IV SA/Po 291/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w części w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] marca 2015 r. Stowarzyszenie[...] wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego opisaną w rubrum postanowienia. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 05 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 291/15 Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego. W terminie do wniesienia zażalenia, pismem z dnia 18 maja 2015 r. Stowarzyszenie wniosło zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 291/15 Sąd uchylił zaskarżone zarządzenie. Postanowieniem z dnia 09 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 291/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu. Uzasadniając napisał, że w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych, nie ma żadnego konta bankowego a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Referendarz sądowy wskazał, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej p.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 z późn. zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Referendarz sądowy wskazał na statut Stowarzyszenia, znajdujący się w aktach sprawy, zgodnie z którym wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Referendarz ocenił, że okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Marginalnie referendarz sądowy zauważył, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. Stowarzyszenie podkreśliło, że wniosek dotyczył zwolnienia z kosztów wpisu sądowego, nie zaś zwolnienia z kosztów sądowych. Składki członkowskie są dobrowolne, nie zaś obowiązkowe. Przedstawiciel Stowarzyszenia oświadczył, że wniosek zawiera wiarygodne dane, zgodne z prawdą i stanem faktycznym, które w żaden sposób nie są sprzeczne ze statutem Stowarzyszenia, nie posiadającego żadnego majątku i działającego na zasadzie "non profit". Przedstawiciel Stowarzyszenia wskazał, że "wychodząc naprzeciw sugestii sądu" wpłacił kwotę 100 zł i w związku z tym wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. skuteczne zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego dotyczącego prawa pomocy powoduje, że sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem zarządzenia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez Stowarzyszenie sprzeciwu jest utrata mocy zakwestionowanego postanowienia i konieczność merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje, między innymi, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części. Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem sądu wniosek jest bezzasadny. Zgodnie z punktem 5 statutu Stowarzyszenia, jego działalność oparta jest przede wszystkim na pracy społecznej członków Stowarzyszenia. Zgodnie z punktem 6 statutu Stowarzyszenia, uzyskuje ono środki na swoją działalność ze składek członkowskich (k. 43). W żadnymi miejscu statutu nie ma zapisu o obowiązku uiszczania składek oraz nie ma zapisu o konsekwencjach braku uiszczania składek. Sąd przyjmuje zatem argument zawarty w sprzeciwie, że składki członkowskie są dobrowolne, nie zaś obowiązkowe. Powyższe prowadzi do konkluzji, że członkowie Stowarzyszenia nie uiszczają składek członkowskich, przynajmniej w stopniu wystarczającym na pokrycie kosztów wpisu sądowego (najpierw całości wpisu, a obecnie połowy wpisu). Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie zostało założone przez 20 osób (jako Stowarzyszenie [...]; nazwa została zmieniona uchwałą z dnia [...] marca 2013 r., k. 44-46) i nie może być tak, że działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych. Z uwagi na powyższe sąd stwierdza brak podstaw do przyjęcia, że spełnienie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zostało przez Stowarzyszenie wykazane.