IV SA/Po 639/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie [...] wraz ze skargą na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na nadesłanym następnie formularzu urzędowym Przedstawiciel Stowarzyszenia napisała, że Stowarzyszenie, jako stowarzyszenie zwykłe nie posiada żadnego majątku: ruchomości i nieruchomości, jak również nie posiada żadnych akcji, udziałów, obligacji, oszczędności. Nie posiada konta bankowego, numeru REGON i NIP; swoją działalność opiera na aktywności społecznej członków i dobrowolnych składkach na bieżące wydatki, przykładowo koszty korespondencji. Stowarzyszenie prowadzi działalność typu non profit. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 639/16 odmówił przyznania prawa pomocy. Wskazał, że wnioskujące Stowarzyszenia jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015r., poz. 1393 z późn. zm., dalej jako P.s.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 ustawy o stowarzyszeniach. W związku z tym, zgodnie z art. 42 ust. 2 P.s., stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 519/09, Lex nr 574295). Dodatkowo wskazał, że zmiana ustawy o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015r. poz. 1393), która weszła w życie z dniem 20 maja 2016 r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Referendarz ocenił, że w sytuacji rezygnacji przez członków Stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przy uwzględnieniu stanowiska członków Stowarzyszenia odmawiających uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Na marginesie referendarz wskazał na ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Uzasadniając podkreśliło, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalnoprawny, polegający na braku określenia, że postępowanie w sprawie "sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej" dotyczy postępowania Starosty [...] w sprawie decyzji [...] zezwalającej na budowę turbin wiatrowych, utrzymanej w mocy decyzją Wojewody z dnia [...] lipca 2016 r. Ponadto zarzuciło nie ustalenie prawidłowo stanu formalnoprawnego sprawy, lecz błędne określenie stanu majątkowego Stowarzyszenia, poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu, że "W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przy uwzględnieniu stanowiska członków stowarzyszenia odmawiających uiszczania składek", które to stwierdzenie nie zostało poparte żadnym racjonalnym dowodem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, zgodnie z którym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. W takiej sytuacji referendarz sądowy postąpił trafnie, odmawiając przyznania prawa pomocy. Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku wskazania, że postępowanie w sprawie "sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej" dotyczy określonego postępowania administracyjnego, są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Sąd zaznacza i to, że modyfikacja zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonana w sprzeciwie nie ma żadnego wpływu na podstawową okoliczność, że zdaniem Sądu referendarz sądowy postąpił prawidłowo, odmawiając przyznania prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykazało istnienia przesłanek o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Sąd podkreśla rozróżnienie między świadomą rezygnacją ze zbierania składek członkowskich, a niemożnością zgromadzenia środków finansowych – mimo czynionych wysiłków. Co należy wykazać, i która to okoliczność podlega weryfikacji w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.