III SA/Po 813/16

Dnia 31 marca 2017 roku Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej postanawia 1. zwolnić J. B. od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla J.B. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. Wnioskiem z dnia 14 lipca 2016 roku J. B. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całościowym. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 roku starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy J. B. Postanowieniem z dnia 12 października 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 18 stycznia 2017 roku J. B. ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego R. B., prowadzącego kancelarię w K. przy ulicy [...]. We wniosku oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a ich wspólne dochody z tytułu świadczeń emerytalnych łącznie wynoszą [...] zł. Wnioskodawca ani jego żona nie posiadają żadnego majątku. Stałe wydatki i zobowiązania wnioskodawca określił w następujący sposób: utrzymanie mieszkania: prąd, gaz , woda – ok. [...] zł, leczenie – ok. [...] zł, jedzenie i środki czystości – ok. [...] zł, ubrania – ok. [...] zł, rachunki telefoniczne – ok. [...] zł. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, por. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący J. B. w niniejszej sprawie już występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych wypowiadał się starszy referendarz sądowy (k. 20-22 akt sądowych) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (k. 31-35 akt sądowych). Z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2016 r., jak i z postanowienia Sądu z dnia 12 października 2016 r. wynika, że skarżący, nie wykazał, że nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, i ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, por. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] wynika, że sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W pierwotnie złożonym wniosku z dnia [...] roku, dwuosobowe gospodarstwo domowe w jakim pozostawał J.B. uzyskiwało wspólne miesięczne dochody w wysokości [...] zł. Natomiast przy drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] roku wnioskodawca wyjaśnił, że nie pobiera już renty strukturalnej, przez co łączne dochody dwuosobowego gospodarstwa domowe obniżyły się obecnie do wysokości [...] zł. Wobec powyższego stwierdzić należy, że z treści złożonych przez J. B. oświadczeń wynika, że w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonym przez wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiają udzielenie wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. Wnioskodawca bowiem wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 165 w związku z art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p. s.a. postanowiono, jak w sentencji.