IV SA/Po 265/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy E.W. wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca złożyła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu w/w wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z trzema córkami a jej jedyne źródło utrzymania stanowi praca w gospodarstwie rolnym przynosząca miesięczny dochód w wysokości ok. [...] zł. Opisując swój stan majątkowy skarżąca podała, że posiada dom o pow. [...] m2 i nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Wnioskodawczyni podała również, iż nie posiada żadnego konta bankowego i jest w separacji z mężem od początku 2013r. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia 26 marca 2013r. wezwano ją do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżącej i jej męża za okres ostatnich 3 miesięcy, umowy o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskiej lub stosownego orzeczenia sądu, wyjaśnień dotyczących źródła i wysokości dochodu męża, podania powierzchni nieruchomości rolnej (własnej i dzierżawionej), oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomościach dzierżawionych), wskazać należało również czy wnioskodawczyni korzysta z dopłat do produkcji rolnej (jeżeli tak to należało podać wysokość dofinansowania), określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.) i przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie przesłano wyjaśnienie, z którego wynika, że skarżąca nie posiada konta bankowego. Konto bankowe posiada mąż, lecz odmawia on przedstawienia dokumentów dotyczących tego konta ze względu na istniejący konflikt między małżonkami. Skarżąca poinformowała również, że nie ma jakiejkolwiek umowy ani wyroku sądu o wyłączeniu wspólności majątkowej. Wnioskodawczyni podała, że mąż otrzymuje wynagrodzenie z umowy o pracę w firmie E. w K. w wysokości [...] zł. Odpowiadając na wezwanie wnioskodawczyni wyjaśniła, że prowadzi produkcję rolną polegającą na uprawie zbóż na własnej nieruchomości rolnej o pow. [...] ha (ok. [...] ha pod uprawę) i nie wydzierżawia żadnych dodatkowych gruntów. Działalność rolnicza ze względu na szkody nie przynosi praktycznie dochodu (w załączeniu protokoły zniszczeń za 2011 i 2012r.). W związku z prowadzoną produkcją skarżąca korzysta z dopłat, które w 2011 i 2012 wynosiły po ok. [...] zł. Wnioskodawczyni przedstawiła również zestawienie stałych wydatków na energię elektryczną ([...] zł./2 m-ce), gaz w butli ([...] zł./mc), KRUS ([...]/3 m-ce), podatek od nieruchomości ([...]/rok), wodę i śmieci ([...] zł./3 m-ce), opał ([...] zł./sezon), zakup zboża do obsiania ([...] zł.), zakup oleju napędowego do ciągnika ([...] zł./rok), ubezpieczenie budynków ([...] zł./rok), telefony ([...]/mc), leki ([...] zł./mc), wydatki związane z nauka córek ([...] – [...] zł./mc). Pozostała kwota przeznaczana jest na zakup środków czystości i higieny, wyżywienie, utrzymanie samochodu (w tym ubezpieczenie i OC) i inne niezbędne wydatki. Skarżąca poinformowała również, że posiada samochód R. M. rok. prod. 2003, poj. 1400 ccm o wartości ok. [...] – [...] zł. oraz ciągnik Ursus z 1968r. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 ppsa - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Ponadto stwierdzić należy, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym, chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale uwzględniającą także odniesienia obiektywne, tzn. sytuację na rynku pracy, poziom wynagrodzeń i świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być więc udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia akcji sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Zauważyć należy również, iż zgodnie z ogólną zasadą, strona która wniosła skargę do sądu powinna gromadzić środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Dla uznania wniosku za uzasadniony decydujące znaczenie ma więc brak możliwości zgromadzenia środków finansowych w dłuższym okresie, o ile istniały podstawy do przewidywania tego wydatku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe z którego wynika, że ubiegający się o zwolnienie od kosztów sądowych w każdym przypadku powinien poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazały się nie wystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. II CZ 104/84). Obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie zgromadzić odpowiednich środków na opłacenie kosztów koniecznych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym, w tym również w drodze oszczędności we własnych wydatkach spoczywa jednak na wnioskodawcy. W tym miejscu należy wskazać, że oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy bada się nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Z oświadczenia skarżącej wynika co prawda, że prowadzi je wraz z trzema córkami a z mężem pozostaje w separacji. Skarżąca nie przedstawiła jednak jakiegokolwiek dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącej i jej męża, a zatem nawet jeśli istnieją rzeczywiste osobiste animozje między nimi, to zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to mąż nie może pomóc żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez męża skarżącej dochodów, jego sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że udzielone przez skarżącą informacje nie pozwalają w pełnym zakresie ustalić sytuacji finansowej jej męża. Skarżąca pomimo wezwania nie przesłała bowiem wyciągów z rachunków bankowych, które są jednym z podstawowych elementów pozwalających na ocenę zdolności płatniczych, gdyż obrazują wszelkie operacje dokonywane na tych rachunkach w ostatnim okresie. Dotyczą bowiem zarówno transakcji obciążeniowych na tych rachunkach (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji uznaniowych (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Brak przedstawienia tych wyciągów pomimo stosownego wezwania stanowi więc bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawczyni zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych w najbardziej wiarygodny sposób przybliżają bowiem wiedzę o rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni (por. NSA w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11, LEX nr 896209). Brak pełnej odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej męża oznacza więc, że wnioskodawczyni nie wywiązała się z ciążącej na niej obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Ponadto wskazać należy, że skarżący uiścili wpis sądowy w kwocie 100 zł. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji.