł on podlegać rozpatrzeniu i stanowić przedmiotu dodatkowego rozstrzygnięcia w postanowieniu. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym co do zasady w ogóle nie jest możliwe zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony innej niż skarżący, bez względu na wynik sprawy, bowiem nie istnieją jakiekolwiek przepisy szczególne uzasadniające zasądzenie tak od strony skarżącej, na rzecz organu kosztów za postępowanie przed sądem pierwszej instancji.