III SA/Po 124/26
WyrokWSA w Poznaniu2026-02-12
Skład orzekający: Izabela Bąk-Marciniak, Monika Świerczak, Wojciech Rowiński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Rada Miasta Gniezna miała kompetencje do ustalenia minimalnej linii zabudowy w odległości 20 metrów od granicy obszaru kolejowego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, przekraczając minimalne odległości określone w przepisach odrębnych, i czy takie ustalenie stanowi istotne naruszenie zasad sporządzania planu lub prawa własności?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że Rada Miasta Gniezna posiadała władztwo planistyczne do ustalenia minimalnej linii zabudowy w odległości 20 metrów od granicy obszaru kolejowego, nawet jeśli przekraczało to minimalne odległości ustawowe. Ustalenie to nie stanowiło istotnego naruszenia zasad sporządzania planu ani prawa własności, ponieważ było uzasadnione celem publicznym, jakim jest bezpieczeństwo ruchu kolejowego, a pozostawiona powierzchnia działki nadal umożliwiała jej zagospodarowanie zgodnie z przeznaczeniem.Stan faktyczny
Skarżący, właściciele nieruchomości przy ul. Dożynkowej w Gnieźnie, zaskarżyli uchwałę Rady Miasta Gniezna w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, kwestionując ustalenie minimalnej linii zabudowy usługowej w odległości 20 metrów od granicy z działką kolejową. Twierdzili, że narusza to ich prawo własności i że organ nie miał kompetencji do ustalenia takiej odległości. Organ argumentował, że władztwo planistyczne pozwala na ustalenie większych odległości ochronnych dla bezpieczeństwa publicznego, a pozostała powierzchnia działki jest wystarczająca do zagospodarowania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2026 r. sprawy ze skargi M. N. i J. N. na uchwałę Rady Miasta Gniezna z dnia 27 września 2002 r. nr XL/388/2002 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu zabudowy mieszkaniowej i usługowej przy ul. Wierzbiczany w Gnieźnie oddala skargę w całości.
Rada Miasta Gniezna działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446, dalej jako "u.s.g.") oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (obecnie: Dz. U. 2024.1130 ze zm., dalej jako "u.p.z.p.") podjęła w dniu 27 września 2002 r. uchwałę Nr XL/388/2002 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu zabudowy mieszkaniowej i usługowej przy ul. Wierzbiczany w Gnieźnie (Dz.Urz. Woj. Wielkopolskiego poz. 368).
Skargę na powyższą uchwałę wywiedli do Sądu M. N. i J. N. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności części w jakiej na rysunku (mapie), stanowiącym załącznik nr 1 do tej Uchwały, ustalono minimalną linię zabudowy usługowej w odległości 2 cm (zwymiarowana jako 20 metrów) od granicy między działkami objętymi planem i nieobjętymi planem działkami oznaczonymi jako T-K (tereny kolei) oraz zasądzenie od Organu na rzecz skarżących kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że M. i J. N. są właścicielami nieruchomości położonej w Gnieźnie przy ul. Dożynkowej, dla której Sąd Rejonowy w [...], prowadzi księgę wieczystą o numerze: [...] - działka nr 14/15 ([...]).
Wskazano, że od strony południowej nieruchomość Skarżących graniczy z działką nr 16/1, stanowiącą obszar kolejowy w rozumieniu art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1234) - dalej: u.t.k.)
Na będącym integralną częścią Planu rysunku (mapie w skali 1:1000), ustalona jest m.in. "minimalna linia zabudowy usługowej", biegnąca na działce Skarżących w odległości 2 cm (co odpowiada 20 metrom w rzeczywistości) od południowej granicy ich działki. Granica ta oddziela nieruchomość Skarżących od stanowiącej obszar kolejowy działki nr 16/1.
Konsekwencją ustalenia minimalnej linii zabudowy w odległości 20 metrów od granicy między działką Skarżących i działką nr 16/1 jest niemal całkowite pozbawienie Skarżących możliwości wykonywania (zgodnie z art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, z późn. zm.) przysługującego im prawa własności nieruchomości - w szczególności możliwości wznoszenia jakichkolwiek budowli i budynków - na ok. 600 m˛, a więc na niemal połowie należącej do nich nieruchomości (1335 m˛).
W ocenie skarżących obecnie obowiązujące ustalenia Planu w sposób radykalny, a przy tym całkowicie nieuzasadniony, godzą w istotę przysługującego Skarżącym i chronionego normami obowiązującej RP prawa własności przedmiotowej nieruchomości. W przypadku nieruchomości gruntowej, tym bardziej przeznaczonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele budowlane, istotą przysługującego do niej prawa własności jest bowiem możliwość wykorzystania jej zgodnie z przeznaczeniem, tj. posadowienie na niej budowli lub budynków.
Zgodnie z przepisami powszechnie obowiązującymi, w szczególności zgodnie z art. 53 ust. 2 u.t.k., budowle i budynki mogą być usytuowane w odległości nie mniejszej niż 10 m od granicy obszaru kolejowego (z tym, że odległość ta od osi skrajnego toru nie może być mniejsza niż 20 metrów).
Zdaniem skarżących powszechnie obowiązujące przepisy (poza art. 53 ust. 3 u.t.k., który z racji usługowego przeznaczenia nieruchomości Skarżących nie znajduje do niej zastosowania) nie przyznają (ani też w dacie uchwalania Planu nie przyznawały) radzie gminy kompetencji do ustalania większych, aniżeli określone obecnie w art. 53 ust. 2 u.t.k., odległości od granicy obszary kolejowego (ani od osi skrajnego toru), w których nie byłoby dopuszczalne sytuowanie budowli czy budynków,
Wbrew stanowisku Organu, przedstawionemu w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, użyty w art. 53 ust. 2 u.t.k. zwrot "odległości nie mniejszej niż" nie określa minimalnej odległości, w jakiej od granicy obszaru kolejowego (czy osi skrajnego toru) nie mogą być sytuowane budowle czy budynki. Tym samym nie można obszaru kolejowego, z tym że odległość ta od osi skrajnego toru nie może być mniejsza niż 20 m, z zastrzeżeniem ust. 4".
Skarżący stwierdzili, że Rada Miasta Gniezna nie posiadała kompetencji do przyjęcia w Planie postanowień (dotyczących odległości) odmiennych aniżeli wprost określone w § 4a ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 5 maja 1999 r. w sprawie określenia odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew lub krzewów, elementów ochrony akustycznej, wykonywanie robót ziemnych, budynków lub budowli w sąsiedztwie linii kolejowych oraz sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych i pasów przeciwpożarowych, które są tożsame z określonymi aktualnie w art. 53 ust. 2 u.t.k.
Działanie przez organ władzy publicznej bez podstawy prawnej jest oczywistym naruszeniem art. 7 Konstytucji i istotnym naruszeniem zasad sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w rozumieniu art. 28 ust. 1 u.p.z.p., powodującym nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.
Ponadto wskazano, że w § 5 ust. 2 Planu Rada Miasta Gniezna ustaliła, które oznaczenia graficzne na rysunku (mapie) stanowiącej załącznik nr 1 do Uchwały są obowiązującymi ustaleniami Planu. W żadnym z siedmiu punktów składających się na ten ustęp nie postanowiono jednak, by obowiązującym ustaleniem Planu była minimalna odległość linii zabudowy od obszaru kolejowego. W § 5 ust. 2 pkt 4 Planu jest bowiem mowa tylko o minimalnej odległości linii zabudowy od krawędzi jezdni. W świetle § 5 ust. 2 Planu nie można zatem stwierdzić, że minimalna linia zabudowy od obszaru kolejowego jest obowiązującym ustaleniem Planu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Za całkowicie bezzasadny organ uznał zarzut Skarżących, dotyczący braku kompetencji Rady Miasta Gniezna do ustalenia minimalnej linii zabudowy w odległości 20 metrów od granicy obszaru kolejowego. Przepisy ogólne, zarówno obowiązujące w dacie uchwalenia Planu (Rozporządzenie z 1999 r., § 4a), jak i obecne (art. 53 ust. 2 ustawy o transporcie kolejowym), stanowią o odległości "nie mniejszej niż" 10 m od granicy obszaru kolejowego oraz "nie może być mniejsza niż" 20 m od osi skrajnego toru. Wobec tego, ustawodawca określił minimalne granice bezpieczeństwa, których plan miejscowy nie może naruszyć. Nie stanowią one jednak maksymalnego ograniczenia dla władztwa planistycznego Gminy.
Rada Miasta Gniezna działała w ramach swojego władztwa planistycznego, które uprawniają do ustalania konkretnych sposobów zagospodarowania terenu, w tym wprowadzania większych odległości ochronnych w celu należytej realizacji ładu przestrzennego i zapewnienia bezpieczeństwa publicznego. Ustalenie linii zabudowy w odległości 20 m od granicy obszaru kolejowego jest konsekwencją obowiązku zachowania 20 m od osi skrajnego toru, co było obowiązujące już w 2002 r. i zostało potwierdzone w uzgodnieniu z zarządcą linii kolejowej. Ponadto orzecznictwo sądów administracyjnych potwierdza, że plan miejscowy może ustalać większe linie zabudowy niż wynikające z odległości minimalnych określonych w przepisach odrębnych, o ile jest to uzasadnione celem publicznym, takim jak bezpieczeństwo ruchu kolejowego. Gmina bowiem dysponuje tzw. władztwem planistycznym, w granicach którego może samodzielnie kształtować i prowadzić politykę przestrzenną na swoim terenie, w tym stanowić o zasadach jego zagospodarowania.
Zdaniem organu nieuzasadniony jest również zarzut przekroczenia władztwa planistycznego i naruszenia prawa własności. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.z.p., to właśnie ustalenia miejscowego planu kształtują sposób wykonywania prawa własności, a ograniczenia te są dopuszczalne, o ile służą interesowi publicznemu. Wprowadzone ograniczenie jest proporcjonalne do chronionej wartości, jaką jest bezpieczeństwo ruchu kolejowego na linii o znaczeniu państwowym. Podkreślono, że strefa wyłączona z zabudowy (ok. 590 m˛) nie uniemożliwia zagospodarowania działki zgodnie z jej przeznaczeniem, gdyż pole terenu między obiema liniami zabudowy (od strony ul. Dożynkowej i od strony kolejowej) wynosi 577 m˛, co jest powierzchnią wystarczającą do realizacji inwestycji usługowej. Plan nie zawiera innych szczegółowych, restrykcyjnych wskaźników zagospodarowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Kontrola ta, stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej p.p.s.a., obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, a zgodnie z art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. także na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5 podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
Uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały one wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.). Unormowanie to nie określa, jakiego rodzaju naruszenia prawa są podstawą do stwierdzenia przez sąd nieważności uchwały, doprecyzowanie przesłanek określających kompetencje sądu administracyjnego w tym względzie następuje w ustawach samorządowych.
Przepis art. 28 ust. 1 u.p.z.p. przewiduje, że nieważność uchwały rady gminy w całości lub w części powodują istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego, istotne naruszenie trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie. W rozpatrywanym przypadku Sąd nie doszukał się takich naruszeń.
Przedmiotem kontroli sądowej jest uchwała Rady Miasta Gniezna z 27 września 2002 r. Nr XL/388/2002 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu zabudowy mieszkaniowej i usługowej przy ul. Wierzbiczany w Gnieźnie.
Skarżący są właścicielami nieruchomości położonej w Gnieźnie przy ul. Dożynkowej - działka nr 14/15, która jest objęta zakresem zaskarżonej uchwały. Skarżący nabyli nieruchomość po wejściu w życie zaskarżonego Planu.
Zgodnie z art. 101 u.s.g. każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.
Podstawą uwzględnienia skargi może być wyłącznie naruszenie obiektywnego porządku prawnego. W konsekwencji naruszenie interesu prawnego (uprawnienia) skarżącego przesądza o skutecznym uruchomieniu kontroli sądowej, ale samo przez się nie implikuje jeszcze uwzględnienia skargi. Stwierdzenie nieważności uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego może nastąpić tylko w razie stwierdzenia określonych, stypizowanych naruszeń prawa.
Strona skarżąca, jako właściciel nieruchomości położonej w obszarze zaskarżonego planu miejscowego ma legitymację do uruchomienia sądowej kontroli przedmiotowej uchwały w zakresie zasad i trybu sporządzania planu oraz w zakresie ustaleń dotyczących tej nieruchomości. Ustalenia planu kształtują i zarazem ograniczają sposób wykonywania przysługującego stronie skarżącej prawa, wobec czego przesłanka wspomnianej legitymacji w postaci naruszenia interesu prawnego strony jest w sposób niebudzący wątpliwości spełniona. Zakres możliwości realizowania tego prawa, determinuje przy tym interes prawny strony skarżącej oraz naruszenie tego interesu.
Władztwo planistyczne jest wynikającą z przepisów u.p.z.p. kompetencją gminy do samodzielnego i zgodnego z jej interesami kształtowania polityki przestrzennej. W świetle art. 3 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 u.p.z.p. gmina w ramach wykonywania władztwa planistycznego uprawniona jest do jednostronnego rozstrzygania o ustaleniu przeznaczenia terenów, rozmieszczeniu inwestycji celu publicznego oraz określeniu sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenów. Tego rodzaju kompetencja nie może być jednak realizowana w sposób dowolny. Przy wykonywaniu władztwa planistycznego gmina uwzględnić musi kryteria wymienione w art. 1 ust. 2, 3 i 4 u.p.z.p. Pośród ustawowych kryteriów wymienia się m.in. prawo własności, konieczność ważenia interesu publicznego i interesów prywatnych, czy wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury. Oczywiście największe kontrowersje w praktyce budzi zakres dopuszczalnej ingerencji prawodawcy lokalnego w prawo własności, które z jednej strony kształtowane jest przecież ustaleniami planu miejscowego (art. 6 u.p.z.p.) z drugiej zaś podlega konstytucyjnej ochronie przed nadmiernym ograniczeniem (art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).
Zgodnie z ustaleniami przedmiotowego planu miejscowego, działka nr 14/15, należąca do skarżących przeznaczona jest pod teren zabudowy usługowej o symbolu U. Na załączniku graficznym planu, w ramach ww. jednostki usługowej wskazane zostały dodatkowe elementy dotyczące zagospodarowania przestrzennego omawianej działki - w południowej części wskazano zasięg terenu o podwyższonym poziomie wód gruntowych, a w północnej i południowej części działki ustalono przebieg "minimalnych linii zabudowy usługowej". Powyższe linie zabudowy na terenie analizowanej działki zostały wyznaczone w stosunku do ulicy dojazdowej o symbolu XKD, czyli ul. Dożynkowej oraz w stosunku do południowej linii rozgraniczającej terenu U, stanowiącej jednocześnie południową granicę przedmiotowej działki. Odległość linii zabudowy została wyznaczona w stosunku do południowej linii rozgraniczającej terenu i zwymiarowana na rysunku planu jako 20 m.
Teren sąsiadujący od południa z działką nr 14/15, a więc obszar względem, którego wyznaczono podważaną linię zabudowy, pod względem ewidencyjnym obejmuje działkę nr 16/1, ark. 200 stanowiącą teren kolejowy będący jednocześnie terenem zamkniętym. W obrębie przedmiotowego obszaru kolejowego przebiega czynna linia kolejowa nr 353 Poznań-Skandawa, będąca linią kolejową o znaczeniu państwowym.
Zgodnie z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j Dz. U. z 2024 r. poz. 697 ze zm.), budowle i budynki mogą być usytuowane w odległości nie mniejszej niż 10 m od granicy obszaru kolejowego, z tym że odległość ta od osi skrajnego toru nie może być mniejsza niż 20 m z zastrzeżeniem ust. 4.
Cytowany wyżej przepis wszedł w życie wraz z nowelizacją ww. aktu dokonaną z dniem 1 stycznia 2007 r. Natomiast w czasie procedowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu zabudowy mieszkaniowej i usługowej przy ul. Wierzbiczany w Gnieźnie, w kwestii odległości budynków od terenów kolejowych zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.). Zgodnie z art. 42 obowiązującej wówczas ustawy: "(...) stawianie budynków i budowli w sąsiedztwie linii kolejowych może mieć miejsce w odległości nie zakłócającej działania urządzeń do eksploatacji linii kolejowych, a także nie powodującej zagrożenia bezpieczeństwa i prawidłowego ruchu kolejowego". Ponadto w tym czasie obowiązywały przepisy Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, z dnia 5 maja 1999 r. w sprawie określenia odległości warunków dopuszczających usytuowanie drzew lub krzewów, elementów ochrony akustycznej, wykonywanie robót ziemnych, budynków lub budowli w sąsiedztwie linii kolejowych oraz sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych i pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 47, poz. 476 ze zm.).
Zgodnie z § 4a obowiązującego wówczas rozporządzenia: "budynki i budowle mogą być usytuowane w odległości nie mniejszej niż 10 m od granicy obszaru kolejowego, z tym że odległość ta od osi skrajnego toru nie może być mniejsza niż 20 m". Wobec powyższego obowiązujące wówczas przepisy były w przedmiotowym zakresie tożsame z obecnymi regulacjami.
Nawiązując do poczynionych wyżej rozważań należy podkreślić, że analizowane przepisy ogólne mówią wprost o zachowaniu odległości "nie mniejszej niż". Wobec tego, akt prawa miejscowego, jakim jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, uwzględniając w swych postanowieniach różnorodne uwarunkowania przestrzenne może na danym terenie wprowadzić odległość większą niż wskazane przez ustawodawcę wartości minimalne.
Wyznaczenie linii zabudowy jest obligatoryjnym elementem treściowym planu miejscowego (art. 15 ust. 1 pkt 6 u.p.z.p.). Nie ma przy tym podstaw do uznania, że wyznaczona w planie miejscowym linia zabudowy ma odpowiadać odległościom wskazanym w art. 53 ustawy o transporcie kolejowym. Wskazane w powołanym przepisie odległości mają charakter jedynie minimalny, tak więc plan miejscowy może określać linię zabudowy w większej odległości od drogi. W orzecznictwie trafnie zwraca się uwagę, że sprzeczność planu miejscowego z przepisem zachodziłaby wyłącznie wtedy, gdyby plan ten ustalał mniejszą odległość, niż została przewidziana w ustawie lub gdyby przepis ustalał bezwzględnie jedną obowiązującą odległość w sposób sztywny (wyrok NSA z dnia 27.09.2017 r., II OSK 156/16 - CBOSA).
W toku prowadzonej procedury planistycznej związanej ze sporządzeniem przedmiotowego planu miejscowego, projekt planu wprowadzający analizowaną linię zabudowy podlegał uzgodnieniom z Zarządcą linii kolejowej - PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Zakład Linii Kolejowych w Poznaniu. Pismem z dnia 12 lipca 2002 r., Zarządca uzgodnił projekt planu przy zachowaniu wskazanych w ww. piśmie warunków. Wśród określonych wówczas warunków znalazła się wytyczna, zgodnie z którą zagospodarowanie terenów sąsiadujących z terenami kolejowymi musi uwzględniać przepisy przywołanego wyżej Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 5 maja 1999 r. W przedmiotowym planie miejscowym zastosowano przywołane przepisy prawa ogólnego poprzez ustalenie takiej linii zabudowy od terenu kolejowego, która spełnia zarówno warunek dotyczący odsunięcia zabudowy o co najmniej 10 m od terenu kolejowego, jak i oddalenia budynków o co najmniej 20 m od osi skrajnego toru.
Należy zgodzić się z organem, że wprowadzone na przedmiotowej działce linie zabudowy nie stanowią przeszkody w zagospodarowaniu działki zgodnie z ustalonym w planie przeznaczeniem, a więc poprzez realizację na niej zabudowy usługowej, gdyż w obrębie przedmiotowej działki, pole terenu pomiędzy obiema wyznaczonymi liniami zabudowy wynosi aż 577 m˛. Co więcej, przedmiotowy plan miejscowy nie zawiera w swoich regulacjach innych szczegółowych ograniczeń, np. w postaci wskaźników zagospodarowania terenu i parametrów budowalnych, które znacznie ograniczałyby powierzchnię lokalizowanych budynków w ramach wspomnianych 577 m˛. Ograniczenia w sytuowaniu budynków we wspomnianej części działki wynikają w takim przypadku jedynie z przepisów odrębnych, takich jak minimalne odległości sytuowania budynków od granic działek określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225 ze zm.).
Przepis art. 53 ust. 2 wprowadza zasadę, że budynki i budowle mogą być sytuowane w odległości nie mniejszej niż 10 m od granicy obszaru kolejowego, z tym że odległość ta od osi skrajnego toru nie może być mniejsza niż 20 m, w myśl zaś ust. 4 wymogu tego nie stosuje się do budynków i budowli przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego i utrzymania linii kolejowej oraz do obsługi i przewozu osób i rzeczy i budynków i budowli istniejących, stanowiących zabytki. Przepisy te określając odległości od granicy obszaru kolejowego nie mogą więc mieć jakiegokolwiek zastosowania do sytuowania budynków i budowli w granicy obszaru kolejowego. Przewidziana z kolei w art. 57 ustawy o transporcie kolejowym możliwość odstępstwa od warunków usytuowania odnosi się tylko do budynków i budowli określonych w art. 53 i wykonywania robót ziemnych określonych na podstawie art. 54, nie dotyczy więc budynków, budowli i robót ziemnych w granicach obszaru kolejowego.
Zwrot "obszar kolejowy" zdefiniowany został w art. 4 pkt 8 ustawy o transporcie kolejowym. Oznacza on powierzchnię gruntu określoną działkami ewidencyjnymi, na której znajduje się droga kolejowa, budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do zarządzania, eksploatacji i utrzymania linii kolejowej oraz przewozu osób i rzeczy. W dotychczasowym orzecznictwie przyjęto, że definicja ustawowa "obszaru kolejowego" nie pozwala na żadne odstępstwa od ściśle określonego charakteru tego obszaru, w definicji tej określono w sposób pozytywny wszelkie obiekty, które mogą się na nim znajdować, co oznacza zakaz sytuowania wszelkich innych, a próby rozszerzenia tego pojęcia nie znajdują uzasadnienia (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2010 r., sygn. akt II OSK 249/09 - LEX nr 597510, z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt II OSK 1276/12 - LEX nr 1396123, z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1866/19 - LEX nr 3041350). Sąd podziela ten pogląd i przedstawioną w tych orzeczeniach argumentację, że sytuowanie na obszarze kolejowym innych niż wymienione w art. 4 pkt 8 ustawy o transporcie kolejowym budynków, budowli i urządzeń jest wykluczone.
Wbrew argumentacji skargi przyjęte w kwestionowanym Planie odległości linii zabudowy, jakkolwiek większe od odległości minimalnych, nie mogą być również odczytywane w kategoriach naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji, a więc nieuzasadnionego ograniczenia prawa własności. Nie można więc uznać, by stanowiły one wyraz nadmiernej ingerencji w prawo własności w sposób naruszający istotę tego prawa, a w konsekwencji naruszały granice władztwa planistycznego.
Odstępstwo od warunków usytuowania budynków i budowli określonych w art. 53 ust. 2 u.t.k. może prowadzić jedynie do usytuowania takich obiektów w odległości mniejszej niż 10 metrów od granicy obszaru kolejowego, a nawet bezpośrednio przy granicy z takim obszarem. Odstępstwo takie nie może jednak prowadzić do usytuowania budowli wewnątrz obszaru kolejowego. Odstępstwa od warunków usytuowania budynków i budowli jako wyjątki od ustanowionych reguł nie mogą być bowiem interpretowane rozszerzająco. (wyrok NSA z 8.09.2021 r., II OSK 319/21, LEX nr 3223917).
Należy zwrócić uwagę, że celem norm wyrażonych w art. 53 ust. 1 ustawy z 2003 r. o transporcie kolejowym jest wyeliminowanie zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu kolejowego, podróżnych i mienia, jakie mogą powodować inne obiekty w obrębie infrastruktury kolejowej.
Nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut dotyczący rozbieżności między częścią graficzną a tekstową Planu. Plan miejscowy stanowi całość - tekst i rysunek. Część graficzna stanowi tym samym integralną część ustaleń planu miejscowego, W art. 15 ust. 2 pkt 6 u.p.z.p, ustawodawca określił, że linie zabudowy stanowią jeden z obowiązkowo określanych elementów planu miejscowego. Ponadto § 7 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. poz. 2404), wskazuje wprost, że linie zabudowy muszą zostać zawarte właśnie w części graficznej planu. Nie jest w związku z powyższym możliwe traktowanie linii zabudowy wyznaczonych na rysunku planu jako elementu o charakterze fakultatywnym, niestanowiącego obowiązującego ustalenia planu. Oznaczenie linii zabudowy na rysunku planu w odległości 20 m w sąsiedztwie czynnej linii kolejowej ma na celu zapewnienie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, co jest wartością nadrzędną i co stanowi konieczność wynikającą z przepisów powszechnie obowiązujących. Intencja i cel tego graficznego oznaczenia są jednoznaczne i wiążące.
W tym stanie rzeczy zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. W konsekwencji Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło