III SA/Po 1112/13

Dnia 11 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki A w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 28 maja 2013 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania dotyczącego uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe o d d a l a s k a r g ę Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w P. uznał za nieprawidłowe zgłoszenie celne SAD [...] z dnia 14 sierpnia 2003 r. w zakresie klasyfikacji taryfowej importowanych towarów, to jest sera podpuszczkowego, dojrzewającego Maasdamer, klasyfikując przedmiotowy towar do kodu PCN 0406 90 87 0, zamiast do kodu PCN 0406 90 69 0, wnioskowanego w zgłoszeniu celnym przez spółkę X Sp. z o.o. Od rozstrzygnięcia organu I instancji strona złożyła odwołanie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] września 2006 r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w P. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Spółka nie złożyła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na to postanowienie. Następnie, pismem z dnia 19 marca 2012 r., spółka X Sp. z o.o., w imieniu której działał T. T., złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Naczelnika Urzędu Celnego w P., na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 oraz art. 240 § 1 pkt 7 ustawy Ordynacja podatkowa i jednocześnie na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa wniosła o uchylenie w całości dotychczasowej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, jako konsekwencji wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. odmówił wznowienia postępowanie w sprawie zakończonej powyższą decyzją, z uwagi na upływ terminu 3 lat od dnia powstania długu celnego, wynikającego z przepisu art. 2652 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm, zwanej dalej: "Kodeksem celnym"). W wyniku postępowania odwoławczego została wydana decyzja Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] września 2012 r., uchylająca w całości decyzję pierwszoinstancyjną i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Dyrektor Izby Celnej w P. stwierdził, że T. T. - który nie jest ani pracownikiem odwołującej, ani agentem celnym, adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym - nie był umocowany do reprezentowania spółki X Sp. z o.o. w sprawie dotyczącej wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną dotyczącą długu celnego, który powstał w przywozie w wyniku dopuszczenia do obrotu towaru podlegającego należnościom przywozowym. Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Naczelnik Urzędu Celnego w P. wydał decyzję z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], w której odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie znajdują zastosowanie przepisy obowiązujące przed dniem akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, albowiem dług celny powstał na podstawie zgłoszenia celnego dokonanego w sierpniu 2003 r. Następnie organ I instancji podniósł zarzut upływu terminu 3 lat od dnia powstania długu celnego, wynikający z przepisu art. 2652 Kodeksu celnego. Organ wskazał przy tym, że wniosek z dnia 19 marca 2012 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w P. podatniczka złożyła w dniu 22 marca 2012 r. – data stempla pocztowego. Jednocześnie organ, opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych, stwierdził że zakreślony w art. 2652 Kodeksu celnego termin jest terminem zawitym i jego przekroczenie ma taki skutek, że przedmiotowy wniosek nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu. Pismem z dnia [...] marca 2013 r. spółka X Sp. z o.o. złożyła odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia, wnosząc o wydanie decyzji uchylającej decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w P. oraz orzeczenie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Odwołująca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 2652 ustawy Kodeks celny, poprzez interpretację przepisu w sposób ograniczający prawa strony postępowania, to jest uniemożliwienie skorzystania z trybów wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji. W zakresie tym w odwołaniu zaprezentowany został pogląd, zgodnie z którym literalna wykładnia art. 2652 Kodeksu celnego (sprowadzająca się do przyjęcia trzyletniego terminu przedawnienia liczonego od momentu powstania długu celnego), jest niedopuszczalna ze względu na przesłanki wykładni celowościowej i systemowej. Odwołująca podniosła również zarzut naruszenie art. 246 § 2 Kodeksu celnego, poprzez błędną interpretację normy prawnej tego przepisu, poprzez powiązanie jej z art. 246 § 4 Kodeksu celnego. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], Dyrektor Izby Celnej w P. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził przede wszystkim, że art. 2652 Kodeksu celnego jest przepisem szczególnym wyłączającym - w zakresie w nim uregulowanym - stosowanie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Przepis ten nie tworzy uprawnień dla strony, których realizacji w postępowaniu mogłaby się domagać, a reguluje skierowany do organu zakaz podejmowania danej czynności procesowej. Tym samym, jeżeli nawet w danej sprawie istnieją jakieś przesłanki do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji, lecz upłynął trzyletni termin od "dnia powstania długu celnego", organ – mając na uwadze powyższy zakaz – musi odmówić wszczęcia takiego postępowania nie badając tych przesłanek. Organ II instancji zauważył przy tym, że przepis ten odnosi się do dnia powstania długu celnego, a nie na przykład do daty wydania decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Nieistotne jest także to czy decyzja wydana na podstawie art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego posiada kwalifikowane wady prawne. W rozpoznawanej sprawie dług celny, zgodnie z art. 209 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, powstał w dniu 14 sierpnia 2003 r., a więc w dniu przyjęcia przez organ zgłoszenia celnego. Fakt wydania w dniu [...] lipca 2006 r. rozstrzygnięcia określającego kwotę długu celnego w oparciu o autonomiczną stawkę celną nie ma, w ocenie organu, jakiegokolwiek wpływu na moment powstania długu celnego. Trzyletni termin, o którym mowa w art. 2652 pkt 2 Kodeksu celnego, upłynął zatem przed dniem 19 marca 2012 r., a więc przed dniem złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Nie mają przy tym znaczenia przesłanki, które w ocenie odwołującej przemawiają za uchyleniem decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] lipca 2006 r. Na koniec uzasadnienie organ II instancji wskazał również, że termin określony w art. 2652 Kodeksu celnego, z uwagi na dyspozycję art. 11 Kodeksu celnego, jest terminem nieprzywracalnym, co czyni nietrafnymi zarzuty odwołującej związane z okolicznościami jego niedochowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka X Sp. z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o zawarcie w uzasadnieniu wyroku jednoznacznych wskazówek co do dalszego postępowania, a w szczególności potwierdzenia, że wznowienie postępowania w zaistniałych okolicznościach jest możliwe, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 2652 Kodeksu celnego, poprzez interpretację tego przepisu w sposób ograniczający prawa strony postępowania, to jest uniemożliwienie skorzystania z trybu wznowienia postępowania, 2) art. 246 § 6 Kodeksu celnego, poprzez jego niezastosowanie w sprawie, 3) art. 210 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 262 Kodeksu celnego, poprzez brak pełnego uzasadnienia prawnego skarżonej decyzji, oraz 4) art. 121 Ordynacji podatkowej oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów administracji publicznej, naruszający zasadę poszanowania własności prywatnej oraz demokratycznego państwa prawnego. Uzasadniając powyższe zarzuty skarżąca w dużej części powtórzyła argumentację prezentowaną na etapie postępowania podatkowego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Sąd stwierdza nieważność decyzji, gdy zachodzą ku temu podstawy stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 2652 Kodeksu celnego jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny 1) nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, 2) nie wznawia postępowania. Zatem, po upływnie trzech lat od dnia powstania długu celnego organ celny nie może wznowić postępowania. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższy przepis odnosi się do dnia powstania długu, a nie do daty wydania decyzji, doręczenia decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2007 r., sygn. akt I GSK 2244/06, z dnia 27 września 2007 r., sygn. akt I GSK 2096/06; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dług celny powstaje z chwilą przyjęcia zgłoszenia celnego i od tego samego dnia rozpoczyna swój bieg trzyletni termin z art. 2652 Kodeksu celnego, przy czym przyjęcie zgłoszenia celnego przez organ nie musiało oznaczać ostatecznego ustalenia kwoty należności celnych. Kwota tego długu mogła być zweryfikowana w odpowiednich trybach przewidzianych w Kodeksie celnym (art. 70, art. 83 tegoż). Zdaniem Sądu dla potrzeb niniejszego postępowania nie było niezbędne rozstrzyganie, czy termin określony w art. 2652 Kodeksu celnego (ustawie zasadniczo normującej prawo materialne) ma charakter materialnoprawny - bo dotyczy długu celnego, czy też jest terminem procesowym - bo zakreśla czas na dokonanie przez stronę czynności w postępowaniu celnym. Niemniej należy mieć na uwadze, że skutkiem upływu terminu określonego w omawianym przepisie, który zgodnie z art. 11 Kodeksu celnego nie podlegał przedłużeniu, odroczeniu lub przywróceniu, jest wygaśnięcie prawa skutecznego domagania się wznowienia postępowania, czy też niemożność jego realizacji. Jest to podstawowa cecha terminu o charakterze materialnoprawnym. (A. Wolter - Prawo Cywilne. Zarys części ogólnej, wyd. Prawnicze PWN W-wa 2000, s. 347) Jak słusznie zauważono już w decyzji organu I instancji cytowany przepis jest przepisem szczególnym, wyłączającym w zakresie w nim uregulowanym stosowanie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Przepis ten nie tworzy uprawnień dla strony, których realizacji w postępowaniu mogłaby się domagać, a reguluje skierowany do organu zakaz podejmowania danej czynności procesowej. Tym samym, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 5 października 2009 r., III SA/Gl 457/09 (orzeczenie dostępne w CBOSA), jeżeli nawet w danej sprawie istnieją jakieś przesłanki do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji, lecz upłynął trzyletni termin od dnia powstania długu celnego, organ - mając na uwadze jednoznaczny zakaz - musi odmówić wszczęcia takiego postępowania, nawet nie badając tych przesłanek. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd. Dlatego też w okolicznościach przedmiotowej sprawy bez znaczenia jest argumentacja, że skarżąca nie dąży do wydania decyzji określającej na nowo wysokość długu celnego, a jedynie do potwierdzenia prawidłowości zgłoszenia celnego. Organ celny bowiem wcale nie rozpatruje sprawy co do jej meritum. Dla określenia początku biegu terminu, o którym stanowi art. 2652 Kodeksu celnego, prawnie obojętna jest data doręczenia decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Upływ trzyletniego terminu liczonego od dnia powstania długu celnego, w tym przyjęcia zgłoszenia celnego, uniemożliwia wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Bezzasadna jest argumentacja skarżącej wskazująca na to, że doręczenie decyzji w sprawie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe nastąpiło w lipcu 2006 r., a więc tuż przed upływem trzyletniego terminu dnia 14 sierpnia 2006 r., a konieczność odczekania 14 dni, aż decyzja stanie się ostateczna, spowodowało że procedura wznowienia stała się niedostępna. Bezspornym jest bowiem, że strona miała prawo do wniesienia odwołania od powyższego rozstrzygnięcia, czego nie uczyniła w terminie, sama pozbawiając się swoich uprawnień. W niniejszej sprawie dług celny powstał, zgodnie z art. 209 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, w dniu 14 sierpnia 2003 r. (zgłoszenie celne SAD nr [...]). Jednocześnie trzeba zauważyć, że fakt wydania w dniu [...] lipca 2006 r. rozstrzygnięcia określającego kwotę długu celnego w oparciu o autonomiczną stawkę celną dla kodu PGN 0406 90 87 0, nie ma jakiegokolwiek wpływu na moment powstania długu celnego. Mając na uwadze powyższą okoliczność bezspornym jest, że okres trzyletni, o którym mowa w cytowanym przepisie, upłynął przed dniem 19 marca 2012 r., a więc przed dniem złożenia wniosku o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie. W tej sytuacji mają rację organy celne, że nie zachodziły przesłanki do formalnego wszczęcia postępowania, co stanowiło podstawę do odmowy wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, uznając je za nieuzasadnione, Sąd pragnie wskazać, że z uwagi na dyspozycję art. 11 Kodeksu celnego, trzyletni termin zakreślony w art. 2652 Kodeksu celnego jest terminem nieprzywracalnym, co czyni nietrafnymi zarzuty pełnomocnika strony związane z okolicznościami niedochowania tegoż terminu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2010 r., sygn. akt I GSK 488/09, dostępny w CBOSA). Z treści art. 11 Kodeksu celnego wynika, że terminy określone w przepisach prawa celnego nie podlegają przedłużeniu, odroczeniu lub przywróceniu poza wypadkami ustanowionymi w przepisach tego prawa. Zdaniem Sądu słuszne jest zatem stanowisko organu celnego orzekającego w niniejszej sprawie, że w przepisach cytowanej ustawy brak jest regulacji pozwalających na powiązanie art. 2652 Kodeksu celnego z zasadami przedłużania terminu opisanymi w art. 246 tej samej ustawy. Sąd uważa również za zgodny z prawem pogląd organów obu instancji, że niedopuszczalnym jest przedłużenie terminu przewidzianego na złożenie wniosku o wznowienie postępowania przy użyciu zasad przewidzianych dla wniosków o zwrot należności celnych. Przewidziana w art. 246 § 6 Kodeksu celnego możliwość wydłużenia trzyletniego terminu z uwagi na nieprzewidziane okoliczności lub działanie siły wyższej nie może znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 210 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 262 Kodeksu celnego, poprzez brak pełnego uzasadnienia prawnego skarżonej decyzji. Zdaniem sądu uchybienie takie nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Z twierdzeń skarżącej wynika, że relacja pomiędzy instytucją zwrotu należności celnych i wznowienia postępowania miałaby wynikać z przytoczonych zasad ustrojowych, a zwłaszcza konieczności zapewnienia wszystkim podmiotom jednakowego, trzyletniego terminu na złożenie wniosku o wznowienie oraz z zasad wykładni systemowej i celowościowej. Z tymi tezami organy celne się nie zgodziły, wyjaśniając w sposób jasny i wystarczający motywy swojego odmiennego stanowiska. Za nieznajdujący podstaw należało także uznać zarzut prowadzenia postępowania w sposób podważający zaufanie do organów administracji publicznej, naruszający zasadę poszanowania własności prywatnej oraz demokratycznego państwa prawnego. Mając na uwadze dokonane w sprawie ustalenia nie można przyjąć, że organy celne dopuściły się zarzucanych im uchybień. Podjęte przez organy celne działania były zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa i zmierzały do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z jednoczesnym poszanowaniem wszelkich obowiązujących w tej materii zasad postępowania. Zaistniałe zaś dla skarżącej ujemne skutki w postaci odmowy wznowienia postępowania nie wynikały z niewłaściwego działania organów celnych, lecz z faktu niezłożenia wniosku o wznowienie w zakreślonym ustawowo terminie. Na zakończenie odnosząc się do powołanego przez stronę skarżącą orzecznictwa sądów administracyjnych, w szczególności zaś wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt II FSK 1323/10, Sąd nie dopatrzył się analogii tego orzeczenia do sytuacji zaistniałej w przedmiotowej sprawie. Sąd podziela stanowisko Dyrektora Izby Celnej w P. zawarte w odpowiedzi na skargę, że pełnomocnik skarżącej jedynie wąsko zacytował, iż "organy zobowiązane są do zachowania, które nie będzie powodowało ujemnych skutków dla strony postępowania działającej w dobrej wierze". Pominął on jednak fakt, że wyrok ten dotyczył niepoinformowania strony o negatywnych konsekwencjach błędnego wskazania podstaw prawnych wniosku o umorzenie należności oraz wywodzenia negatywnych skutków dla strony z jej nieznajomości prawa. Okoliczności tego rodzaju w niniejszej sprawie z przyczyn oczywistych nie miały miejsca. Zarówno bowiem przepisy dotyczące składania odwołań, jak wniosków o wznowienie są jednoznaczne i nie pozostawiają kwestii terminów do uznania organu orzekającego. Sąd nie podzielił także zarzutów naruszenia przepisów procesowych wskazanych w skardze. Należy przy tym podkreślić, że zakres postępowania dowodowego jest zdeterminowany przesłankami określonymi w materialnoprawnej podstawie rozstrzygnięcia. Zatem to przepisy prawa materialnego wyznaczają ramy i kierunek postępowania dowodowego. Oznacza to, że jakkolwiek organy mają obowiązek, zgodnie z art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej zebrać i rozpatrzyć w sposób wszechstronny cały materiał dowodowy, to jednak jego gromadzenie nie może polegać na zbieraniu jakichkolwiek informacji, lecz jedynie tych, które prowadzą do zrekonstruowania konkretnego stanu faktycznego, czyli winno obejmować te fakty i dowody, które mają prawne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy co też w sprawie niniejszej uczyniono. W opinii Sądu, organ odwoławczy odniósł się w zaskarżonej decyzji do wszystkich okoliczności, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, rozważył wszystkie zebrane w sprawie dowody, wskazał jaki stan faktyczny uznał za podstawę rozstrzygnięcia i przytoczył adekwatnie do przedmiotu sprawy przepisy prawa materialnego i procesowego, przedstawiając pełną argumentację prawną. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.