III SA/Po 480/21
WyrokWSA w Poznaniu2021-09-28
Skład orzekający: Szymon Widłak, Izabela Paluszyńska, Robert Talaga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy policjantowi zwolnionemu ze służby przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy o Policji, powołując się na przepisy obowiązujące przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym ich niezgodność z Konstytucją?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji publicznej błędnie odmówiły wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r. (sygn. akt K 7/15) stwierdził niezgodność art. 115a ustawy o Policji z Konstytucją RP w zakresie ustalania wysokości ekwiwalentu. Mimo wprowadzenia nowelizacji ustawy, przepis przejściowy (art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej) nie mógł przywrócić mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy prawnej w sposób, który pozbawiałby policjanta należnego wyrównania. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Stan faktyczny
Strona skarżąca, J. G., zwróciła się o wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, wypłacony w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji. Organy Policji (Komendant Powiatowy i Komendant Wojewódzki) odmówiły wypłaty wyrównania, powołując się na przepisy ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z 2020 r. i art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, które miały wykluczać stosowanie nowych, korzystniejszych przepisów do osób zwolnionych przed określonym terminem. Strona zarzuciła naruszenie Konstytucji RP i przepisów K.p.a.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Policji z dnia [...] stycznia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji w T. z dnia [...] grudnia 2020 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Komendanta Policji z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Policji w T. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...].
Komendant Policji (dalej: "Komendant Wojewódzki") decyzją z [...] r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. G. (dalej: "strona") od decyzji Komendanta Powiatowego Policji w [...] (dalej: "Komendant Powiatowy") z [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.
Strona wnioskiem z [...] r. zwróciła się o wyrównanie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, wypłacony w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji z dniem [...] r. w wysokości [...] części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym – za każdy niewykorzystany dzień urlopu.
Komendant Powiatowy decyzją z [...] r. odmówił stronie wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy.
Komendant Wojewódzki, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, przywołał treść art. 114 ust. 1 pkt 2 oraz art. 115a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 360 ze zm.), a także wskazał na ogłoszony w Dzienniku Ustaw 6 listopada 2018 r. (poz. 2102) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, w którym orzeczono, że art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze [...] części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zd. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu 1 października 2020 r. weszła w życie ustawa z 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1610, dalej: "u.s.r." lub "ustawa nowelizująca"), na mocy której art. 115a ustawy o Policji otrzymał nowe brzmienie. Powołując się na art. 9 u.s.r. Komendant uznał jednak, że do policjantów zwolnionych ze służby przed dniem [...] r. stosuje się wyłącznie dotychczasowe przepisy dotyczące ustalania wysokości spornego ekwiwalentu pieniężnego, chyba że sprawa dotycząca wypłaty tego ekwiwalentu została wszczęta i niezakończona przed tym dniem. W stanie faktycznym i prawnym stronie nie przysługuje zatem prawo do wypłaty rzeczonego ekwiwalentu w wyższej niż dotychczas wysokości, bowiem nie mają do niej zastosowania przepisy przewidujące inny niż uprzednio zastosowany współczynnik ułamkowy służący do ustalenia wymiaru tego ekwiwalentu.
W skardze skierowanej do tut. Sądu strona wniosła o orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez zmianę zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, a ewentualnie o ich uchylenie, zarzucając naruszenie:
- art. 190 ust 4 Konstytucji RP w zw. z art. 115a ustawy o Policji w zakresie związanym z wyrokiem TK z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, polegające na pozbawieniu należnych z mocy prawa świadczeń w postaci właściwej wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, pomimo stwierdzenia przez TK niezgodności z Konstytucją RP, a co za tym idzie wyeliminowania z obrotu prawnego fragmentu art. 115a ustawy o Policji określającego wymiar [...] części miesięcznego uposażenia jako stanowiący ekwiwalent za urlop, wskazując jednocześnie w uzasadnieniu techniczne przesłanki do prawidłowego dokonania naliczenia ekwiwalentu,
- art. 66 ust 2 Konstytucji RP polegające na naruszenie prawa funkcjonariusza Policji do urlopu wypoczynkowego w formie ekwiwalentu z tytułu jego niewykorzystania, pod pretekstem konieczności stosowania ustawy nowelizującej – z pominięciem wyroku TK sygn. akt K 7/15 oraz naruszenie art. 115a ustawy o Policji, przez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego i sytuacji prawnej sprawy,
- art. 7, art. 77, art. 80, art. 97 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (teks jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), poprzez niepełne wyjaśnienie podstaw prawnych decyzji, pobieżne i niepełne rozważenie materiału dowodowego w niniejszej sprawie.
Komendant Wojewódzki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Pismem procesowym z [...] r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W piśmie procesowym z [...] r. Komendant Wojewódzki poparł wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a także wniósł o zawieszenie postępowania przed tut. Sądem do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 866/20.
Postanowieniem z 19 maja 2021 r. tut. Sąd odmówił zawieszenia postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z mającym w tym względzie zastosowanie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jako że skarżący wystąpił o rozpoznanie sprawy w rzeczonym trybie, a Komendant Wojewódzki nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, ziściły się przewidziane w tym przepisie przesłanki. Jak przewiduje przy tym art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Stanowi to odstępstwo od ujętej w art. 10 P.p.s.a. zasady jawnego rozpoznania spraw.
Zaskarżona decyzja Komendanta Wojewódzkiego, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja Komendanta Powiatowego, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. stanowi podstawę ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Istota sporu do jakiego doszło w realiach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy przyjęta przez organy administracji publicznej wykładnia art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem [...] r. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej jest zgodna z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Organy przyjęły bowiem, powołując się na treść tych przepisów, że skarżącemu prawidłowo wypłacono ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop w wymiarze [...] części miesięcznego uposażenia za każdy dzień niewykorzystanego urlopu, a więc w wymiarze wynikającym z art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem [...] r., zaś skarżący podnosi, że taki wymiar rzeczonego ekwiwalentu pieniężnego narusza art. 66 ust. 2 Konstytucji RP.
W tak nakreślonym sporze rację przyznać trzeba skarżącemu.
W pierwszej kolejności wskazać należy na mający w tym względzie znaczenie stan prawny, w tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K [...], i powodowane przez ten wyrok konsekwencje prawne.
Zgodnie z art. 115a ustawy o Policji – w brzmieniu jaki przepis ten miał od początku jego obowiązywania, a więc od momentu dodania go do ustawy o Policji z dniem 19 października 2001 r. na mocy art. 1 pkt 33 ustawy z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy – Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1084) – ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o Policji ustala się w wysokości [...] części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 6 listopada 2018 r., poz. 2102), stwierdził, że przywołany ostatnio art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zd. 2 Konstytucji RP.
Stosownie do treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jak przewiduje natomiast art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Ta ostatnia sytuacja nie nastąpiła jednak w wyroku Trybunału z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15.
Wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem ogłoszenia oznacza, że w dacie ogłoszenia tego orzeczenia w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony (zob. art. 190 ust. 2 Konstytucji RP), realizuje się skutek wyeliminowania normy prawnej uznanej za niezgodną z Konstytucją RP z porządku prawnego, jednak skutek ten – co do zasady – następuje z mocą wsteczną (ex tunc), a więc od daty wejścia tej normy w życie, chyba że Trybunał skorzystał z kompetencji odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnej normy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2018 r., sygn. akt II FSK 1898/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zakwestionowany orzeczeniem Trybunału przepis jest bowiem konstytucyjnie wadliwy już od momentu wprowadzenia go do porządku prawnego. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP oznacza, że przepis taki nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma wobec tego skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność rozpoznania spraw z pominięciem niekonstytucyjnego przepisu. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną i podjęty na takiej podstawie prawnej akt administracyjny – choćby wydany przed wyrokiem Trybunału – musi zostać także uznany za wadliwy. W tym przypadku należy mieć na uwadze art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (por. wyroki NSA z 6 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1745/07, z 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 226/11, z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2718/17, z 24 lipca 2020 r., sygn. akt II FSK 3245/19, CBOSA).
Mając to na względzie uznać trzeba, że skutkiem wyroku TK z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, jest to, iż z dniem 6 listopada 2018 r., to jest z dniem ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw (poz. 2102), wyeliminowany został z porządku prawnego art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim przepis ten ustalał wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze [...] części miesięcznego uposażenia, ze skutkiem od dnia jego wejścia w życie, to jest od dnia [...] r. Przepis ten – w rzeczonym zakresie – nie może być w konsekwencji stosowany począwszy od dnia jego dodania do ustawy o Policji.
W dniu 1 października 2020 r., na mocy art. 1 pkt 16 ustawy z 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw, art. 115a ustawy o Policji otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości [...] części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej celem ustawodawcy było w tym względzie wdrożenie wyroku TK z 30 października 2018 r., sygn. K 7/15 (zob. druk sejmowy nr 432 z 16 czerwca 2020 r. dostępny na stronie: sejm.gov.pl). Jednocześnie w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej zawarto przepis przejściowy, który stanowi, że przepis art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 (ustawy o Policji - przyp. tut. Sądu) w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem [...] r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia [...] r. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem [...] r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 (ustawy o Policji - przyp. tut. Sądu) w brzmieniu obowiązującym przed dniem [...] r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem [...] r. oraz od dnia [...] r.
Ustawodawca w art. 9 ust. 1 zd. 1 ustawy nowelizującej wyłączył zatem możliwość sięgnięcia w realiach kontrolowanej sprawy po art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od [...] r. Jednakże co ważniejsze – bowiem dla sprawy ma to znaczenie rozstrzygające – ustawodawca w art. 9 ust. 1 zd. 2 ustawy nowelizującej dokonał restytucji mocy obowiązującej art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim przepis ten został przez wyrok TK z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, tej mocy obowiązującej pozbawiony. Ten ostatni zabieg ustawodawczy spowodował, że w kontrolowanej sprawie – w oparciu o art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed [...] r., to jest przed wejściem w życie (ogłoszeniem) wyroku Trybunału, w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej – organy uznały za prawidłową wysokość wypłaconego skarżącemu ekwiwalentu pieniężnego za każdy dzień niewykorzystanego urlopu w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia. Nie powinno jednak budzić wątpliwości, że wyinterpretowana w tym zakresie przez organy norma prawna z art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed 6 listopada 2018 r. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej jest – w świetle przywołanego już wielokrotnie wyroku TK – oczywiście niekonstytucyjna i jako taka nie może stanowić podstawy wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
Przywrócenie przez ustawodawcę na mocy art. 9 ust. 1 zd. 2 ustawy nowelizującej – względem ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres sprzed [...] r. – art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem [...] r., prowadzi do wtórnej niekonstytucyjności, a zatem sytuacji, w której wystąpiły łącznie trzy warunki: 1) nastąpiła zmiana normatywna, 2) w systemie prawnym w dalszym ciągu występuje niekonstytucyjna regulacja zbliżona (a w istocie w rozpatrywanym przypadku tożsama – przyp. tut. Sądu) do tej, która została derogowana z systemu prawa przez Trybunał Konstytucyjny, 3) stwierdzenie niekonstytucyjności następuje w nowym układzie kontroli, po przeanalizowaniu orzeczenia Trybunału dotyczącego zbliżonego problemu prawnego (por. K. Kos, Wtórna niekonstytucyjność, a zagadnienie wykładni prawa, Przegląd Prawa Konstytucyjnego nr 3 z 2018 r., s. 47). Wtórna niekonstytucyjność przepisu ma zatem miejsce, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego, ale nowy przepis nadal nie odpowiada zasadom określonym w wyroku sądu konstytucyjnego dotyczącym poprzedniej normy prawnej (zob. wyrok NSA z 21 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2466/19, CBOSA).
Sytuacja tak rozumianej wtórnej niekonstytucyjności bezsprzecznie wystąpiła w realiach kontrolowanej sprawy, skoro ustawodawca nie tyle nawet, że ustanowił nowy przepis prawa materialnego, który nie odpowiadałby zasadom określonym w wyroku TK z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, ile poprzez przepis intertemporalny zawarty w art. 9 ust. 1 zd. 2 ustawy nowelizującej, nota bene nie znajdujący żadnego oparcia w wyroku sądu konstytucyjnego (Trybunał, co wymaga ponownego podkreślenia, nie odroczył bowiem terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej normy prawnej), ponownie wprowadził do porządku prawnego przepis prawa materialnego ujęty pierwotnie w art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu bezpośrednio poddanym w tym wyroku negatywnej ocenie Trybunału.
Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści. W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. Tego typu założenie występuje również, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, s. 266-268, M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268). W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę kolejnych pytań prawnych (R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2002 r. sygn. akt I SA/Po 461/01, OSP z 2003 r., nr 2, s. 73-75, M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 269; orzeczenia NSA, tj. uchwała z 16 października 2006 r. sygn. akt I FPS 2/06, oraz wyroki z 10 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1447/09 i z 24 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1369/07, z 6 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1454/16 oraz z 15 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 1523/17).
Nie powinno wobec powyższego budzić wątpliwości, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, niekonstytucyjność odnosi się nadal do art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed 6 listopada 2018 r. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej. Inaczej rzecz ujmując -art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed 6 listopada 2018 r. w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. w wymiarze [...] części miesięcznego uposażenia, jest oczywiście niezgodny z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zd. 2 Konstytucji RP.
Przedstawiony powyżej pogląd prawny powoduje, że tut. Sąd nie znalazł podstaw do przewidzianego w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. fakultatywnego zawieszenia postępowania ze względu na skierowane do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne przez WSA w Białymstoku postanowieniem z 21 stycznia 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Bk 866/20.
Wobec niemożności zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed 6 listopada 2018 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w powyżej wskazanym zakresie, aktualne staje się pytanie na jakich zasadach organ powinien ustalić wobec skarżącego wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Niedopuszczalne bowiem, co zostało już powyżej wspomniane, w świetle art. 9 ust. 1 zd. 1 ustawy nowelizującej jest sięgnięcie po art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2020 r. (odmienne zob. m.in. wyrok WSA w Kielcach z 25 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 104/21, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 187/21, CBOSA).
W sytuacji, gdy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy prawa, co do których Trybunał Konstytucyjny orzekł o ich niekonstytucyjności – jak w sprawie poddanej kontroli tut. Sądu art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed 6 listopada 2018 r. – to bez względu na charakter orzeczenia Trybunału obowiązkiem tak organów, jak i sądów jest konieczność jego uwzględnienia i na jego podstawie zrekonstruowania normy prawnej, której treść będzie odpowiadać Konstytucji RP. Zauważyć wobec tego należy, że Trybunał nie stwierdził niekonstytucyjności całej regulacji zawartej w art. 115a ustawy o Policji w rozpatrywanym brzmieniu. Nie zakwestionował zasady, to jest prawa policjanta zwolnionego ze służby do ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 tej ustawy, ustalanego w relacji do miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Podstawę prawną ustalenia należnego byłemu policjantowi prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu niewykorzystanego urlopu nadal stanowi art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed 6 listopada 2018 r. w zw. z art. 9 ust. 1 zd. 2 ustawy nowelizującej w zakresie, w jakim zachowuje on walor konstytucyjności. Oczywista niekonstytucyjność dotyczy bowiem wyłącznie jednego elementu przepisu – wskazanego w nim ułamka. Wprawdzie element ten jest niezbędny do obliczenia kwoty ekwiwalentu, jednak to, jaki jest właściwy i pozostający w zgodzie z Konstytucją RP wynika jednoznacznie z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu tym Trybunał wskazał, że: "świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze" (por. m.in. wyrok NSA z 23 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 2659/21, CBOSA).
Uznając uprawnienie skarżącego do domagania się wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop trzeba odnieść się jeszcze do kwestii przedawnienia. W ocenie tut. Sądu bieg terminu przedawnienia w sprawie rozpoczął się z momentem ogłoszenia wyroku TK z 30 października 2018 r., K 7/15, czyli 6 listopada 2018 r. O przedawnieniu roszczeń majątkowych można bowiem mówić jedynie w sytuacji, w której wystąpiły realne możliwości ich dochodzenia. Z punktu widzenia podstawowych zasad sprawiedliwości i prawidłowej legislacji, mechanizm prowadzący de facto do kreacji pozornego prawa majątkowego, czyli prawa, które powstając staje się od razu nieskuteczne, jest nie do przyjęcia i nie może być utrzymywany w systemie. Naruszenie istoty prawa majątkowego chronionego w art. 64 Konstytucji RP występuje wtedy, gdy wprowadzone ograniczenia dotyczą podstawowych uprawnień składających się na treść określonego prawa i uniemożliwiają realizację przez to prawo funkcji, którą ma pełnić w porządku prawnym lub w ogóle uniemożliwiają korzystanie z tego prawa (por. wyrok TK z 25 października 2016 r., SK 71/13, OTK-A 2016 poz. 81). Podzielić też należy stanowisko zawarte w wyroku NSA z 15 lipca 2020 r. w sprawie I OSK 2928/19 (CBOSA), że przez instytucję przedawnienia nie można unicestwiać uprawnienia jednostki do przywrócenia stanu konstytucyjności po stwierdzeniu przez Trybunał niekonstytucyjności prawnej podstawy czynności materialno-technicznej wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Takie działania organów Policji godzą w konstytucyjną zasadę państwa prawa i wywodzoną z niej zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Go 254/21, CBOSA).
Osobno odnieść należy się jeszcze do żądania wypłaty odsetek, o których mowa jest we wniosku skarżącego. Jak wskazano w wyroku NSA z 3 lutego 2015 r., sygn. I OSK 1467/13, droga administracyjna w przedmiocie dochodzenia odsetek przysługuje tam, gdzie przepis określonej pragmatyki służbowej przewiduje prawo do odsetek, a jednocześnie nie zarezerwował dla ich dochodzenia drogi przed sądem powszechnym (por. również wyrok NSA w Warszawie z 29 kwietnia 1998 r., sygn. I SA 1713/97). Przepisy ustawy o Policji nie przewidują prawa funkcjonariusza do odsetek za niewypłacenie mu w terminie uposażenia, ekwiwalentu lub innych świadczeń ze stosunku służbowego. Roszczenie odsetkowe w sprawie jest zatem oparte na cywilnoprawnej konstrukcji opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego i przynależy do drogi przed sądem powszechnym (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Go 254/21, CBOSA).
W kontrolowanej sprawie nie doszło natomiast – w świetle stwierdzonego naruszenia prawa materialnego – do istotnego, to jest takiego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77, art. 80, art. 97, czy art. 107 § 1 i 3 K.p.a.
Stwierdzone powyżej naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Tut. Sąd nie znalazł natomiast podstaw prawnych do tego, aby wydać orzeczenie co do istoty sprawy, jak domaga się tego skarżący w petitum skargi. Zgodnie z art. 145a § 1 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 P.p.s.a., jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Przepis ten dotyczy zatem spraw załatwianych w formie decyzji lub postanowienia. Uwzględnienie zaś wniosku skarżącego sprowadza się do dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na wypłacie wyrównania otrzymanego pierwotnie ekwiwalentu pieniężnego (zob. m.in. wyrok WSA w Kielcach z 25 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 104/21, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 187/21, CBOSA).
Ponownie rozpoznając sprawę Komendant Powiatowy uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania, co do dalszego postępowania.
Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.
Nie mógł natomiast odnieść zamierzonego skutku wniosek skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący z mocy ustawy zwolniony jest bowiem od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. d P.p.s.a.), a przed tut. Sądem występował osobiście, to jest bez reprezentacji profesjonalnego pełnomocnika. Brak jest zatem niezbędnych kosztów postępowania, które w świetle art. 200 w zw. z art. 205 P.p.s.a., mogłyby zostać zasądzone na rzecz skarżącego.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło