IV SA/Po 183/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 183/17 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 28 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie [...] wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 28 października 2016r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Wraz ze skargą złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym wraz z zażaleniem od postanowienia Sądu z dnia 4 kwietnia 2017r. wniesiono zaś o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Oznacza to, iż skarżące stowarzyszenie poszerzyło zakres pierwotnego wniosku i ostatecznie wniosło o przyznanie prawa pomocy całości. Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2017r. odrzucił przedmiotową skargę z uwagi na nie uzupełnienie w terminie braków formalnych skargi. Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2017r. referendarz sądowy rozstrzygając wniosek skarżącego stowarzyszenia w zakresie odmówił skarżącemu stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie skarżące stowarzyszenie złożyło sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, iż zaskarżone postanowienie winno być uchylone w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Skarżące stowarzyszenie wskazało, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno – prawny polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych oraz błędnie wskazano numer zaskarżonego postanowienia. Dalej wnioskodawca zarzucił, że nie zbadano stanu formalno – prawnego i materialnego stowarzyszenia, stwierdzając w uzasadnieniu, że członkowie nie uiszczają składek członkowskich. Stowarzyszenie wskazało również, że Sąd nie wziął pod uwagę, że ustawodawca zmieniając ustawę prawo o stowarzyszeniach oraz innych ustawach dał 2 lata na dokonanie zmian statutu w zakresie pozyskiwania środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 w/w przepisu). Sąd wskazuje, że myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.– dalej P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2015r., poz. 1393 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Dodatkowo wskazać należy, iż zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu stowarzyszenia podniesionego w sprzeciwie Sąd wskazuje, że jest on bezzasadny. Fakt określenia 2 - letniego terminu na zmianę statutu stowarzyszenia w zakresie pozyskiwania środków nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie i wykładnie ww. przepisów. Wskazana przez referendarza ustawa z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015r. poz. 1393), weszła w życie z dniem 20 maja 2016r. i od tego dnia obowiązuje. To w gestii stowarzyszenia leży wykorzystanie możliwości zmiany statutu w terminie 2 lat. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jak wynika ze znajdującego się w aktach regulaminu, majątek stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Referendarz sądowy słusznie przyjął, że przyznanie stowarzyszeniu wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej, gdyż za okoliczność opisaną wyżej nie może być uznana odstąpienie od pobierania składek członkowskich. Sąd wskazuje, że w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W odniesieniu do zarzutów wskazanych w sprzeciwie dotyczących błędu formalno-prawnego, polegającego na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych oraz błędnego oznaczenia zaskarżonego postanowienia, Sąd wskazuje, że są one bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w zw. z art. 260 §1 P.p.s.a. (j.t. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.