IV SA/Po 723/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu dnia 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. P. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 723/17 w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Gminy D. z dnia [...] maja 2017r. nr [...] w przedmiocie nadania Statutu Sołectwa D. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem referendarz tutejszego Sądu odmówił P. P. (zwanemu dalej również "skarżącym") przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z B. M., jego majątek stanowi dom o pow. [...] m2 (wartość [...] zł.) a źródłem utrzymania jest dochód z umowy zlecenia ([...] zł.) oraz emerytura B. M. ([...] zł.). Z powyższej kwoty skarżący opłaca opłaty i podatki wynoszące od [...] do [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że jego działania w przedmiotowej sprawie nie wiążą z żadnymi korzyściami (skarga wniesiona również w imieniu mieszkańców D. ) a opłacenie pełnomocnika przekracza jego możliwości finansowe. Dalej referendarz wyjaśnił, ze celem doprecyzowania sytuacji majątkowej skarżącego pismem z dnia [...] września 2017r. wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącego i osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy i osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenia kopii dowodów rejestracyjnych pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji (z wyszczególnieniem marki, roku produkcji i pojemności silnika) posiadanych przez osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe, zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego źródło oraz miesięczną wysokość netto osiąganego dochodu z tytułu umowy zlecenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia [...] września 2017r. wskazał, iż poniósł już pewne koszty związane z niniejsza sprawą (przygotowanie pism, ksero dokumentów). Wyjaśnił, że od lipca 2016r. – do maja 2017 r. był osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Konto bankowe posiada od czerwca 2017 r., nie ma pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji, a wynagrodzenia nie otrzymuje w stałej wysokości, gdyż zależne jest od ilości przepracowanych godzin. Skarżący wskazał także, iż zebranie i dostarczenie w wyznaczonym terminie wymaganych dokumentów wiąże się koniecznością poniesienia dodatkowych kosztów. W tej sytuacji referendarz stwierdził, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej. Okolicznością nie kwestionowaną przez skarżącego jest bowiem, iż nie uzyskuje on dochodu w stałej wysokości. Jego wysokość zależy bowiem od ilości przepracowanych faktycznie godzin. Dla ustalenia wysokości tego dochodu koniecznym było zatem sięgnięcie do dokumentów źródłowych (wyciągów z konta bankowego i zaświadczenia z miejsca pracy), których to dokumentów skarżący nie przedłożył pomimo stosownego wezwania. Powyższe uniemożliwia ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Uzyskanie zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z wykonywanych umów zlecenia jak i przedłożenie aktualnych wyciągów bankowych, nie wiąże się bowiem z takimi kosztami, których skarżący nie mógłby ponieść celem wykazania swej sytuacji majątkowej. Powyższe skutkowało wydaniem postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Składając sprzeciw od postanowienia referendarza P. P. podniósł, iż w związku z tym, że występuje społecznie w imieniu mieszkańców sołectwa, bez żadnej korzyści majątkowej, powinien uzyskać bezpłatną pomoc prawną. Ponadto nie uzyskał odpowiedzi na podstawie jakich przepisów zażądano od niego tak obszernej informacji dotyczącej sytuacji majątkowej. Powołany w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy, art. 245 § 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie określa tak szczegółowych wymagań wobec osoby składającej wniosek. Nie zgodził się z obowiązkiem przedstawienia zeznania podatkowego za 2016 r., jeżeli o przyznanie prawa pomocy występuje w II połowie 2017 r. To samo dotyczy wyciągu ze wszystkich rachunków bankowych za okres 6 miesięcy, czy kopii dowodów rejestracyjnych pojazdów. Zaznaczył, że jest skłonny przedstawić stosowne dokumenty, potwierdzające dochody, ale w racjonalnym zakresie i za ostatni okres, np. 2-3 miesięcy. Lista żądań, wymieniona w wezwaniu z [...] września 2017 r. jest w jego przekonaniu, całkowicie nieuzasadniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 15.3.2011 r. II GZ 83/11, LEX nr 783924; postanowienie NSA z 18.6.2010 r. I FZ 153/10, LEX nr 643195; postanowienie WSA w Krakowie z 03.9.2010 r. I SA/Kr 1195/10, LEX nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4.4.2011 r. II FZ 103/11, LEX nr 783800; postanowienie NSA z 22.02.2011 r. II GZ 59/11, LEX nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 618-619). Wyjątkowy charakter omawianej instytucji prawnej pociągający za sobą konieczność obiektywizacji sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy sprawia, że uchylenie się strony od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych bądź sprzecznych ze sobą danych skutkuje brakiem wystarczających podstaw do jego przyznania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (postanowienie NSA z 24.3.2011 r. I FZ 17/11, lex nr 783616; postanowienie NSA z 1.12.2010 r. I GZ 382/10, LEX nr 741371). W interesie strony leży właściwe przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01. 2011 r. II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., II GZ 886/14, LEX nr 1634804). Skarżący pomimo wezwania nie przedstawił żądanych informacji ani wyjaśnień dotyczących sytuacji majątkowej. Dokumentów tych nie przedłożył również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza. Dla ustalenia wysokości uzyskiwanego przez skarżącego dochodu niezbędne było sięgnięcie do dokumentów źródłowych. Nieprzedstawienie przez skarżącego żądanych dokumentów uniemożliwiało ustalenie jego sytuacji majątkowej. Referendarz trafnie zwrócił uwagę, że uzyskanie zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z wykonywanych umów zlecenia jak i przedłożenie aktualnych wyciągów bankowych, nie wiąże się z takimi kosztami, którymi skarżący nie mógłby ponieść celem wykazania swej sytuacji majątkowej. Z uwagi na to, że skarżący nie uczynił zadość powyższym wymogom, nie nadesłał wszystkich dokumentów pozwalających na wszechstronną ocenę jego sytuacji finansowej, referendarz sądowy nie mógł wydać innego rozstrzygnięcia, aniżeli postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Brak współpracy skarżącego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji