I SA/Rz 227/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2017 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka Masy Upadłości "A"sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w R. w upadłości likwidacyjnej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. I SA/Rz 227/17 U Z A S A D N I E N I E Syndyk Masy Upadłości "A" sp. z o.o. sp.k. skarżąc decyzję opisaną w sentencji niniejszego postanowienia, wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek syndyk podał, że masa upadłości spółki posiada bieżące niepokryte zobowiązania wobec pracowników, zaległości podatkowe i opłaty z tytułu wieczystego użytkowania, zaległe koszty sądowe w łącznej kwocie ponad 536.000 zł. Posiadane środki pieniężne na rachunku bankowym mogłyby wystarczyć jedynie na zapłatę ok. 15% zobowiązań. Brak jest w najbliższym czasie możliwości zbycia składników majątkowych wchodzących do masy upadłości, które mogłyby zapewnić środki na pokrycie opłat sądowych. Odnośnie danych ekonomicznych syndyk podał, że na rachunku bankowym upadłej spółki znajduje kwota 84.360,42 zł. Rozpisane zostały także we wniosku niepokryte wydatki w ogólnej kwocie 536.665,45 zł (ww.) na poszczególne należności; ze stosunku pracy 123.037,38 zł, podatek od nieruchomości, rolny, od środków transportowych, użytkowanie wieczyste 374.602,59 zł, koszty sądowe 19.225,57, inne 19.799,57 zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono: Przepis na podstawie którego zawarto przesłanki jakie musi spełnić osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej), by uzyskać preferencje w postaci zwolnienia od kosztów sądowych o jakie ubiega się syndyk, tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.- dalej w skrócie: P.p.s.a.) oparty jest na konstrukcji ograniczonego uznania, co oznacza, że spełnienie przesłanek ekonomicznych uprawnia jedynie do udzielenia takiej pomocy; w zakresie częściowym, o jaki wniósł syndyk – jest to brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić bowiem należy w tym miejscu, że taka pomoc może, a nie musi być przyznana (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.09.2011r. , sygn. akt II FZ 409/11, wszystkie również pozostałe powoływane orzeczenia znajdują się w CBOSA). Co ważne bowiem, jeżeli skarżąca jest podmiotem gospodarczym (w sprawie jest to syndyk masy upadłości reprezentujący de facto podmiot gospodarczy jakim jest spółka z o.o. s. k.), to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 09.03.2011r., sygn. akt II FZ 91/2011, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Wypada także zauważyć, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dodać należy i to, że samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 06.02.2008r., sygn. akt III Wa/SA 2093/07, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06.06.2012r., sygn. akt I GZ 96/12, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.12.2015r., sygn. akt II FZ 871/15). Za błędne należy również uznać twierdzenie, że charakter postępowania upadłościowego przesądza o koniczności zwolnienia syndyka od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Przede wszystkim dlatego, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. Błędne jest również stanowisko, że zapłata wpisu sądowego ze środków wchodzących w skład masy upadłości narusza prawa wierzycieli i przez to prowadzi do rażącego naruszenia przepisów prawa upadłościowego. Syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc taktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Tak więc wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.06.2008r., sygn. akt II FZ 204/08). W oparciu o dane zadeklarowane na formularzu PPPr, akta sprawy, a także przedłożone dokumenty przez syndyka, w tym sprawozdanie z czynności syndyka nie można stwierdzić, że upadła spółka jest w tak złej sytuacji finansowej i wyczerpała wszystkie możliwości pozyskania środków pieniężnych i że nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych. Oprócz bowiem czynionych przez syndyka wydatków, następują także wpływy, upadła dysponuje sporym majątkiem nieruchomym – pozostaje właścicielem gruntów, wydzierżawionych na cele eksploatacji złóż kruszywa naturalnego. Zgodnie z operatem szacunkowym dot. określenia wartości rynkowej nieruchomości należącej do obecnie upadłej spółki, zabudowanej o funkcji produkcyjnej, o pow. 72.3799 ha, dla celu wniesienia tej nieruchomości jako aportu niepieniężnego, jej wartość rynkowa na dzień 30.11.2010 r. została określona na kwotę 3.186.841 zł (bez podatku od towarów i usług), zaś dla jej optymalnego wykorzystania (użytkowania) – na kwotę 122.632.267 zł. Z akt sprawy nie wynika, by była niewykorzystywana gospodarczo, a tym samym stanowiła jedynie ciężar dla upadłej spółki. Zgodnie z zalegającymi w aktach informacjami ze sprawozdania, poczynione zostały kroki ku dochodzeniu na drodze sądowej roszczeń w związku z czynnościami rozporządzenia majątkiem przez upadłego, tj. wniesieniem aportem do innego podmiotu zorganizowanych części przedsiębiorstwa Jak wskazano we wniosku upadła spółka ma zobowiązania względem różnych podmiotów: prywatnych jak i publicznych. Zaznaczyć jednak należy, że ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych, którymi w tym wypadku są koszty sądowe. Zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki nie stanowi argumentu przemawiającego za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 01.08.2013r., sygn. akt I FZ 327/13, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.04.2015r., sygn. akt II FZ 2107/14). Jako odpowiadającą sytuacji można wskazać w tym miejscu również tezę Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26.01.2015r., sygn. akt II FZ 2018/14 oraz w uzasadnieniu postanowienia z dnia 21.01.2015r., sygn. akt II FZ 1937/14. Zgodnie z powołanym poglądem w świetle art. 312 ust. 2 prawa upadłościowego i naprawczego (obecnie prawo upadłościowe) o zasadności przyznania stronie prawa pomocy nie może przemawiać konieczność ponoszenia przez nią wydatków na zobowiązania prywatnoprawne, które w drodze likwidacji majątku spółki będzie zaspokajał syndyk. Jego działanie musi uwzględnić obowiązek publicznoprawny w postaci uiszczenia wpisów sądowych. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku spółki kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 P.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną. Wymaga więc podkreślenia, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 P.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Suma wpisów od skarg we wszystkich trzech sprawach o sygn. akt I SA/Rz 225-227/17 (zasadnym jest rozpatrzenie łącznej wysokości koniecznych do uiszczenia opłat związanych z wniesieniem skarg na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy) wynosi bowiem 53.367 zł (4.030 zł. + 3.667 zł + 45.670 zł = 53.367 zł ), co znajduje pokrycie w kwocie na rachunku bankowym - według oświadczenia jest to 84.360,42 zł. W konkluzji podkreślić trzeba, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom prawnym o znikomych dochodach i posiadanym majątku, które nie są wstanie ponieść kosztów sądowych. Wnioskodawca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, nie wykazał, by w takiej sytuacji się znajdował, tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co mogłoby uzasadnić przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa. Powyższe sprawiło, że mając na uwadze omówiony stan, działając na podstawie art.246 § 2 pkt 2 i art.258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.