IV SA/Po 167/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego R. P. wniósł skargę na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, który rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2016r., w którym postanowiono o przyznaniu wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówiono ustanowienia adwokata (sprzeciw od w/w postanowienia został odrzucony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2016r.). R. P. wniósł ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, w którym zawarł informacje tożsame z podniesionymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpoznanym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2016r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 września 2016r. umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówiono prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Powodem powyższego rozstrzygnięcia była bezprzedmiotowość wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów i brak wykazania pogorszenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponadto wskazano, że na obecnym etapie skargi brak jest konieczności ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu zapewnienia skarżącemu prawa do Sądu (w/w postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 11 października 2016r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 stycznia 2017r. oddalił w całości skargę R. P. na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W piśmie z dnia 27 stycznia 2017r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej o wydanego w sprawie wyroku wskazując, że jego sytuacja opisana w druku PPF nie uległa zmianie. Mając na uwadze fakt, iż wniosek nie został złożony na urzędowym druku, pismem z dnia 14 lutego 2017r. (doręczonym 1 marca 2017r. k. 148 akt) przesłano skarżącemu druk PPF i wezwano do jego wypełnienia i złożenia w terminie 7 dni. W tak ustalonym stanie faktycznym skarżący w dniu 20 lutego 2017r. (data stempla pocztowego) na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jego sytuacja majątkowa i finansowa odpowiada sytuacji przedstawionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 sierpnia 2016r. W rubryce dochód skarżący wskazał "brak, działalność zawieszona". W kolejnym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, stanowiącym odpowiedź na wezwanie z dnia 20 lutego 2017r. i złożonym w Biurze Podawczym w dniu 6 marca 2017r., skarżący wskazał, że jego jedyny majątek stanowi nieruchomość rolna o pow. [...] ha. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że w listopadzie 2015r. spłonął należący do niego garaż drewniany, w którym prowadził działalność gospodarczą, która jest obecnie zawieszona. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy starał się on w 2016r okresowo prowadzić działalność gospodarczą by zarobić na alimenty i podstawowe potrzeby. Dalej skarżący poinformował, że jest zadłużony w ZUS na kwotę ok. [...] zł. i obecnie szuka pracy. Określając wysokość dochodu wnioskodawca wskazał stypendium socjalne ze szkoły w wysokości [...] zł. i sprzedaż pozostałości magazynowych po zawieszonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Wśród wydatków wnioskodawca wymienił alimenty ([...] zł./mc), prąd ([...] zł./mc), szkołę ([...] zł./mc), wyżywienie ([...] – [...] zł./mc) i ubrania ([...] zł./mc). Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 8 marca 2017r. (odebranym w dniu 22 marca 2017r.) wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy, określenia rodzaju działalności gospodarczej którą prowadził, z której stany magazynowe są wyprzedawane (należało wskazać branżę oraz charakter wykonywanej pracy), przedłożenia zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej (ewentualnie o wykreśleniu z ewidencji), określenia wysokości uzyskanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej z ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia czy skarżący jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), udokumentowania na jaką kwotę i u kogo obecnie wnioskodawca jest zadłużony (u osób prywatnych, w banku, instytucjach państwowych), należało przy tym wyjaśnić czy spłaca obecnie zadłużenie (jeśli tak to w jakiej wysokości miesięcznie), wyjaśnienia czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), nadesłania kserokopii zeznania podatkowego za rok 2016 r. i przedłożenia kopii wyroku określającego alimenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 25 marca 2017r. wyjaśnił, że nie posiada konta bankowego, lokat bankowych i kart kredytowych. Dalej wnioskodawca wyjaśnił, że działalność gospodarcza, która jest obecnie zawieszona prowadzona była w zakresie ostrzenia narządzi skrawających a stany magazynowe zostały już wyprzedane (dokument potwierdzający zawieszenie działalności gospodarczej w załączeniu). Skarżący wyjaśnił, że obecnie nie posiada dochodu z działalności gospodarczej i poszukuje zatrudnienia, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z powodu zadłużenia w ZUS. Ponadto wnioskodawca wskazał na zadłużenie w energetyce na [...] zł. i posiadanie samochodu [...] z 1998r. Skarżący wyjaśnił, że nie złożył jeszcze zeznania rocznego za 2016r. i przedłożył wyrok zasądzający alimenty. Na wstępie należy wskazać, że skarżący na podstawie postanowienia z dnia 10 maja 2016r. korzysta już z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadnia to umorzenie postępowania w zakresie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów na podstawie art. 249 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r. poz. 718 dalej P.p.s.a.), zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W związku z powyższym orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Przechodząc do złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie adwokata lub radcy prawnego należy wskazać, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze należy w pierwszej kolejności wskazać, że skarżący w niniejszej sprawie już występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W kwestii żądań skarżącego w tym zakresie wypowiadał się referendarz sądowy (k. 29-32 i 73 - 76 akt sąd.) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (k. 84 - 87, akt sąd.). Z uzasadnienia postanowień referendarza sądowego jak i z postanowienia Sądu wynika, że dotychczas powodem odmowy ustanowienia pełnomocnika z urzędu był fakt, iż na etapie postępowania przed sądem I instancji brak jest konieczności ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż uregulowania zawarte w p.p.s.a. gwarantują, że niezależnie o błędnego lub nieudolnego formułowania zarzutów czy braku zaangażowania skarżącego w postępowanie sądowoadministracyjne, strona działając bez adwokata czy też radcy prawnego nie zostanie pozbawiona możliwości obrony swoich praw. W związku z powyższym, uwzględniając fakt, iż po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zmianie uległa sytuacja procesowa strony skarżącej wynikająca z konieczność złożenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, zasadnym jest ponowna ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając obecnie złożony przez skarżącego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia 8 marca 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia odpisów dokumentów. Na podstawie przesłanych dokumentów i udzielonych wyjaśnień nie można zdaniem orzekającego w sprawie referendarza jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawca wyjaśnił w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swoją sytuację finansową i majątkową. Udzielone przez skarżącego wyjaśnienia są również ze sobą sprzeczne. Jak wynika bowiem z wniosku złożonego w dniu 20 lutego 2017r. nie ma on żadnego dochodu a działalność gospodarcza jest zawieszona. W formularzu wniosku złożonym w biurze podawczym tut. Sądu w dniu 6 marca 2017r. podaje jednak, że utrzymuje się ze stypendium szkolnego i wyprzedaży pozostałości magazynowych po zawieszonej działalności gospodarczej. Uzyskiwanego obrotu jak i uzyskiwanego dochodu skarżący w żaden sposób jednak nie dokumentuje, pomimo że został do tego wezwany. Zdaniem orzekającego w sprawie referendarza za wystarczające nie mogą być bowiem uznane wyjaśnienia wnioskodawcy o zawieszeniu działalności gospodarczej i okresowym jej odwieszaniu po pożarze w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej w listopadzie 2015r. W ocenie referendarza okoliczność, że skarżący nie korzysta z pomocy finansowej zasadnym również czyni wniosek, że posiada on możliwości finansowe, by pozwolić sobie na pozostawanie bez pracy i to od co najmniej od półtora roku (tj. od pożaru w listopadzie 2015r.). Gdyby nawet przyjąć, że z uwagi na możliwość utrzymywania się ze sprzedaży majątku związanego z działalnością gospodarczą i stypendium nie podjął zatrudnienia, a jednocześnie z uwagi na powyższe zakłada zasadność pomocy ze strony państwa przy postępowaniach sądowych, to postawa taka nie zasługuje na aprobatę w świetle konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, jak również w świetle regulacji dotyczących prawa pomocy. Okoliczność faktycznego poszukiwania pracy i brak możliwości jej pozywania nie została bowiem w żaden sposób udokumentowana. W tym miejscu wskazać należy również, że skarżący nie udokumentował w żaden sposób istniejącego zadłużenia, pomimo, iż został do tego wezwany. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w oparciu o udzielone informacje nie można jednoznacznie przesądzić, że wnioskodawca jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym formularzu oraz w nadesłanych wyjaśnieniach są również mało precyzyjne, zdawkowe i nieoczywiste oraz uniemożliwiają wszechstronne i obiektywne zbadanie sytuacji wnioskodawcy. Z tych względów, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.