IV SA/Po 108/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego postanawia 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. M. S. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego. Skarżąca złożyła również wniosek o przyznanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi gospodarstwo wraz z mężem (z którym ma zawartą majątkową małżeńską o całkowitej rozdzielności majątkowej) i dwójką dzieci, a źródłem ich utrzymania jest emerytura męża w kwocie [...]zł., alimenty w kwocie [...]zł., świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek na rzecz niepełnosprawnej córki ([...] zł. i [...] zł.), oraz świadczenie wychowawcze na rzecz syna ([...] zł.). Opisując stan majątkowy wnioskodawczyni ujawniła posiadanie przez córkę lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, oraz samochodów osobowych należących do męża ([...]., [...]. i [...].) o łącznej wartości [...] zł. Wnioskodawczyni przedstawiła zestawienie wydatków na ratę kredytu odnawialnego w [...] ([...] zł./mies.), prowizję za odnowienie kredytu w [...] ([...] zł./rok), ubezpieczenie ([...] zł./mies.), telefon ([...] zł./mies.), posiłki córki w szkole ([...] zł./mies.), Internet ([...] zł./mies.), pieluchy dla córki ([...] zł./2 mies.), mleko dla alergików dla syna ([...] zł./mies.), artykuły higieniczne syna (ok. [...] zł./mies.), buty specjalistyczne dla córki ([...] zł./3 mies.), wizyty u ortopedy ([...] zł./3 mies.), okulary dla córki ([...] zł./6 mies.), czynsz najmu mieszkania ([...] zł./mies.), prąd ([...] zł./ 2 mies.), wynajem garażu ([...] zł./mies.), telewizję kablową ([...] zł./mies.), gaz (ok. [...] zł./mies.), ubezpieczenie na życie męża ([...] i [...] zł./mies.), ubezpieczenie pojazdów ([...] zł./rok). Mając powyższe a uwadze zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. – dalej P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uwzględniając fakt, iż przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego, stwierdzić należy, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy zatem za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 2 sentencji postanowienia. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej a mianowicie ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Mając powyższe na uwadze, odnośnie wniosku o ustanowienie pełnomocnika wskazać należy, że dochody rodziny wraz z przyznanymi świadczeniami wynoszący łącznie [...] zł., przy uwzględnieniu deklarowanych wydatków pozwala na opłacenie pełnomocnika z wyboru. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 395/11, z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 519/14, z dnia 8 października 201 r., sygn. akt I FZ 388/14, z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 42/12, z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 486/14 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się szczegółowo do ujawnionych we wniosku stałych wydatków stwierdzić należy również, iż bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt zaciągnięcia kredytów. Zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają bowiem z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 189/11, LEX nr 948866). Nie można również pominąć, aby do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem zaliczać wydatki związane z utrzymaniem (w tym utrzymaniem) trzech samochodów należących do męża wnioskodawczyni. Należy również podkreślić, że ustanowienie pełnomocnika z urzędu w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Sąd bowiem obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Skarga ma dla Sądu wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu, czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 P.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez wnioskodawcę zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Ponadto, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika prawnego z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na wyżej opisane gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.