I SA/Rz 99/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. sprzeciwu J. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2018 r. sygn. I SA/Rz 99/18, o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 500 zł i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 99/18 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2018 r., referendarz sądowy w pkt I. przyznał J. M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 500 zł, w pkt II. odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (tj. zwolnienia od kosztów sądowych). W sprzeciwie na ww. postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1) przepisów postępowania poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz 2) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie mu dochodzenia przed sądem ochrony swoich słusznych interesów. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego i podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W jego ocenie ustawodawca nie warunkuje możliwości przyznania zwolnienia od kosztów sądowych od wykazania przez wnioskodawcę wyciągów z rachunków bankowych. Wskazał, że złożył stosowne oświadczenie oraz dowody o uzyskiwanych dochodach i ciążących obciążeniach, z których to dowodów wynika, że jego sytuacja finansowa jest rzeczywiście zła. Nadto zarzucił, że referendarz sądowy pominął i nie ocenił wskazywanych przez niego okoliczności, świadczących o złej sytuacji majątkowej i braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialno-bytowa wzbudzała uzasadnione wątpliwości referendarza. W związku z tym pismem z dnia 20 marca 2018 r. skarżący został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia o jego stanie majątkowym i rodzinnym oraz dokumentów - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas ujawnionych danych. W odpowiedzi na wezwanie w dniu 30 marca 2018 r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącego (k. 32 akt sądowych) w którym wskazał, że poza wskazanym we wniosku samochodem Opel Frontera nie posiada innych pojazdów, gospodarstwo domowe prowadzi sam, bez udziału innych osób, nie współpracuje przy prowadzeniu działalności gospodarczej prowadzonej przez członków rodziny, nie posiada żadnych oszczędności. Do odpowiedzi dołączył dowody otrzymywania świadczeń emerytalnych przekazem pocztowym, a także dokumenty dotyczące zajęć komorniczych i leczonych schorzeń (karta informacyjna z 2016 r.). W ocenie Sądu skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji rodzinnej i majątkowej, a dokumenty i informacje, które podał są niewystarczające dla pełnej oceny jego sytuacji finansowej (i nie uczynił tego również w sprzeciwie). W związku z powyższym Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego, że w przedmiotowej sprawie zaistniały podstawy do uwzględnienie wniosku skarżącego tylko w części, a to z uwagi na wpis sądowy od skargi w kwocie 1838 zł. Analiza informacji udzielonych przez J. M. nie daje podstaw do uznania, że przedstawił on w sposób czytelny swój stan rodzinny i finansowy. Trafnie zauważył referendarz sądowy, że ww. nie wymienił m.in. relacji łączących go ze wszystkimi domownikami, w tym właścicielem nieruchomości pod adresem zamieszkania, nie wyjaśnił do kogo należą pojazdy garażowane/parkowane na tej nieruchomości i w znajdujących się na niej obiektach (widocznych na mapach w urzędowym portalu Geoportal) oraz jaka prowadzona jest na niej działalność gospodarcza, komu przekazał pojazdy wykorzystywane w prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej (w zakresie transportu osób). Nie ujawnił dochodu domowników – członków rodziny, nie wyjaśnił czy zadeklarowane wydatki na media i egzystencję obejmują wszystkie ponoszone (np. na żywność, ubrania, środki czystości i higieny, komunikację, telefon). Nie przedłożył kopii opłaconych rachunków, decyzji i umów związanych z utrzymaniem domu oraz nie określił, kto z domowników pokrywa te opłaty. Nie odniósł się do pytania o posiadane rachunki bankowe (które przecież wcześniej posiadał, choćby z uwagi na otrzymywane środki publiczne), jak też nie uprawdopodobnił wydatków na leczenie na kwotę 450 zł (np. wykazem przyjmowanych leków) poprzestając na przesłaniu kopii dokumentu obrazującego stany chorobowe. Poza oświadczeniem nie wykazano zaś, aby wnioskodawca rzeczywiście prowadził odrębne gospodarstwo domowe. Według zawartych we wniosku danych wynika, że wnioskodawca osiąga dochód 2.603,27 zł i ponosi wydatki na poziomie 1.851 zł, obejmujące m.in. pozycje żywieniowe (600 zł), leczenie (450 zł) i media (45 zł). W kontekście poczynionych uwag, Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego, że wnioskodawca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz posiada stałe dochody, które zabezpieczają jego bieżące wydatki. Jest on w stanie pokryć część kosztów postępowania sądowego w przedmiotowej sprawie, bez uszczerbku utrzymaniu siebie. W ocenie Sądu referendarz sądowy wydał prawidłowe orzeczenie zwalniając wnioskodawcę od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 500 zł uznając, że wydatek taki niewątpliwie mieści się w zasięgu zdolności płatniczych skarżącego, który może w części sprostać obowiązkowi wynikającemu z art. 199 P.p.s.a., tj. pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w nim. Tym samym uwzględnienie wniosku w całości nie było możliwe również z tego powodu, że J. M. nie udzielił odpowiedzi na większość pytań określonych w wezwaniu (łącznie było ich 11), co skutkuje tym, że w zasadzie nie wiadomo jakie są rzeczywiste relacje rodzinne i majątkowe osób mieszkających pod adresem zamieszkania wnioskodawcy (domowników), a nie wykazał on ponoszenia jakichkolwiek wydatków związanych z utrzymaniem cudzej nieruchomości. Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości gdyż nie przedstawił on w pełni informacji o jakie był wzywany przez referendarza. Tym samym uniemożliwił on sądowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje i wyjaśnienie istotnych wątpliwości. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już wskazano wyżej strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. I GZ 455/10). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. II FZ 607/10). Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny, Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy - uwzględniającego złożony sprzeciw. Należy mieć bowiem na uwadze, że Sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Zdaniem Sądu skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku w całości. W sprzeciwie podjęto w zasadzie polemikę z ustaleniami referendarza sądowego, opisanymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W związku z powyższym nie może zyskać akceptacji Sądu argumentacja strony, zgodnie z którą nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski z przeprowadzonej analizy dokumentacji przedłożonej przez skarżącego i w konsekwencji trafnie przyznał J. M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 500 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, (tj. zwolnienia od kosztów sądowych), wykazując brak ziszczenia się przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych w pełnym zakresie. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.