IV SA/Po 828/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Pismem z dnia 14 września 2015 r. Stowarzyszenie [...] (dalej jako Stowarzyszenie) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie opisane w rubrum. Zaskarżonym postanowieniem SKO utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia 12 lutego 2015 r. o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu dotyczącym określenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia, pod nazwą [...]. Jak wynika z postanowienia SKO z dnia [...] lutego 2015 r., Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. określił środowiskowe uwarunkowania dla ww. przedsięwzięcia. Stowarzyszenie wniosło odwołanie od decyzji Wójta i zgłosiło swój udział w postępowaniu. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy. W nadesłanym, na wezwanie Sądu, aktualnym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPPr", sprecyzowano, że wniosek obejmuje przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Stowarzyszenie podało, że nie posiada konta bankowego i nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, a jako organizacja non profit źródło jej finansowania stanowią składki, które nie są obowiązkowe. Celem doprecyzowania sytuacji Stowarzyszenia, starszy referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 12 stycznia 2016 r. wezwał Stowarzyszenie do przedłożenia odpisu statutu (regulaminu), uchwały określającej wysokość składek członkowskich, aktualnego wykazu członków, oświadczenia na temat ponoszonych wydatków, oraz oświadczenia wyjaśniającego jakie działania podejmuje wnioskodawca w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań (k. 27). W odpowiedzi na powyższe wezwanie zastępca przewodniczącego Stowarzyszenia pismem z dnia 9 lutego 2016 r. przesłał statut, wyjaśniając jednocześnie, ze nie jest Mu znany aktualny wykaz członków Stowarzyszenia, jak również ponoszone wydatki, albowiem dokumentacja w tym zakresie znajduje się siedzibie Stowarzyszenia, w [...], gdzie składane jest rozliczenie finansowe za 2015 r. Oświadczył również, że środki finansowe pochodzą ze składek członkowskich, które są dobrowolne. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt IV SA/Po 828/15 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisał, że w myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazał, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu, wybierając formę stowarzyszenia nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w niniejszej sprawie. Na marginesie wskazał, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu w całości, uzupełnienie i sprostowanie części orzekającej zaskarżonego postanowienia oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając napisano, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd, polegający na braku oznaczenia, że chodzi o odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie decyzji środowiskowej z dnia [...] czerwca 2014 r. wydanej przez Wójta [...], która to sprawa toczy się z udziałem Stowarzyszenia w WSA w Poznaniu pod sygn. akt IV SA/Po 292/15. Nie wiadomo czy Sąd rozpoznał wniosek o zwolnienie z kosztów w sprawie o "wstrzymanie decyzji Wójta Gminy [...]" czy chodzi o decyzję Wójta Gminy [...], czy może chodzi o postanowienie w przedmiocie dopuszczenia do udziału w postępowaniu przed Burmistrzem [...]. w związku z decyzją środowiskową z dnia [...] lipca 2015 r., która to sprawa toczy się aktualnie również przed WSA w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Jedynym argumentem sprzeciwu jest brak opisowego określenia w postanowieniu wpadkowym, której to sprawy administracyjnej dotyczy skarga. Sąd zaznacza, że postanowienie starszego referendarza sądowego zawiera datę, numer i rodzaj zaskarżonego aktu oraz oznaczenie organu, który wydał zaskarżone postanowienie. Nadto postanowienie zostało wydane w przedmiocie prawa pomocy; w postępowaniu wpadkowym nie jest niezbędne opisowe określanie sprawy administracyjnej. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania spełnienia określonych w przepisach p.p.s.a. przesłanek; w niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zatem ocenie podlega, czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd w pełni podziela argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu i podkreśla, że Stowarzyszenie nadal nie dołączyło do akt sprawy, w szczególności nie dołączyło do akt sprawy razem ze sprzeciwem – aktualnego wykazu członków Stowarzyszenia, jak również aktualnego wykazu ponoszonych wydatków. Nadto Sąd podziela stanowisko, że w sytuacji w której nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Nie może być tak, że prawo pomocy zostanie przyznane Stowarzyszeniu, co do którego nie wiadomo ile osób zrzesza, jakie ma dochody i jakie ponosi wydatki. Nie może być i tak, że prawo pomocy zostanie przyznane Stowarzyszeniu, które rezygnuje z gromadzenia środków finansowych. Odnosząc się do poszczególnych żądań zawartych w sprzeciwie Sąd stwierdza, że brak podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Skoro Stowarzyszenie nadal nie wykazało, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie tak całkowitym jak i częściowym, to żądanie uchylenia zaskarżonego aktu w całości jest bezzasadne. Także bezzasadne jest żądanie uzupełnienia i sprostowania części orzekającej postanowienia referendarza sądowego, skoro postanowienie to zawiera datę, numer i rodzaj zaskarżonego aktu oraz oznaczenie organu, który wydał zaskarżone postanowienie. Odnosząc się do żądania ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu na czas rozstrzygania sprzeciwu Sąd przypomina, że w sprawie sądowoadministracyjnej został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący także ustanowienie radcy prawnego. Innymi słowy Sąd właśnie ocenia spełnienie przesłanek ustanowienia zawodowego pełnomocnika na czas trwania całego postępowania, i to biorąc pod uwagę argumenty podniesione na całej długości postępowania wpadkowego. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Na podstawie art. 260 § 3 p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.