IV SA/Po 1177/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2015r. oddalił skargę J.P. na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Po wydaniu wyroku J.P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo wraz z żoną a ich dochód stanowi emerytura wnioskodawcy w kwocie [...] zł. wraz z dodatkami oraz emerytura żony wynosząca [...] zł. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawca ujawnił, iż posiada mieszkanie o pow. [...] m2. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że uzyskiwana emerytura nie wystarcza mu na opłacenie wszystkich leków. Skarżący podał również, iż z uzyskiwanych dochodów spłacaja wraz z żoną własne kredyty (raty wynoszą [...] zł. i [...] zł.), oraz pomagają córce w spłacie kredytu zaciągniętego w CHF w kwocie ok. [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia danych dotyczących sytuacji finansowej w tym udokumentowania ponoszonych wydatków związanych z opłatami związanymi z prowadzonym gospodarstwem domowym, przedłożenia zeznań podatkowych (własnego i żony za 2014r.), wyciągów z kont bankowych oraz szczegółowych informacji dotyczących zawartych umów kredytowych, skarżący w piśmie skierowanym do Prezesa WSA w Poznaniu (które można uznać za odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy), wyjaśnił, iż we wniosku podał wszystkie informacje dotyczące dochodu, obciążeń kredytowych i posiadanego majątku własnego i żony. Skarżący powołał się przy tym na wcześniej złożone dokumenty i wyjaśnił, iż nie przechowuje papierków dotyczących płatności jak i rat kredytowych. Rozpoznając przedmiotową sprawę wskazać należy w pierwszej kolejności, że kwestia przyznania prawa pomocy była już przedmiotem rozważań Sądu. Ostatecznie, postanowieniem z dnia 16 grudnia 2015r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu uznał, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy. Sąd uznał bowiem, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na Nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Powyższe dotyczyło w szczególności braku wykazania dochodu żony, z którą skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący, składając kolejny wniosek w dniu 29 kwietnia 2015 r. ujawnił dochód żony, a więc usunął zasadnicze wątpliwości, jakie budziło wcześniej złożone oświadczenie majątkowe. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przedstawiona sytuacja finansowa nie pozwala na przyjęcie, że skarżący należy do osób znajdujących się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący wbrew wezwaniu nie przedłożył bowiem zeznań podatkowych, oraz dokumentów dotyczących stałych wydatków, lokat, kont oraz kart kredytowych należących do osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Za niewystarczające należy bowiem uznać powoływanie się na dokumenty przedłożone w postępowaniu dotyczącym wniosku rozpoznanym postanowieniem Sądu z dnia 16 grudnia 2015r. Powyższe wynika bowiem po pierwsze z faktu, iż stan konta bankowego należącego do skarżącego mógł ulec zmianie. Po drugie w ramach poprzedniego postępowania skarżący odmówił przedstawienia sytuacji finansowej żony, tym samym brak w aktach dokumentów źródłowych dotyczących stanu konta żony. Odnosząc się do stanowiska wnioskodawcy usprawiedliwiającego brak przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz dokumentów związanych z posiadanymi kontami bankowymi i spłacanymi kredytami, wskazać należy, iż to obowiązkiem strony jest wykazanie, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Powyższe obliguje wnioskodawcę do podjęcia działań mających na celu uprawdopodobnienie sytuacji, na którą powołuje się we wniosku, w tym przedłożenie kopii umów zawartych umów kredytowych wraz z harmonogramem spłat czy też wyciągów z posiadanych kont bankowych. Postawa skarżącego polegająca na braku przechowywania stosownych dokumentów w tym wyciągów i umów kredytowych nie może stanowić więc usprawiedliwienia dla braku ich przedłożenia na stosowane wezwanie Brak odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej, oznacza zatem że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Odnosząc się do ujawnionych przez skarżącego danych należy wskazać, iż wraz z żoną uzyskuje on stały dochód z emerytur w łącznej kwocie [...] zł. Powyższa kwota w ocenie orzekającego w sprawie referendarza sądowego jest wystarczająca na opłacenie niezbędnych kosztów utrzymania i kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczonego na skutek zgłoszonego wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wynoszącej 100 zł. (vide §2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192), oraz wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, który zgodnie z §3 w zw. z §2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 100 zł. Ponadto w związku z powołaniem się przez skarżącego na konieczność spłacania przez skarżącego wraz z żoną kredytów własnych, których raty wynoszą wysokości [...] zł miesięcznie oraz kredytów zaciągniętych przez córkę w kwocie [...] zł. wskazać należy, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym i zobowiązania kredytowe, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 LEX nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 LEX nr 1320634, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 72/12 Lex nr 1121302, z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Zaciągnięte kredyty i regularna ich spłata, świadczą wręcz o zdolnościach płatniczych skarżącego i zachowanej płynności finansowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Na pierwszeństwo zaspokojenia nie zasługuje również dobrowolna pomoc finansowa udzielana przez skarżących córce prowadzącej odrębne gospodarstwo domowe w spłacie zaciągniętej przez nią pożyczki. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.