IV SA/Po 3/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy E.W. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wraz ze skargą złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 4 marca 2014 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia (...) r. pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, podnosząc że nieprawdą jest jakoby skarżąca nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku polegającego na przedłożeniu Sądowi wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych, dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do niej i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca przesłała odpowiednie oświadczenie, z którego wynikało, że nie posiada żadnych kont bankowych. Jedynie konto bankowe posiada jej mąż, z którym jednak skarżąca pozostaje w ciągłym konflikcie. Małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Mąż skarżącej partycypuje w kosztach poprzez przekazywanie skarżącej kwoty około (...) zł jako dobrowolnych alimentów na dzieci. Małżonkowie nie posiadają żadnego wspólnego konta bankowego i każde z nich korzysta z pieniędzy zarobionych przez samego siebie. Skarżąca nie ma jakiejkolwiek umowy, ani wyroku o wyłączeniu wspólności majątkowej małżeńskie. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego, więc jej dochody są nieregularne, a wysokość zmienna. W ostatnich latach działalność ta w ogóle nie przynosi żadnych zysków. Skarżąca utrzymuje się więc wyłącznie z dopłat do rolnictwa, które wynoszą ok. (...) zł rocznie, co daje trochę ponad (...) zł miesięcznie. Z tej sumy skarżąca musi uregulować wszystkie rachunki, zakupić najpotrzebniejsze rzeczy do domu, jak np. żywność, leki. Po dokonaniu wszystkich opłat i zakupów, skarżącej nic nie zostaje. Nie ma więc żadnej możliwości odłożenia, nawet kilku złotych, na ewentualne późniejsze wydatki, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm. dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że przepisy art. 245 i art. 246 P.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady zawartej w art. 199 P.p.s.a. ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowo - administracyjnego. Celem instytucji prawa pomocy jest zatem zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym jak i częściowym, jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie wykazane (uprawdopodobnione) przez stronę (por. J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Sąd wydając postanowienie o udzieleniu prawa pomocy musi na podstawie całokształtu informacji przekazanych przez wnioskodawcę nabrać przekonania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem o udzielenie pomocy. Z oświadczenia składanego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i z pisma będącego uzupełnieniem tego wniosku wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z (...) córkami i utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego przynoszącego średni miesięczny dochód w wysokości (...) zł. Ponadto wnioskodawczyni ujawniła, iż posiada dom o pow. (...) m2 i nieruchomość rolną o pow. (...) ha. Skarżąca wskazała także, że nie ma żadnego konta bankowego i od początku 2013 r. jest w separacji z mężem. Skarżąca posiada traktor (...) rok. prod. (...) (pojazd uszkodzony bez wartości). Hoduje (...) sztuki trzody chlewnej, uprawia zboża na pow. (...) h., oraz korzysta z dopłat unijnych w kwocie (...) zł. rocznie. Wnioskodawczyni załączyła kopię decyzji o wysokości podatku rolnego oraz faktury VAT za energię elektryczną z dnia (...) r. na kwotę (...) zł. i z dnia (...) r. na kwotę (...) zł., fakturę za wodę i ścieki na kwotę (...) zł., dowód wpłaty za ubezpieczenie PZU, informację w sprawie wymiaru opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2013 r. oraz informację o wymiarze składki na KRUS. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że wnioskodawczyni w przedłożonym Sądowi oświadczeniu majątkowym nie przedstawiła swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób pełny i rzetelny. Odnosząc się do argumentacji wnioskodawczyni, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe z mężem stwierdzić należy, że wynika z niej także, że formalnie mąż skarżącej pozostaje z nią nadal we wspólnym gospodarstwie domowym, o czym świadczy fakt wspólnego zamieszkiwania, partycypowania w kosztach zakupu opału i utrzymania trójki dzieci. Również podnoszona okoliczność faktycznej separacji z mężem nie stanowi samodzielnej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej ( postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693). W związku z powyższym wysokość dochodów osiąganych przez męża, jego sytuacja majątkowa i finansowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych przez nich wydatków, czy to oddzielnie czy łącznie, pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, uznać należało, że wnioskodawczyni nie wykazała braku możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.