IV SA/Po 520/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu dnia 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. R. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 520/17 w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Zaskarżonym postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił H. R. (zwanemu dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym") przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci, a ich jedyny dochód stanowi dochód z gospodarstwa rolnego wynoszący [...] zł miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy jego majątek stanowi dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolna o pow. [...] ha oraz samochód dostawczy F. D. i samochód osobowy C. B.. Ponadto we wniosku wskazano, że ubiegłoroczna susza spowodowała brak opłacalności produkcji w uprawach roślinnych, co wiąże się ze spadkiem dochodu z gospodarstwa rolnego. Skarżący poinformował także, że posiada żadnych oszczędności, dzieł sztuki i kosztowności oraz udziałów w spółkach i obligacji. Dalej wskazano, że celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 21 czerwca 2017r. został on wezwany do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącej i jego żony (w tym związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym), wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, wskazania rodzaju produkcji rolnej, jego skali oraz ilości zwierząt, oraz przedłożenia kopii decyzji przyznających dopłaty do produkcji rolnej za lata 2016 i 2017 r. Wobec nieudzielenia odpowiedzi na wezwanie referendarz uznał, że niemożliwym jest ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Brak rzeczywistej współpracy wnioskodawcy skutkował odmową przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017, poz. 1369; zwanej dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15 marca 2011 r. sygn. II GZ 83/11, LEX nr 783924; postanowienie NSA z 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 153/10, LEX nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 3 września 2010 r. sygn. akt I SA/Kr 1195/10, LEX nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 103/11, LEX nr 783800; postanowienie NSA z 22 lutego 2011 r. sygn. akt II GZ 59/11, LEX nr 783918; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 618-619). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24 marca 2011 r. sygn. akt I FZ 17/11, LEX nr 783616; postanowienie NSA z 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I GZ 382/10, LEX nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy trafnie zwrócił uwagę, że jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym zależy od tego czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Z uwagi na to, że skarżący nie uczynił zadość powyższym wymogom, nie nadesłał dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej, referendarz sądowy nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, aniżeli postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Skarżący pomimo wezwania nie przedstawił żądanych informacji ani wyjaśnień dotyczących rachunków bankowych, dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, a także informacji jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Dokumentów tych skarżący nie przedłożył również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza. Brak współpracy skarżącego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji