I SA/Rz 73/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 r. sprzeciwu T. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. I SA/Rz 73/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 73/18 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2018 r., referendarz sądowy odmówił T. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego i wyraził swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Według art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Zasadą jest obowiązek stron do ponoszenie kosztów związanych z ich udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Domaganie się przez wnioskodawcę przyznania mu prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Skarbu Państwa. Przysługujące Sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację rodzinną, majątkową i finansową strony skarżącej oraz zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów postępowania. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. II FZ 185/10 i 27 maja 2010 r., sygn. II FZ 255/10). Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja wzbudzała uzasadnione wątpliwości referendarza. W związku z tym pismem z dnia 27 marca 2018 r. T. S. został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia o jego stanie majątkowym i rodzinnym oraz dokumentów - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas ujawnionych danych. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie złożył dodatkowego oświadczenia i dokumentów, o które był wzywany i nie uczynił tego również w sprzeciwie. Zdaniem Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uprawniające do uzyskania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Analiza informacji udzielonych przez T. S. nie daje podstaw do uznania, że przedstawił on w sposób czytelny swój stan finansowy i rodzinny, nie budzi zatem wątpliwości Sądu skierowanie przez referendarza sądowego wezwania w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Brak złożenia przez skarżącego dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów, o które był wzywany skutkuje tym, że w zasadzie nie wiadomo jakie ponosi on wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem np. na czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę i inne media, a także żywność oraz inne wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb bytowych. Nie wiadomo również jakim skarżący dysponuje majątkiem i czy posiada on tytuł prawny do zamieszkiwanego lokalu. Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, gdyż nie przedstawił on informacji o jakie był wzywany przez referendarza. Tym samym uniemożliwił on sądowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej, w jakiej się znajduje i wyjaśnienie istotnych wątpliwości. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej, finansowej, rodzinnej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. I GZ 455/10). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II FZ 607/10). Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej, Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy - uwzględniającego złożony sprzeciw. Należy mieć bowiem na uwadze, że Sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W sprzeciwie podjęto w zasadzie polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, opisanymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Sąd podziela argumentację referendarza zawartą w objętym sprzeciwem postanowieniu, że skarżący nie zdołał wykazać spełnienia ustawowych przesłanek, skutkujących uwzględnieniem jego wniosku w zakresie całkowitym. Ponieważ nie udzielił on odpowiedzi na wyżej opisane wezwanie, dlatego też Sąd uznał za prawidłowe rozpoznanie wniosku przez referendarza sądowego na podstawie dotychczas ujawnionych danych (zwłaszcza, że o takim rygorze T. S. został pouczony w wezwaniu z dnia 27 marca 2018 r., k. 36 akt sądowych). Słusznie zatem referendarz dokonał zestawienia wysokości miesięcznych dochodów skarżącego - w łącznej kwocie 3 300 zł (tj. uposażenie rodzinne) z kosztami utrzymania określonymi na kwotę 3150 zł i uznał, że ww. jest w stanie pokryć potencjalną wysokość kosztów sądowych w sprawie, wśród których w pierwszej kolejności zajmuje wpis sądowy od skargi, w wysokości 100 zł. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.