II SAB/Po 151/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 06 lutego 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na bezczynność Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia odrzucić skargę. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. J. K. (dalej powoływana jako "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę w związku z pozostawieniem bez rozpatrzenia jej wniosku z dnia [...].08.2019 r. o przyznanie świadczenia 500+ na dziecko - [...] K. . Skarżąca zakwestionowała przyjęcie przez rozpatrujący wniosek Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej: "OPS w [...]"), iż powinna przedłożyć wyrok rozwodowy. Podała, że OPS otrzymał od niej kopię wyroku rozwodowego dot. władzy rodzicielskiej oraz dowody wpływu alimentów. Do skargi załączono pismo Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...].12.2019 r. (znak [...]), stanowiące odpowiedź na pismo skarżącej z [...].10.2019 r., w którym poinformowano skarżącą, iż na pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia może zostać wniesiona skarga do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia odebrania pisma. Przedmiotową skargę OPS w [...] przekazał do tut. Sądu pismem z dnia [...].12.2019 r. Skarga wpłynęła do Sądu w dniu [...].12.2019 r. i została zarejestrowana jako skarga na bezczynność Kierownika OPS w [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu z [...] grudnia 2019 r., pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. skarżąca została wezwana do podania numeru PESEL oraz do złożenia dowodu wniesienia ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie do organu wyższego stopnia, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając na wezwanie w zakreślonym przez Sąd terminie skarżąca w piśmie z dnia [...] stycznia 2020 r. podała numer PESEL. Skarżąca podniosła ponadto, że nie wnosi skargi na bezczynność Kierownika OPS w [...], a jej skarga dotyczy kwestionowanego przez nią obligatoryjnego dla wszystkich mieszkańców [...] podawania oryginałów wyroków rozwodowych i innych sądowych. Skarżąca podniosła ponadto, że na podstawie informacji, jakie otrzymała w Ministerstwie "że skarga dotyczy 500+ - odwołanie OPS – Wojewoda. Wojewoda odpisał, że odwołanie do Sądu". Skarżąca załączyła korespondencję otrzymaną od Wojewody [...] – pisma z 09 i [...] grudnia 2019 r. Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. Kierownik OPS w [...] wyjaśnił, że skierowane do skarżącej żądanie dostarczenia wyroku rozwodowego miało umocowanie w przepisach prawa oraz stanowi utrwaloną praktykę w trakcie rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie rozważań prawnych należy wyjaśnić, że instytucja skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.), służy ochronie strony postępowania przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub też służy zapobieżeniu nieuzasadnionemu przedłużaniu prowadzenia postępowania. Stosownie bowiem do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 (albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a), zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności (pkt 1) lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2), a także stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Z kolei art. 149 § 1b powołanej ustawy przewiduje, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. W realiach niniejszej sprawy skarga wniesiona została wobec pozostawienia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego 500+ bez rozpatrzenia z uwagi na nie zastosowanie się do wezwania organu o uzupełnienie wniosku, poprzez doręczenie wyroku rozwodowego. O pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia skarżąca została przez organ poinformowana pismem z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Mając zatem na uwadze treść pisma skarżącej z [...] stycznia 2020 r., w którym skarżąca nie zgodziła się na zakwalifikowanie wniesionej skargi jako skargi na bezczynność Kierownika OPS w [...], Sąd w pierwszej kolejności wyjaśnia, że pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienia sprawy w terminie, czyli niewydania w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej "k.p.a."), jeżeli podanie nie spełnia innych (niż wskazanie adresu) wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Z kolei zgodnie z przepisem art. 19 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2019 r. poz. 2407), powołanym przez skarżony organ w ww. piśmie z dnia [...] października 2019 r., a który stanowi lex specialis względem art. 64 § 2 k.p.a., w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Skutek niewykonania wezwania jest zatem w swej istocie tożsamy z tym, o którym mowa w art. 64 § 2 k.p.a. Ponieważ pozostawienie podania bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 k.p.a. -czy odpowiednio pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia w trybie art. 19 ust. 1 lub 2 ustawy pomocowej, nie podlega zaskarżeniu, kontrola tego aktu następuje w ramach skargi na bezczynność organu. Jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie, nieuzasadnione pozostawienie podania bez rozpoznania jest nierozpoznaniem sprawy w terminie. Stronie, która zarzuca organowi administracji publicznej bezczynność polegającą na zaniechaniu wszczęcia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego na podstawie wniesionego przez nią podania (żądania), przysługuje - na zasadach ogólnych - skarga do sądu administracyjnego (por. uchwała składu siedmiu 7 sędziów NSA z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt I OPS 2/13 oraz stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 26 marca 2018 r. sygn. akt II OSK 3346/17, dostępny na stronach internetowych w CBOSA). Wyjaśnić również należy, że organ administracji prowadzący postępowanie, który pozostawia podanie bez rozpoznania z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, mimo że nie zaistniały przesłanki wskazane w art. 64 § 2 k.p.a. (a contrario przesłanki wskazane w ww. art. 19 ust. 1 lub 2 ustawy pomocowej), pozostaje w bezczynności (por. np. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 2427/13, dostępny jw.). Z tych względów Sąd zakwalifikował przedmiotową skargę jako skargę na bezczynność Kierownika OPS w [...]. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w okolicznościach niniejszej sprawy wyłącznie tak zakwalifikowana skarga mogłaby podlegać merytorycznej kontroli sądu administracyjnego (o tym, dlaczego takiej kontroli w tym przypadku Sąd nie mógł przeprowadzić w dalszej części uzasadnienia). Kontroli takiej nie podlegają natomiast skargi, o jakich stanowią przepisy Działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego "Skargi i wnioski". W orzecznictwie sądowoadministracyjnjym oraz w doktrynie jednolicie przyjmuje się, że w odniesieniu do takich skarg właściwość sądów administracyjnych jest wyłączona (tak m.in. postanowienie NSA z 9 listopada 2006 r. sygn. I OZ 1133/06, LEX nr 321541). Zarówno treść pisma skarżącej z [...] stycznia 2020 r. jak i wcześniejszych pism kierowanych do Wojewody [...] (m.in. z dnia [...].10.2019 r.) oraz treść udzielonej na nie odpowiedzi przez Wojewodę [...] wskazują że skarżąca kwestionuje praktykę żądania przez OPS w [...] wyroków rozwodowych. Jak wyżej wskazano ocena, czy praktyka ta jest prawidłowa, podlega kontroli w postępowaniu sądowadministarcyjnym, w ramach skargi na bezczynność organu. Skoro jako adresat przedmiotowej skargi został oznaczony sąd administracyjny, zasadne było takie jej zakwalifikowanie. Gdyby natomiast przedmiotową skargę zakwalifikować zgodnie z sugestią skarżącej, jako "skargę" w rozumieniu przepisów Działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego, to skarga zostałaby odrzucona jako niedopuszczalna, przez co sąd administracyjny nie mógłby ocenić, czy wniosek skarżącej pozostawiono bez rozpatrzenia zgodnie z prawem. Przechodząc po tych wyjaśnieniach do oceny merytorycznej sprawy – tj. do oceny skargi na bezczynność Kierownika OPS w [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego, wyjaśnić należy, że aktualnie obowiązujący art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie środka zaskarżenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. przez jego wniesienie (do właściwego organu) stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). Warunek ten będzie spełniony niezależnie od stanowiska zajętego przez właściwy organ, do którego skierowano ponaglenie. Wobec tego nie ma żadnego znaczenia, jaki okres upłynął pomiędzy złożeniem ponaglenia a wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, gdyż w odniesieniu do tych skarg takiego wymogu nie przewidują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne. Jak już wspomniano, warunkiem tym jest samo wniesienie środka zaskarżenia w trybie art. 37 § 1 k.p.a. (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II OSK 2655/13, dostępne jw.). Innymi słowy, tego rodzaju skarga może być wniesiona do sądu w każdym czasie, po uprzednim wniesieniu ponaglenia do organu wyższego stopnia (por. stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 7 czerwca 2016 r. sygn. akt II OSK 2367/15, dostępnym w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy oraz wyjaśnień udzielonych przez skarżącą wynika, że w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona bez zachowania wymogów formalnych, o których mowa w art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a., bowiem skarżąca przed wniesieniem skargi w niniejszej sprawie zakwestionowała działanie organu rozpatrującego jej wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego nie do organu wyższego stopnia względem rozpatrującego ten wniosek organu Gminy [...], tj. nie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (będącego w tym wypadku zarazem organem II instancji w postępowaniu odwoławczym), lecz do Wojewody [...] (pismo skarżącej z dnia [...].10.2019 r.). Tym samym, skoro skarżąca nie wykazała, pomimo wezwania przez Sąd, iż przed wniesieniem skargi wyczerpała ww. tryb i złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], przedmiotowa skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nieuzupełnienie braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie obliguje Sąd do jej odrzucenia, natomiast na mocy § 3 tego przepisu Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Stąd postanowiono, jak w sentencji. Już tylko na marginesie wskazać w tym miejscu należy, że jeżeli skarżąca nadal zamierza poddać merytorycznej kontroli sądu administracyjnego pozostawienie bez rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego 500+, to może w każdym czasie wnieść ponaglenie – do SKO w [...] (za pośrednictwem Kierownika OPS w [...]), a następnie ponownie wnieść skargę – oznaczoną jako skargę na bezczynność. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak