III SA/Po 943/14

Dnia 5 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi P B na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odsetek uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2 i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]w punkcie 2 | P B wniósł o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ZUS. | |Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 83 ust. 1 pkt. 3 i art. 123 ustawy z dnia 13 | |października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe w stosunku do | |1. nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne płatnika za okres 05/1991-10/1996 i do należności na ubezpieczenia społeczne za | |zatrudnionych pracowników za okres 05/1991-08/1996, 05/1997-12/1997, 04-1998-12/1998 | |2. odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 09/1996-04/1997, 01/1998-03/1998. | |W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na koncie płatnika ZUS nie figurowało zadłużenie strony za okres 05/1991-10/1996 i z tytułu należności | |na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 05/1991-08/1996, 05/1997-12/1997, 04-1998-12/1998. Z tego względu należało | |umorzyć postępowanie w trybie art. 105 kpa. Ponadto wskazano w uzasadnieniu decyzji, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z | |tytułu składek – zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten nie | |miał zastosowania wobec składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 09/1996-04/1997, 01/1998-03/1998. | |Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła argumenty merytoryczne dotyczące jej | |trudnej sytuacji rodzinnej, zawodowej i finansowej. | |Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko dotyczące konieczności umorzenia| |przedmiotowego postępowania administracyjnego. | |W uzasadnieniu organ wskazał, iż art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie miał zastosowania | |wobec odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 09/1996-04/1997, 01/1998-03/1998. | |W skardze do WSA w Poznaniu strona ponownie podniosła argumenty merytoryczne dotyczące jej trudnej sytuacji rodzinnej, zawodowej i finansowej. | |W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. | | | | | |Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: | | | |Skarga okazała się uzasadniona. | |Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. | |nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. - Dz. U. z | |2012 r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i | |przepisami postępowania i nie są uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. | |W rozpatrywanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek| |w stosunku do | |- nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne płatnika za okres 05/1991-10/1996 i do należności na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych | |pracowników za okres 05/1991-08/1996, 05/1997-12/1997, 04-1998-12/1998 | |- odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 09/1996-04/1997, 01/1998-03/1998. | |Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442) należności z tytułu | |składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. W myśl ust. 2 należności z tytułu składek mogą być | |umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Według zaś ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w | |ust. 2, zachodzi, gdy: | |– dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo | |pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego | |wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, | |– sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1| |ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, | |– nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców | |prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja | |podatkowa, | |– nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, | |– wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, | |– naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, | |– jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. | |Pod pojęciem należności z tytułu składek należy, zgodnie z art. 24 ust. 2 cytowanej ustawy rozumieć: składki, odsetki za zwłokę, koszty | |egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. | |Jednocześnie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia | |mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy). Zgodnie z § 3 ust. 1 | |Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z | |tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, | |że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla | |zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: | |– gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, | |– poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu | |składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, | |– przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego | |możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. | |Powołana powyżej szczególna regulacja dotyczy jednak wyłącznie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, | |którzy są równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Umorzeniu na tej podstawie nie podlegają zatem składki finansowane przez | |ubezpieczonych niebędących płatnikami. | |Tak więc okoliczności, które mogą stanowić w świetle wskazanego wyżej art. 28 ust. 3a ustawy i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i | |Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. | |U. Nr 141, poz. 1365), przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, mogą mieć znaczenie tylko w przypadku rozpoznawania | |wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek (zob. wyrok WSA w | |Warszawie z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2676/07, Lex nr 505502, wyrok NSA z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 702/08, Lex nr | |522555). | |Art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie | |stosuje się art. 28 i 29. | |Na koncie płatnika ZUS nie figurowało zadłużenie strony wskazane przez nią we wniosku - za okres 05/1991-10/1996 i z tytułu należności na | |ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników za okres 05/1991-08/1996, 05/1997-12/1997, 04-1998-12/1998. Z tego względu należało umorzyć | |postępowanie w trybie art. 105 kpa. | |Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ust. 3 a ustawy| |o systemie ubezpieczeń społecznych. | |Jak już wskazano powyżej Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek – zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 a ustawy z | |dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten nie ma zastosowania wobec składek na ubezpieczenie społeczne za | |zatrudnionych pracowników. Ma on jednak zastosowanie wobec odsetek od takich należności, co wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądowego ( m. | |in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17.04.2014 r., III SA/Po 217/14, lex nr 1460388; wyrok WSA w Poznaniu z 16.03.2011 r., sygn.. III SA/Po 46/11, | |lex nr 959666; wyrok WSA w Gliwicach z 11.05.2010 r., III SA/Gl 175/10, lex nr 674784 ). | |W tym zakresie wniosek skarżącego nie był zatem bezprzedmiotowy, a zatem nie było podstaw do umorzenia postępowania w trybie art. 105 kpa w | |zakresie dotyczącym odsetek. | |Organ I instancji nie miał zatem podstaw prawnych do umorzenia postępowania w zakresie zadłużenia z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenie | |społeczne za zatrudnionych pracowników, o czym orzekł w pkt. 2 sentencji decyzji. | |W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że należy umarzać postępowanie dotyczące samych składek, tymczasem orzekł o odsetkach i nie zauważył , | |że postępowanie dotyczące umorzenia odsetek od takich składek winno być prowadzone w celu wydania merytorycznego orzeczenia ( umarzającego | |odsetki lub odmawiającego takiego umorzenia ). | |Wskazać należy przy tym, że organ w pierwszej instancji wydał de facto takie orzeczenie - jako pkt. 1 sentencji decyzji z dnia [...]. | |W zaskarżonej decyzji [...] organ błędnie więc orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] w w/ omówionym zakresie. | |W tym stanie rzeczy zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia postępowania o umorzenie | |odsetek od należności składkowych wobec ZUS wskazanych w pkt. 2 sentencji obu decyzji nie odpowiadają prawu. | |Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ winien brać pod uwagę powyższe okoliczności wskazane przez Sąd. | |Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami | |administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. |