IV SA/Po 953/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Sędziowie WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r. sprawy ze skargi P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] września 2011r., nr [...] organ pierwszej instancji przyznał pełnoletniej osobie uprawnionej P. U. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...].10.2011r. do [...].09.2012r. Natomiast decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] organ orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego – P. U. należności z tytułu otrzymanych przez pełnoletnią osobę uprawnioną P. U. w okresie od [...].10.2011r. do [...].09.2012r., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że osoba uprawniona otrzymywała świadczenie w wysokości [...] zł miesięcznie przez okres 12 miesięcy (łącznie [...] zł). Podniósł, że stosownie do przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od ww. decyzji wniósł P. U. Zwrócił się w nim z prośbą o umorzenie zobowiązań w wysokości [...] zł wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych jego córce świadczeń alimentacyjnych. Przedstawił swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową i wskazał, że zachodzą przesłanki do umorzenia zobowiązania, gdyż brak środków pieniężnych nie pozwala mu na spłatę zobowiązania bez uszczerbku w zaspokojeniu niezbędnych egzystencjalnych potrzeb. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] w pkt 1 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w pkt 2 przekazało wniosek P. U. zawarty w odwołaniu, o umorzenie zobowiązań alimentacyjnych organowi I instancji do rozpoznania. Kolegium podkreśliło, że decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zależy od uznania organu administracji. Przepis zaś art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakazujący zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zwrot należności nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy też zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Z tego też względu w ocenie organu w przedmiotowym postępowaniu bez znaczenia pozostają podnoszone przez stronę w odwołaniu okoliczności dotyczące jej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Okoliczności te nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy, ma charakter związany, co oznacza, że przy jej wydaniu organ nie bierze pod uwagę czynników subiektywnych, takich jak trudna sytuacja osobista czy finansowa zobowiązanego. Zaznaczono, że w przypadku gdy egzekucja świadczeń od zobowiązanego jest nieskuteczna to państwo poprzez utworzony fundusz alimentacyjny przejmuje w pewnym zakresie obowiązek łożenia na rzecz osoby uprawnionej. W przypadku gdy egzekucja komornika sądowego okaże się skuteczna wypłacone z funduszu świadczenia muszą zostać odzyskane od osoby, która faktycznie powinna je ponieść. Z punktu widzenia osoby uprawnionej chodzi o zapewnienie środków w wysokości określonej w orzeczeniu sądowym bez względu na ich źródło. Ustawowy zaś obowiązek organu wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego po zakończeniu okresu świadczeniowego ma na celu określenie wysokości zobowiązania dłużnika alimentacyjnego, co też organ w zaskarżonej decyzji uczynił. Wskazano również, że kwestia umorzenia przedmiotowych zaległości będzie rozpoznana przez organ pierwszej instancji w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony, który został przekazany organowi I instancji do rozpoznania i w tym zakresie zostanie wydana odrębna decyzja. Skargę na ww. decyzję wywiódł pismem z dnia [...] sierpnia 2013r. P. U. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił organom niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nie wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a także błędne wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione. Skarżąca wskazał, że organ administracji winien z urzędu brać pod uwagę szczególne okoliczności strony, która jest schorowana i nieporadna życiowo z uwagi na schorzenia, a w konsekwencji nie potrafi wskazać konkretnych przepisów uzasadniających słuszność odwołania od krzywdzących go decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...] lipca 2013r., którym to rozstrzygnięciem Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2013r. orzekającą o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego – P. U. należności z tytułu otrzymanych przez pełnoletnią osobę uprawnioną P. U. w okresie od [...] października 2011r. do [...] września 2012r., świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W sprawie bezspornym jest, że na podstawie prawomocnej decyzji z dnia [...] września 2011r., nr [...] organ I instancji wypłacił osobie uprawnionej (P. U.) w okresie od [...] października 2011r. do [...] września 2012r., świadczenie alimentacyjne w łącznej wysokości [...] zł ([...] zł miesięcznie). Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dalej u.p.o.u.a. (Dz. U. 2012.1228) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a). Zgodnie zaś z ust. 2 przywołanej regulacji prawnej organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności. Dodać wypada, że jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia dopiero w odrębnym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego po wydaniu decyzji o zwrocie należności (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2012r, I OSK 60/12, LEX nr 12117371). W postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy z 2007 r. u.p.o.u.a. organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2011r., I OSK 800/11, LEX nr 1069681; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2011r., I OSK 330/11, LEX nr 1082729). Dopóki więc decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Orzekanie zaś o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest możliwe bez uprzedniego wydania decyzji (ostatecznej) w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 9 listopada 2011r., I OSK 1070/11, Lex nr 1069573; z dnia 5 października 2011r., I OSK 793/11, LEX nr 1149435). W kontekście niniejszej sprawy więc zarzuty skarżącego są zupełnie chybione. Dla wydania kwestionowanej decyzji o charakterze związanym nie miała bowiem żadnego znaczenia sytuacja materialna skarżącego, a kwestia ewentualnego umorzenia rzeczonych należności nie mogła być rozpoznawana na gruncie niniejszej sprawy. Kolegium wskazało zresztą w zaskarżonej decyzji, że zagadnienie to będzie rozpoznane przez organ pierwszej instancji w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony, który został temu organowi przekazany celem rozpoznania. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.