IV SA/Po 200/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Z-ca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1, art. 45 ust. 1 pkt. 1, ust. 3 i 4, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 75, poz. 1362 z późn. zm., dalej – Ups) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm., dalej – Kpa) odmówił P. N. (dalej – skarżący) przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na wniosek nr [...] z dnia [...] października 2012 r. w części dotyczącej prośby o pomoc na: telewizję cyfrową (przystawka), całodzienne wyżywienie i środki czystości, zaznaczając, że w pozostały zakresie wniosku wydano decyzje z tego samego dnia o nr [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku ze złożeniem ww. wniosku przeprowadzono wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, co następuje. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 Ups. Zamieszkuje w 1 pokojowym lokalu z kuchnią i łazienką. Ma przyznany dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł od miesiąca lipca do grudnia 2012 r. skarżący ma również ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednakże nie potrafi udokumentować wydatków związanych z zakupem leków rachunkami imiennymi lub wycenionymi receptami. Dochód ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 Ups, wynosi łącznie [...] zł, która to kwota nie przekracza określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 kryterium osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego [...] zł. Skarżący spełnia przesłanki, z art. 7 pkt. 5 i 6 ustawy (niepełnosprawność oraz długotrwała choroba). W ocenie organu brak jest podstaw do przyznania skarżącemu pomocy na "telewizję cyfrową (przystawkę)", albowiem nie stanowi ona podstawowej potrzeby życiowej. Potrzeby wnioskujących o przyznanie pomocy społecznej mogą być spełnione jedynie wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ podkreślił, że ośrodki pomocy społecznej zobowiązane są w pierwszej kolejności zabezpieczyć podstawowe potrzeby osób nie posiadających żadnych źródeł utrzymania, bądź tych które wykorzystując własne zasoby i możliwości, jednak nie są w stanie ich zaspokoić. W ocenie organu skarżący ma możliwość poszukiwania zatrudnienia zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności, a tym samym uzyskiwania własnych dochodów, z których mógłby zaspokoić wnioskowaną potrzebę. W zakresie wniosku o pomoc na całodzienne wyżywienie organ wskazał, iż skarżący otrzymał pomoc w formie obiadów w Bursie Międzyszkolnej i zasiłków celowych na żywność, a zatem otrzymał środki finansowe na przygotowywanie śniadań i kolacji we własnym zakresie. Odnośnie prośby o pomoc na środki czystości organ wskazał, że również i w tej mierze została skarżącemu przyznana pomoc. Zaznaczono jednak, że pracownicy socjalni wielokrotnie zwracali skarżącemu uwagę na konieczność uprzątnięcia mieszkania (również kuchni), czego skarżący nie zrobił i co powoduje, że istnieją uzasadnione podejrzenia, że otrzymane pieniądze na środki czystości nie zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. Odwołanie od powyższej decyzji złożył, w terminie, skarżący wyrażając swoje niezadowolenie z decyzji. Skarżący zarzucał, że jest dyskryminowany z powodu niskiego statusu społecznego, a organy odcinają go od źródła informacji i rozrywki, ponieważ nie stać go na zakup dekodera. Ponadto skarżący upatruje w działaniach ośrodka pomocy społecznej przyczyn zaniedbania higieny osobistej. W ocenie skarżącego jadłospis tworzony przez Kierownika Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] uwłacza godności biednych ludzi, sam zaś kierownik Ośrodka wymaga, w ocenie skarżącego, weryfikacji psychiatrycznej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591), art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 Ups oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ opisał stan faktyczny w sprawie. Kolejno, omawiając podstawy prawne wydania rozstrzygnięcia, organ wskazał, że osoby i rodziny w pierwszej kolejności powinny przezwyciężać trudne życiowe sytuacje poprzez własne zaangażowanie, a dopiero niemożność ich pokonania w powyższy sposób stanowi podstawę włączenia się do pomocy instytucji państwa. Organ wskazał, że w art. 7 pkt 2-15 Ups zawarty jest niejako katalog "trudnych sytuacji życiowych", których wystąpienie pociąga za sobą domniemanie, że pomoc jest potrzebna i należy wszcząć postępowanie administracyjne w celu ustalenia, czy tak jest w rzeczywistości. Celem zaś przyznania pomocy ma być zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Jednocześnie pomoc we wnioskowanej formie – zasiłku celowego - przyznawana jest fakultatywnie, nie zaś obligatoryjnie. Sam fakt spełnienia przez osobę ubiegającą się o świadczenie kryteriów z art. 7 i 8 Ups, nie oznacza automatycznego przyznania świadczenia, ale decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy, w tym również rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje organ, ilość osób potrzebujących itp. Na organie spoczywa obowiązek przeanalizowania postępowania osoby domagającej się świadczenia z pomocy społecznej pod kątem współdziałania w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, jak również występowania niezbędnej potrzeby bytowej. SKO wskazało, że pomimo spełnienia przez skarżącego kryterium dochodowego zaistniały podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy, a to z tego względu, że "telewizja cyfrowa (przystawka)" nie stanowi "niezbędnej potrzeby bytowej". Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę na udokumentowanie w aktach sprawy możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] posiadanych zasobów i prognozowanych wydatków na pomoc społeczną. Nie bez znaczenia, zdaniem organu, jest (również udokumentowana w aktach) okoliczność, że skarżący regularnie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej i otrzymał już pomoc w wysokości [...] zł. Skargę na decyzję Kolegium złożył skarżący podnosząc, że jest osobą ubogą, schorowaną, mającą problemy z podjęciem pracy i w związku z tym nie stać go na zakup dekodera – przystawki do odbioru telewizji cyfrowej, co skutkuje jego "cyfrowym wykluczeniem" i "brakiem dostępu do masowego źródła kultury i informacji". Postępowaniu organów zarzuca skarżący sprzeczność z wytycznymi Unii Europejskiej oraz zasadami współżycia społecznego. Skarżący szeroko krytykował działalność ośrodków pomocy społecznej, m.in. upatrując nadużyć we wskazywaniu przez organy konkretnych produktów na talonach żywnościowych, na dowód czego, skarżący załączył talony własne oraz "kolegi A. P.". W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko uznając, że zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie i wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270 ze zm., dalej - Ppsa)). Na wstępie zaznaczyć należy, że zadania w zakresie pomocy społecznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania, a także organizację pomocy społecznej oraz zasady i tryb postępowania kontrolnego w zakresie pomocy społecznej określa ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r., której przepisy stanowią postawę prawną rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ona osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa powyżej, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Jednocześnie potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 Ups), Osoby i rodziny, o których mowa, są przy tym obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 Ups). Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodów wskazanych w art. 7 Ups, przy czym katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Warunkiem przyznania pomocy, jest – co do zasady – spełnienie kryterium dochodowego, a którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 upa. Zgodnie z tym przepisem, w zakresie mającym znaczenie dla niniejszej sprawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł. Sam zaś zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 Ups). Na tle przytoczonych regulacji Sad stwierdza, w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że pomoc państwa ma charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta (por. wyrok z dnia 31 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1920/11, LEX nr 1145079). Przyznanie stronie pomocy uzależnione jest zatem nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 Ups, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis art. 3 Ups nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 Ups. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2012 sygn. akt I OSK 1795/11, LEX nr 1145072). Organy pomocy społecznej są bowiem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2013 sygn. akt I OSK 1742/11, LEX nr 1122879). Jednocześnie wymienione w art. 39 ust. 2 Ups potrzeby oraz zwrot ustawowy "niezbędna potrzeba bytowa" uprawniają do sformułowania cech potrzeb, na jakie w pierwszej kolejności zasiłek celowy może być przyznany. Chodzi przede wszystkim o potrzeby, bez których zaspokojenia powstaje niebezpieczeństwo zagrożenia życia i zdrowia wnioskodawcy (żywność, leki, leczenie, opał, odzież). Zaliczyć do nich można również potrzeby w postaci niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, jednak chodzi tu tylko o takie naprawy i remonty, które zabezpieczają byt, a nie które podnoszą jakość funkcjonowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 442/11, LEX nr 1085783). Należy także mieć na względzie, że – jak wskazał, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku z dnia 19 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 419/10 (LEX nr 752307) - pomimo nawet niewątpliwie trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby, gdy wysokość uzyskiwanego dochodu z pewnością nie pokrywa wszystkich niezbędnych potrzeb, należy uznać, iż osoba ta nie spełnia przesłanki niezbędnej potrzeby bytowej z art. 39 ust.1 Ups, jeżeli nie w pełnym zakresie wykorzystuje swoje możliwości. Nadto – zgodnie z art. 11 ust. 1 Ups - w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem może nastąpić odmowa ich przyznania. Nie wykorzystywanie przyznanych świadczeń jest ich marnotrawieniem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 52/08, LEX nr 509602). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że decyzje organów obu instancji są prawidłowe. Sąd nie dopatrzył się uchybień skutkujących koniecznością ich wyeliminowania z obroty prawnego. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie, prawidłowo również wskazały, omówiły i zastosowały podstawy prawne rozstrzygnięć. Uzasadnienia decyzji organów obu spełniają także ustawowe wymogi formalne. Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego, albowiem organy w sposób klarowny wykazały motywy rozstrzygnięcia oraz jego podstawy prawne. Zdaniem organów zakup dekodera – przystawki do odbioru telewizji cyfrowej nie jest niezbędną potrzebą życiową. W świetle przytoczonego orzecznictwa, należy uznać taki pogląd za słuszny. Brak owego urządzenia ma jedynie wpływ na komfort życia skarżącego, w żadnej jednak mierze nie ma przełożenia na jego zdrowie i życie, czy też bezpieczeństwo. Prawidłowo również upatrują organy przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w braku podejmowania przez skarżącego prób zdobycia własnych dochodów, w szczególności poszukiwania zatrudnienia, które umożliwiłyby mu zakup urządzenia. W zakresie udzielenia pomocy na całodzienne wyżywienie, organy słusznie uznały, że okolicznością przemawiającą za odmową wydania w tej mierze decyzji pozytywnej, jest fakt uprzedniego przyznania skarżącemu pomocy na wskazany cel. Zważyć bowiem należy, że decyzją z dnia [...] września 2012 r. przyznano skarżącemu zasiłek celowy w formie obiadów w Bursie Międzyszkolnej na okres od [...] wrzenia 2012 r, do [...] grudnia 2012 r., decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. zasiłek celowy na żywność w kwocie [...] zł i decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. zasiłek celowy na żywność w kwocie [...] zł. Oznacza to, że skarżący otrzymał już świadczenia, których się domaga. Wreszcie, w zakresie dotyczącym przyznania pomocy na środki czystości, również wydano już skarżącemu decyzję pozytywna – decyzja z dnia [...] listopada 2012 r., co skutkowało odmowa powtórnego przyznania tego świadczenia. Nie bez znaczenia pozostaje w sprawie, w związku z odmową przyznania wszystkich trzech żądanych świadczeń, okoliczność że skarżący jest stałym beneficjentem Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]. Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymał już pomoc na ponad [...] tys. zł. W zestawieniu z udokumentowanymi w aktach sprawy możliwościami finansowymi Ośrodka oraz potrzebami innych osób ubiegających się przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, fakt ten przemawia na niekorzyść skarżącego, który dodatkowo – jak wynika z akt sprawy – nie podejmuje prób samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji. Wręcz przeciwnie, postawa skarżącego jest ewidentnie roszczeniowa i jak wynika z treści odwołania i skargi – lekceważąca. Negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanych świadczeń stanowi wreszcie okoliczność uzasadnionych podejrzeń, że przyznawane skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej (środki czystości) wykorzystywane są na inne niż wskazane w decyzjach je przyznających cele, z dużym prawdopodobieństwem (skoro skarżący nadal regularnie składa wnioski o przyznanie mu pomocy) cele niewskazane w ustawie o pomocy społecznej. Wykorzystywanie przyznanych funduszy w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem należy uznać za okoliczność uzasadniającą odmowę przyznania kolejnych świadczeń na ten sam cel. W opisanych okolicznościach, na podstawie art. 151 Ppsa, Sąd skargę oddalił.