IV SA/Po 808/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy A.P.-W. wraz z W.W., Stowarzyszeniem [...] i Fundacją [...] wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Stowarzyszenie [...] w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł., złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podając, iż Stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych, a konto bankowe prowadzone w Banku [...] S.A. ma saldo ujemne. Wnioskujące Stowarzyszenie oświadczyło, iż nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, bowiem członkowie stowarzyszenia realizują postanowienia statutowe poprzez wkład własnej pracy uczestnicząc w różnych postępowaniach, gdyż nie są w stanie uiszczać składki. Wnioskodawca podkreślił, iż członkowie stowarzyszenia to osoby z obszarów wiejskich, które przystąpiły do stowarzyszenia tylko w tym celu aby jako pełnomocnicy stowarzyszenia brać udział w postępowaniach gdzie wymagany jest udział społeczny. W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie [...] przedłożyło status stowarzyszenia i sprawozdanie za ostatni rok obrotowy, odpis rocznego zeznania podatkowego, aktualny wykaz członków. Wnioskodawca oświadczył również, iż wydatki na opłacenie korespondencji w tym zakup papieru i tuszu poniesione do stycznia do sierpnia 2015r. ponoszone były z prywatnych środków stowarzyszenia. Stowarzyszenie podniosło również, iż na dzień składania oświadczenia stowarzyszenie nie ma żądnych środków na koncie. Dalej wnioskodawca wyjaśnił, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, a saldo konta jest ujemne. Stowarzyszenie oświadczyło także, iż były podjęte próby zebrania składek członkowskich od członków na realizację zadań określonych w statucie, jednak członkowie sprzeciwili się temu argumentując, że angażują się działalność stowarzyszenia. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu, majątek stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Z wniosku wynika również, że jedyne środki stowarzyszenia z przeznaczeniem na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą ze środków prywatnych członków stowarzyszenia. W takiej sytuacji przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przy uwzględnieniu stanowiska członków stowarzyszenia odmawiających uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej, gdyż za okoliczność opisaną wyżej nie może być uznana uchwała członków stowarzyszenia o odstąpieniu od pobierania składek członkowskich. Na marginesie należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.