IV SA/Po 15/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 3 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 15/17 w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 września 2016r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 września 2016r. nr [...]w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W skardze Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie jako organizacja non profit nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełniona funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 marca 2017r. odrzucił przedmiotową skargę z uwagi na nie uzupełnienie braków formalnych, a postanowieniem z dnia 21 marca 2017r., stwierdzając oczywistą bezzasadność skargi odmówił prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] wniosło zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi wnosząc również o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, oraz zwolnienie z kosztów sądowych od zażalenia i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżące Stowarzyszenie wniosło również zażalenie na postanowienie z dnia 21 marca 2017r. w przedmiocie omowy przyznania prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 12 maja 2017r. oddalił zażalenie Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2017r. odrzucające skargę i uchylił postanowienie tut. Sądu z dnia 21 marca 2017r. w przedmiocie prawa pomocy. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2017 r. umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od opłat sądowych od zażalenia na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżące stowarzyszenie pismem z dnia 25 września 2017 r. wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej: "p.p.s.a." od postanowienia o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Konieczna jest ocena złożonego przez skarżące stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Zgodnie z art. 249a P.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając występujące w sprawie zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia na postanowienie Sądu w przedmiocie prawa pomocy, referendarz słusznie umorzył postępowanie w tym zakresie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. można przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w/w podmiotom można zaś przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2017r., poz. 210) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Dodatkowo wskazać należy, iż zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Referendarz prawidłowo wskazał, że jak wynika ze znajdującego się w aktach regulaminu, majątek stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". W związku z powyższym przyznanie stowarzyszeniu wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej, gdyż za okoliczność opisaną wyżej nie może być uznane odstąpienie od pobierania składek członkowskich. Referendarz słusznie wskazał, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżące stowarzyszenie w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych, są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. art. 249a oraz 260 §1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.