IV SA/Po 262/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. i E.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.S. i E.S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie obowiązku wykonania określonych czynności postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 262/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, rozpoznając wniosek M.S. i E.S. (dalej również jako "skarżący") odmówił przyznania ww. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sprzeciw od ww. postanowienia wnieśli M.S. i E.S. zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie wniosku w sytuacji gdy wnoszący sprzeciw wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, podczas gdy referendarz sądowy rozpatrywał wniosek, tak jakby chodziło o wykazanie, że nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu - art. 260 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r. II GZ 83/11, lex nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r. I FZ 153/10, lex nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r. I SA/Kr 1195/10, lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r. II FZ 103/11, lex nr 783800; postanowienie NSA z 22.02.2011 r. II GZ 59/11, lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 618-619). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r. I GZ 382/10, lex nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). W rozpoznawanej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie pomocy w części tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonych wnioskach wyjaśnili, że wspólne gospodarstwo domowe, a źródłem ich utrzymania są dochody E.S. uzyskiwane z tytułu renty inwalidzkiej w kwocie [...] zł., umowy o pracę w kwocie [...] zł., zasiłku opiekuńczego w kwocie [...] zł. i dochody M.S. uzyskiwane w tytułu z umowy o pracę w kwocie [...] zł. Jednocześnie skarżący wyjaśnili, że miesięcznie ponoszą koszty leczenia, które łącznie z kosztami dojazdu do specjalistów wynoszą ok. [...] zł. Ponadto ich miesięczne opłaty to utrzymanie domu [...] zł. (w tym prąd ok. [...] zł., telefon - [...] zł., gaz – [...] zł., woda i kanalizacja – [...] zł., śmieci ok. [...] zł.). Wyjaśnili również, że miesięcznie na wyżywienie wydają [...] zł., na środki czystości [...] zł., na ogrzewanie ok. [...] zł., na ubezpieczenie [...] zł., kredyt [...] zł. oraz koszty dojazdu do pracy - [...] zł. Do wniosków załączono kserokopie decyzji o waloryzacji renty, zaświadczenia o dochodach oraz faktur za wodę, prąd, telefon, leki i opał. W ocenie Sądu dane zawarte w rozpoznawanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające ze złożonych przez skarżących oświadczeń nie pozwalają na stwierdzenie, iż ich sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pamiętać należy, przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Z tego też powodu przyznanie prawa pomocy nastąpić może tylko w sytuacjach wyjątkowych. Za taką nie można uznać jednak sytuacji skarżących. Zaznaczyć należy, że obydwoje uzyskują stałe dochody łącznej wysokości [...] zł, prowadząc we dwójkę gospodarstwo domowe. Zestawienie kwoty uzyskiwanych przez nich dochodów, z kwotą comiesięcznych wydatków, nie pozwala przyjąć, iż nie są oni w stanie ponieść kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie stanowią wpis od skargo w wysokości [...] zł. Z tych też powodów Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.