IV SA/Po 297/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 27 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 297/15 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I. K. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015r. nr [...]w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Stowarzyszenie [...] będąc uczestnikiem w/w postępowania sądowoadministracyjnego, wraz z zażaleniem na w/w postanowienie Sądu, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych ani majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy jedyne środki finansowe posiadane przez stowarzyszenie na pokrycie kosztów korespondencji, pochodzą ze składek członkowskich, które nie są obowiązkowe. Ponadto wnioskujące stowarzyszenie podniosło, że uczestniczy na prawach strony w postępowaniach sądowo - administracyjnych w innych sądach jak np. w Rzeszowie, gdzie jest zwalniane z kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu w całości, uzupełnienie i sprostowanie części orzekającej zaskarżonego postanowienia oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając napisano, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd, polegający na braku oznaczenia, że chodzi o odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie decyzji środowiskowej z dnia [...] czerwca 2014 r. wydanej przez Wójta Gminy [...], która to sprawa toczy się z udziałem I. K. w WSA w Poznaniu pod sygn. akt IV SA/Po 297/15. Ponadto wnioskodawca wskazał, że Sąd nie zbadał wnikliwie stanu formalno - prawnego i materialnego Stowarzyszenia. Wskazano również, że Stowarzyszenie dokonało wpłaty od skargi w sprawie IV SA/Po 292/15 ze składek swoich członków, w związku z czym twierdzenie, że działalność Stowarzyszenia miałaby być finansowana ze środków publicznych jest niezgodne ze stanem formalno - prawnym i materialnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd wskazuje, że w myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę, że postępowanie sądowe zostało wszczęte przed 15 sierpnia 2015 r. w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez Stowarzyszenie sprzeciwu jest utrata mocy zakwestionowanego postanowienia i konieczność merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, wybierając formę stowarzyszenia nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. Powyższe składki, jak sam przyznał wnioskodawca, nie są jednak obowiązkowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Ponadto należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące błędu formalno - prawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku określenia, że postępowanie dotyczy decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2014r., są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.