IV SA/Po 511/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w Ś.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2015r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] w Ś.W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2015r. nr [...] w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. (k. 56) referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. (k. 67) Sąd odrzucił sprzeciw, wskazując, że sprzeciw został wniesiony po terminie. Na opisane postanowienie zostało wniesione zażalenie, połączone z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu (k. 76). Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r. (k. 78) sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2015 r. (k. 85) sąd sprostował uzasadnienie postanowienia z dnia 3 listopada 2015 r. Stowarzyszenie wniosło zażalenie na postanowienie o sprostowaniu (k. 97). W zażaleniu został zawarty wniosek o zwolnienie Stowarzyszenia od kosztów sądowych od tego zażalenia. Zarządzeniem z dnia 7 stycznia 2016 r. (k. 99) Przewodnicząca IV Wydziału tut. Sądu wezwała stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, poprzez nadesłanie odpisu zażalenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Tym samym zarządzeniem spowodowano przesłanie stronie skarżącej urzędowego formularza PPPr – w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Przesyłka była dwukrotnie awizowana (k. 102), w dniu 13 stycznia 2016 r. i w dniu 21 stycznia 2016 r., ale nie została odebrana przez stronę skarżącą. Zarządzeniem z dnia 16 lutego 2016 r. (k. 104) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pozostawił bez rozpoznania wniosek Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych od tego zażalenia, wskazując że Stowarzyszenie nie odpowiedziało na wezwanie do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. Postanowieniami z dnia 23 lutego 2016 r. Sąd (1) odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 8 grudnia 2015 r. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu, (2) odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 08 grudnia 2015 r. o sprostowaniu uzasadnienia postanowienia Sądu z dnia 3 listopada 2015 r. (k. 109-111 i 114-116). Dalej Sąd postanowieniem z dnia 15 marca 2016r. utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2016r. W związku ze zgłoszonym w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (k. 124 akt) oraz zażaleniach od postanowienia Sądu z dnia 23.02.2016r. (k. 137 i 141 akt) wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, skarżące stowarzyszenie po doręczeniu mu formularza złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podając, iż stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych i nie ma konta bankowego. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło, iż nie ma żadnego majątku, akcji, udziałów, obligacji i ruchomości, swą działalność opiera na składkach członkowskich, które nie są obowiązkowe, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Na wstępie wskazać należy, że w niniejszym postępowaniu skarżące Stowarzyszenie już występowało z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (bez sprecyzowania). W kwestii zgłoszonego żądania wypowiadał się referendarz sądowy (postanowienie z dnia 29 września 2015r.) odmawiając przyznania prawa pomocy (Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 3 listopada 2016r. odrzucił sprzeciw). Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy został pozostawiony bez rozpoznania. W obecnie rozpoznawanym wniosku skarżące stowarzyszenie poszerzyło zakres wniosku domagając się przyznania prawa pomocy w całości. Oznacza to, iż pomimo wcześniejszego negatywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, zasadnym jest poddanie niniejszego wniosku ocenie w świetle przesłanek zawartych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.), zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2001r., nr 79, poz. 855 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Na marginesie należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 246 §2 pkt 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.