IV SA/Po 159/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie jako organizacja non profit nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełniona funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia . W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie maj dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2015r., poz. 1393 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Dodatkowo wskazać należy, iż zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jak wynika ze znajdującego się w aktach regulaminu, majątek stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". W takiej sytuacji należy stwierdzić, że przyznanie stowarzyszeniu wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej, gdyż za okoliczność opisaną wyżej nie może być uznane odstąpienie od pobierania składek członkowskich. Na marginesie należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.