I SA/Rz 385/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. sprzeciwu K. T. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. I SA/Rz 385/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. od wpisu od skargi w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2015 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 385/18 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2018 r., referendarz sądowy odmówił K. T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. od wpisu od skargi w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2015 r. W sprzeciwie na ww. postanowienie skarżący reprezentowany przez doradcę podatkowego nie podzielił stanowiska referendarza sądowego uznając, że spełnił on przesłanki z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; zwanej dalej P.p.s.a.) tj. wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego utrzymania. W ocenie pełnomocnika sprzeciw ma usprawiedliwioną podstawę gdyż skarżący spełnia przesłanki wynikające z ww. regulacji. Podniesiono, że na skutek niepełnego rozpatrzenia przedstawionego materiału strona może zostać pozbawiona prawa do sądowej kontroli wydanych decyzji administracyjnych. Podkreślono, że skarżący wykazał spełnienie przesłanki do przyznania prawa pomocy, nie uchylił się od przedstawienia stosownej dokumentacji, zaświadczeń i przedstawił dane dotyczące sytuacji finansowej. Zwrócono uwagę, że skarżący pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Wspólnie zamieszkują i wychowują 2,5 letnie dziecko, dlatego żona pomaga mu finansowo ale nawet ona nie ma środków do zapłaty kosztów w takiej wysokości. Nadto podkreślono, że sytuacja materialna rodziny z dzieckiem nie pozwala na poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym, a to ze względu na obraz sytuacji skarżącego ujawniony w aktach sprawy, we wniosku PPF, a także ustalony w dodatkowym postępowaniu. W związku z powyższym celem sprecyzowania stanu faktycznego skarżący wskazał, iż wydatek na wpis w całości jest niemożliwy do poniesienia. Na dzień dzisiejszy kwota ta stanowczo przewyższa jego możliwości płatnicze i w żadnej mierze nie pozostaje na poziomie zapewniającym dostęp do sądu we własnej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od wpisu sądowego od skargi objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja wzbudzała uzasadnione wątpliwości referendarza. W związku z tym pismem z dnia 8 czerwca 2018 r. pełnomocnik został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącego oraz dokumentów - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas podanych informacji. Pismem z dnia 15 czerwca 2018 r. pełnomocnik odpowiedział na wezwanie. W ocenie Sądu referendarz sądowy trafnie przyjął, że skarżący (reprezentowany przez doradcę podatkowego) nie przedstawił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, a dokumenty i informacje, które podał są niewystarczające dla pełnej oceny jego sytuacji finansowej (i nie uczynił tego również w sprzeciwie). Analiza informacji udzielonych przez K. T. nie daje podstaw do uznania, że przedstawił on w sposób czytelny swój stan finansowy. Nie udzielenie przez skarżącego na większość pytań określonych w wezwaniu (łącznie było ich 14) skutkuje tym, że należy za referendarzem sądowym powtórzyć, że w zasadzie nie wiadomo, jakim faktycznie dochodem dysponuje jego rodzina. Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego gdyż nie przedstawił on w pełni informacji o jakie był wzywany przez referendarza. Tym samym uniemożliwił on sądowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje i wyjaśnienie istotnych wątpliwości. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. I GZ 455/10). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II FZ 607/10). Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny, Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy - uwzględniającego złożony sprzeciw. Należy mieć bowiem na uwadze, że Sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjęto w zasadzie polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, opisanymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W związku z powyższym nie może zyskać akceptacji Sądu argumentacja strony, zgodnie z którą nie jest on w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej analizy dokumentacji przedłożonej przez skarżącego i w konsekwencji trafnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od wpisu od skargi, wykazując, że skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika) nie wyjaśnił należycie swojej sytuacji materialnej. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.