IV SA/Po 265/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 października 2014 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi S. S. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Dnia 06 grudnia 2012 r. do Urzędu [...] wpłynął wniosek J. P. o wymeldowanie syna, K. P. (dalej jako Zainteresowany, Strona, Odwołujący się, Skarżący) z pobytu stałego w lokalu znajdującego się w [...]. Oświadczeniem z dnia [...] lipca 2013 r. nowy właściciel lokalu, S. P., podtrzymał wniosek. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm., dalej jako u.e.l.) orzekł o wymeldowaniu Strony z pobytu stałego w lokalu wskazanym we wniosku. Uzasadniając napisał, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że Zainteresowany trwale opuścił lokal i nie dopełnił obowiązku meldunkowego. Tytuł prawny do przedmiotowego lokalu do dnia [...] lutego 2013 r. posiadał Wnioskodawca, zaś od dnia [...] lutego 2013 r. właścicielem przedmiotowego lokalu jest S. P., syn Zainteresowanego, który podtrzymał wniosek. Prezydent Miasta zaznaczył, że decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. odmówił wymeldowania Zainteresowanego z przedmiotowego lokalu. Zainteresowany od dnia [...] lutego 2000 r. przebywa w Zakładzie Karnym [...], gdzie odsiaduje karę pozbawienia wolności, do dnia [...] lutego 2025 r. Z treści zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie nie wynika, że Zainteresowany przed aresztowaniem, tj. [...] lutego 2000 r. zamieszkiwał w sposób stały w lokalu. Wnioskodawca jednoznacznie nie potrafił określić, czy przed osadzeniem w Zakładzie Karnym syn zamieszkiwał w sposób stały w lokalu, czy też przebywał w nim ale tylko sporadycznie i lokal ten nie był miejscem stałego pobytu. Organ I instancji podkreślił, że wniosek, pismo i zeznania Wnioskodawcy oraz informacje uzyskane od Zainteresowanego nie są spójne w tej kwestii. Organ zaznaczył, że ustalał czy opuszczenie lokalu przez Zainteresowanego ma charakter trwały. Przyczyną opuszczenia przez niego lokalu było bowiem zatrzymanie przez organy ścigania i osadzenie z zakładzie karnym, co mogłoby świadczyć o tym, że nieobecność Zainteresowanego w lokalu ma charakter jedynie czasowy. Nawet jeżeli przyjąć, iż Zainteresowany faktycznie zamieszkiwał w sposób stały w lokalu przed aresztowaniem, to jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, po zakończeniu odbywania kary Strona nie ma możliwości powrotu do lokalu i zamieszkiwania w nim w sposób stały, gdyż właściciel lokalu nie ma zamiaru tego umożliwić. W dniu [...] lipca 2013 r. S. P. oświadczył m.in., że kategorycznie nie widzi możliwości aby ojciec mógł powrócić do lokalu w przyszłości, po wyjściu z więzienia. Organ ocenił, że to właściciel decyduje o tym, kto faktycznie ma zamieszkiwać w mieszkaniu stanowiącym jego własność, natomiast sam meldunek w danym lokalu jest tylko rejestracją miejsca pobytu i nie uprawnia do przebywania pod danym adresem bez zgody właściciela. Zgodnie z wyrokiem WSA w Szczecinie z dnia 20 maja 2009 r., II SA/Sz 121/09 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej jako CBOSA), sam fakt zameldowania nie uprawnia do przebywania w danym lokalu, a przebywanie w nim bez zgody właściciela może zostać potraktowane jako naruszenie miru domowego. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych tylko pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem uprawnia do korzystania z lokalu i zameldowania się w nim. Zainteresowany w konsekwencji swoich działań został pozbawiony wolności. Odbywając karę pozbawienia wolności nie może powoływać się na przesłankę braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, gdyż dopuszczając się przestępstwa musiał się liczyć ze wszystkimi jego konsekwencjami, a zatem zarówno z tymczasowym aresztowaniem jak i skazaniem na karę pozbawienia wolności i w konsekwencji z opuszczeniem miejsca stałego zameldowania. Skoro przyczyną opuszczenia lokalu była orzeczona kara 25 lat pozbawienia wolności wynikająca z popełnienia zbrodni, to nie została naruszona przesłanka dobrowolności, o której mowa w art. 15 ust. 2 u.e.l. Organ I instancji podkreślił, że taka interpretacja znajduje uzasadnienie w szerokim orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w tym w wyroku NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, a także w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 4 sierpnia 2011 r., II SA/Bk 196/11; wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06; wyrok NSA z 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; wyrok NSA z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10 (CBOSA). Nawet jeśli bezpośrednim zamiarem Zainteresowanego nie było opuszczenie mieszkania, to pozbawienie wolności do tego skutku doprowadziło. Fakt, że nie przebywa w zakładzie karnym dobrowolnie nie ma znaczenia, skoro jego pobyt jest zgodny z prawem, a wyrok sądu zastępuje wolę Zainteresowanego. Pozbawienie wolności w wyniku aresztowania oczywiście nie następuje z woli aresztowanego, lecz jego przymusowy charakter nie przesądza jeszcze o tym, że osoba aresztowana nie może zostać wymeldowana z powodu braku przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu. W takiej sytuacji konieczne jest uwzględnienie całokształtu okoliczności danej sprawy. Organ ponownie wskazał na ww. wyrok NSA z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt II OSK 1396/08 (CBOSA), w którym sąd uznał, że przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią zachowań. W judykaturze wyrażony został pogląd, zgodnie z którym za dobrowolne należy uznać opuszczenie lokalu będące następstwem zawinionych działań strony, która popełniła przestępstwo i została skazana na karę pozbawiania wolności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 579/11; CBOSA). W niniejszej sprawie opuszczenie lokalu było następstwem zawinionych działań Zainteresowanego i to na skutek bezprawnych, zawinionych działań Zainteresowany został skazany, a następnie umieszczony w zakładzie karnym, a tym samym nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania. Popełniając zabroniony czyn godzi się z konsekwencjami, a zatem świadomie i dobrowolnie podejmuje decyzję, że opuści miejsce zamieszkania. Organ podkreślił, że Zainteresowany już od ponad 13 lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu, a zakład karny opuści dopiero za 12 lat. Tym samym jego zameldowanie w lokalu jest fikcyjne, gdyż nie jest to jego miejsce pobytu, jego życie nie koncentruje się pod tym adresem zaś przepisy meldunkowe nie mają na celu utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej. W odwołaniu od opisanej decyzji (nazwanym: Zażalenie) Zainteresowany wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia albo o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji o odmowie wymeldowania ("decyzji korzystniejszej od uprzednio wydanej"). Podkreślił, że niedobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal, zaś przebywanie w zakładzie karnym nie stanowi przesłanki wymeldowania. Brak jakichkolwiek dowodów na to, że nie przebywał w lokalu przed aresztowaniem i aby lokal opuścił dobrowolnie oraz aby lokal przestał być centrum Jego interesów życiowych. Postępowanie administracyjne było prowadzone nierzetelnie, zarzuty zarówno ojca jak i syna Strony nie zostały poparte żadnymi dowodami. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski, wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając napisał, że w świetle przepisów art. 15 u.e.l. organ prowadzący postępowanie był obowiązany jedynie do ustalenia, czy Zainteresowany faktycznie opuścił przedmiotowy lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w tym lokalu. Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, iż w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 u.e.l. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Zainteresowany opuścił przedmiotowy lokal i nie mieszka w nim w sposób stały od lutego 2000 r., kiedy to został aresztowany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. P. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając skargę powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi oceniając, że skarga nie wnosi żadnych nowych dowodów, które miałyby wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Postanowieniem z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 265/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, którego następnie wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu. Na rozprawie pełnomocnik wnosił i wywodził jak w skardze, wnioskując o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego i oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy administracji wydały prawidłowe rozstrzygnięcia w sprawie. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 10 ust. 2 u.e.l. zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu (wcześniej, przed 31 grudnia 2012 r. przepis ten był zamieszczony w art. 9 ust. 2b u.e.l.). Pamiętać warto, że art. 9 ust. 2b został dodany do ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nowelą z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 93, poz. 887), po wcześniejszym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (Dz. U. Nr 78 poz. 716). W uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał, że zameldowanie i wymeldowanie są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu. Ewidencja ludności służy zaś rejestracji stanu faktycznego. Jak podsumował Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2556/12 (CBOSA) wymaganą przepisem art. 15 ust. 2 przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, że odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 u.e.l. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyroki NSA: z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11 i z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11; CBOSA). NSA podkreślił w uzasadnieniu ww. wyroku z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2556/12, że osoba pozbawiona wolności jest w stanie utrzymywać taki kontakt z lokalem mieszkalnym, w którym jest zameldowana na pobyt stały, że nie można przyjąć domniemania trwałego opuszczenia lokalu. Są to takie formy zachowania jak pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie). Sąd podziela stanowisko, że bez tych zachowań nie można przyjąć, że osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego. W obszernej skardze Skarżący nie wskazał ani nie naprowadził na okoliczności wskazujące, że po pozbawieniu wolności, a zwłaszcza przed wszczęciem kontrolowanego postępowania o wymeldowanie, utrzymuje kontakt z przedmiotowym lokalem mieszkalnym. Skarżący podkreśla za to fakt wydania przez Prezydenta Miasta decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. odmawiającej wymeldowania Skarżącego z przedmiotowego lokalu (kopia decyzji została załączona do odwołania) oraz analizuje okoliczności z okresu przed aresztowaniem. W związku z tym Sąd podkreśla, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i znaczenie mają przede wszystkim okoliczności aktualne dla prowadzonego postępowania, a nie okoliczności sprzed kilkunastu lat. Organy administracji zebrały wyczerpujący materiał dowodowy oraz prawidłowo oceniły okoliczności sprawy. Sąd zaznacza przy tym, że zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności sformułowanie "wydaje się" wskazuje na obowiązek wydania decyzji o wymeldowaniu, jeżeli tylko organ stwierdzi, że została spełniona przesłanka wymeldowania: fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Jednolite orzecznictwo sądowe głosi, że zameldowanie oraz wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (z najnowszego orzecznictwa np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 06 czerwca 2013 r., IV SA/Po 310/13; wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 lutego 2013 r., III SA/Kr 631/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r., II OSK 824/11; CBOSA). Innymi słowy zameldowanie nie służy powstaniu czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie może "osłabić", czy też przekreślić. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Orzeczenie o kosztach poniesionej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje uzasadnienie w art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). MZ