I SA/Rz 1039/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 kwietnia 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej . z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, od dochodów z kapitałów pieniężnych za 2011 r. - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I. J. (dalej: skarżąca) złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z zasiłku dla bezrobotnych. Wyjaśniła, że mieszka we Francji a wysokość pobieranego przez nią zasiłku wynosi 980 euro miesięcznie. Deklarując składniki zgromadzonego majątku skarżąca wykazała: udziały w spółce z o.o. o wartości 760 000 zł, nieruchomość rolną o pow. 0,09 ha, dom o pow. 150 m2. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że od dwóch lat jest osoba bezrobotną a otrzymywany zasiłek wystarcza jej jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 1039/15 referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza nie sposób jest stwierdzić, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż dysponuje majątkiem o znacznej wartości (udziały w spółce z o.o., nieruchomości). W związku z powyższym referendarz uznał, że skarżąca ze względu na swój stan majątkowy nie spełnia warunków do uzyskania wsparcia ze środków publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. . Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). W związku z powyższym analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należy stwierdzić, że wniosek skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącej przede wszystkim należy podkreślić, że jak wynika z oświadczenia skarżącej pobiera ona zasiłek w wysokości 980 euro miesięcznie .Ponadto deklarując w oświadczeniu składniki zgromadzonego majątku skarżąca wykazała: udziały w spółce z o.o. o wartości 760 000 zł, nieruchomość rolną o pow. 0,09 ha oraz dom o pow. 150 m2. Należy podkreślić, że w orzecznictwie podnosi się, że posiadanie przez stronę majątku o dużej wartości, co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 9 sierpnia 2011 r. sygn. akt II GZ 379/11, postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 399/11, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania za wiarygodne deklaracji skarżącej co do braku środków na opłacenie wpisu od skargi. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 postanowiono jak w sentencji.