I SA/Rz 324/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 29 maja 2025 r. nr SKO.4140.184.521.2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2025 rok oddala skargę. Przedmiotem skargi A. Z. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: SKO, organ II instancji) z dnia 29 maja 2025 r. nr SKO.4140.184.521.2025 utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy L. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z dnia 12 marca 2025 r. nr PIK.3135.2.2.2025, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2025 rok. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia organu I instancji i akt sprawy A. Z. wnioskiem z dnia 3 marca 2025 r. zwrócił się o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2025 rok. Organ odmówił wszczęcia postępowania, wskazując że nie jest możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku, gdyż należności dotyczące tej opłaty nie stały się jeszcze wymagalne, ponieważ nie upłynęły terminy ich płatności. Rozpoznając zażalenie na to postanowienie SKO w Krośnie utrzymało je w mocy. Organ II instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że kwestie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi uregulowane są w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2024 r., poz. 399 ze zm.). Stosownie do art. 6q tej ustawy, w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r., poz. 111 ze zm. zwanej dalej Ordynacja podatkowa), z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Stosownie do art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 tj. żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależniona od uznania organu podatkowego, a jest obligatoryjnym następstwem stwierdzenia przez organ przesłanek wyszczególnionych w przepisie art. 165a Ordynacji podatkowej. Taką przesłanką, poza wniesieniem żądania przez osobę nie będąca stroną, są jakiekolwiek inne przyczyny, gdy postępowanie nie może być wszczęte. W niniejszej sprawie zachodziła właśnie inna przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania, co trafnie dostrzegł organ I instancji, tj. brak przedmiotu postępowania w sprawie o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a jedynie umorzenie zaległości w tej opłacie. Zgodnie bowiem z art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe/zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zaległością podatkową/zaległością w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest natomiast, stosownie do art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, podatek/opłata niezapłacony/niezapłacona w terminie płatności. Z powyższych przepisów wynika zatem, że żądanie umorzenia zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi strona może zgłosić jedynie wtedy, gdy zaległość ta istnieje. Tym samym w dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości zobowiązanie w opłacie musi przekształcić się w zaległość w opłacie w skutek niezapłacenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w terminie i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej. W przeciwnym razie postępowanie o przyznanie ulgi jest bezprzedmiotowe i organ powinien odmówić jego wszczęcia na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej. Ocena istnienia zaległości w opłacie musi więc odnosić się do stanu istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 sierpnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1068/22, publik, w Lex nr 3646976). Bez znaczenia pozostaje fakt przekształcenia się zobowiązania w opłacie w zaległość w opłacie w związku z upływem terminu płatności po złożeniu wniosku. Ocena przedmiotowości lub bezprzedmiotowości postępowania odnosi się bowiem do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wszczęcia postępowania, tj. w dacie złożenia wniosku. Skoro w dniu 3 marca 2025 r. (data złożenia wniosku do organu I instancji) nie istniała zaległość w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2025 rok (należności z tytułu opłaty nie były jeszcze wymagalne, gdyż nie upłynął termin płatności żadnej z rat tego zobowiązania), to brak było podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, tym samym prawidłowo organ I instancji zastosował art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej. W skardze na postanowienie SKO skarżący zarzucił, że prezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wykładnia przepisów, że nie jest możliwe rozpatrzenie jego wniosku, gdyż należności dotyczące opłaty za gospodarowanie odpadami nie stały się jeszcze wymagalne jest błędna. Ponownie wskazał, że jest bankrutem, ma niewielką emeryturę i do tego zajętą przez komornika. Jest niewidomy, mieszka na wsi sam, koszty utrzymania nieruchomości co miesiąc przewyższają jego dochody. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przedmiotem sporu w sprawie jest ocena legalności zastosowania przez organy przepisu art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej wobec złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 3 marca 2025 r. o udzielenie ulgi w postaci umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2025 r. Przepis ten ma zastosowanie w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na brzmienie przepisu art. 6q ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, który stanowi, że w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 (żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Cytowany wyżej art. 165a Ordynacji podatkowej ma zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczynanych na wniosek. Jest on podyktowany ekonomiką postępowania. Jeżeli bowiem już w momencie zainicjowania postępowania przez stronę można przewidzieć, że zostanie wydana decyzja umarzająca postępowanie (art. 208 Ordynacji podatkowej), mija się z celem nie tylko prowadzenie takiego postępowania, ale również jego wszczynanie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lutego 2012 r., II FSK 1250/10 (LEX nr 1131068), użyte w tym przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa (§ 2). Z treści tego przepisu wynika w sposób oczywisty, że organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć wyłącznie zaległość podatkową. Definicję zaległości podatkowej zawiera art. 51 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności (§ 1), a za zaległość podatkową uważa się także niezapłaconą w terminie ratę podatku (§ 2). Umorzenie zaległości podatkowej, jest szczególnym rodzajem ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, gdyż prowadzi do definitywnego zdjęcia z podatnika ciężaru określonego świadczenia publicznoprawnego, a w rezultacie do jego wygaśnięcia. Żądanie umorzenia zaległości podatkowej podatnik może zgłosić wtedy, gdy zaległość ta istnieje. Oznacza to, że w momencie złożenia wniosku o umorzenie zaległości zobowiązanie podatkowe musi się już przekształcić w zaległość podatkową wskutek niezapłacenia podatku w terminie i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2009 r., II FSK 1413/07, CBOSA). Ocena istnienia zaległości podatkowej musi więc odnosić się do stanu istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie. Innymi słowy, warunkiem rozpoznania wniosku o umorzenie jest to, że w dacie jego złożenia zobowiązanie podatkowe musi się już przekształcić w zaległość podatkową wskutek niezapłacenia podatku w terminie (art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej) i zarazem nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej. W przeciwnym razie postępowanie o przyznanie ulgi jest bezprzedmiotowe i organ powinien odmówić jego wszczęcia na podstawie art. 165a Ordynacji podatkowej. Jeśli postępowanie zostało już wszczęte, podlega umorzeniu na zasadzie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Do "innych" przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak jest podstaw do prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a § 3 Ordynacji podatkowej. Z kolei w myśl art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej jeśli żądanie, o którym mowa wart. 165 § 1 Ordynacji podatkowej, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania podatkowego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Z treści art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 6 września 2016 r., II FSK 1917/14 (CBOSA), skoro art. 165a Ordynacji podatkowej wymienia wśród przesłanek wszczęcia postępowania fakt, że "z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte", to brak istnienia zaległości podatkowej w dacie złożenia wniosku o jej umorzenie jest taką właśnie okolicznością. Podkreślić tutaj trzeba, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w dacie złożenia wniosku o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi tj. 3 marca 2025 r., nie występowały żadne kwoty, które stanowiłyby zaległość. Nie istniał zatem przedmiot postępowania. W konsekwencji, odmowa wszczęcia postępowania była zasadna. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wskazane okoliczności, skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.