II SA/Rz 1054/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. W. na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr O-III.621.1.16.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 lutego 2023 r. nr SO.5343.1.7.2022.MH; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącej B. W. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi BW (dalej: "Skarżąca") jest postanowienie Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 13 kwietnia 2023 r. nr O-III.621.1.16.2023, wydane w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego w przedmiocie wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt [...] wynika, że decyzją z [...] października 2022 r., nr [...] , Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji"), wymeldował Skarżącą z miejsca pobytu stałego w [...] przy ul. [...] Z adnotacji dokonanej przez pracownika organu na egzemplarzu decyzji znajdującym się w nadesłanych aktach administracyjnych wynika, że ww. rozstrzygnięcie stało się ostateczne 28 października 2022 r. Wnioskiem z 20 stycznia 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Prezydenta o wznowienie postępowania zakończonego opisaną wyżej decyzją o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego. Skarżąca podniosła, że mieszkanie w [...] stanowi jej centrum życiowe, w którym znajdują się jej rzeczy osobiste. Podała, że 14 stycznia 2022 r. wyjechała do Hiszpanii, niemniej był to wyjazd z góry zaplanowany jako czasowy, co zostało uzgodnione z mężem. Po powrocie do kraju, czyli 14 stycznia 2023 r., nie została wpuszczona do mieszkania przez męża. Brak było tym samym podstaw do wymeldowania jej z ww. lokalu. Postanowieniem z [...] lutego 2023 r. nr [...] , wydanym na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn zm.) – dalej: "k.p.a.", Prezydent odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 7 października 2022 r. o wymeldowaniu Skarżącej z miejsca pobytu stałego. Organ I instancji podniósł, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem miesięcznego terminu określonego w art. 148 § 2 k.p.a. Skarżąca po opuszczeniu lokalu nie zgłosiła wyjazdu poza granice Rzeczpospolitej oraz nie ustanowiła pełnomocnika do reprezentacji przed organami i odbioru korespondencji. Ustalono jednocześnie, że Skarżąca nie zamieszkiwała w spornym lokalu w okresie złożenia wniosku o wymeldowanie i w dniu wydania decyzji w tym przedmiocie. W celu zapewnienia prawidłowej reprezentacji, postanowieniem z 12 maja 2022 r. Sąd Rejonowy w [...] ustanowił UR kuratorem Skarżącej. Decyzja o wymeldowaniu Skarżącej została skutecznie doręczona UR 7 października 2022 r., co w ocenie Organu I instancji oznacza, że żądanie wznowienia postępowania nie mogło zostać uwzględnione. Po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej, postanowieniem z 13 kwietnia 2023 r., nr O-III.621.1.16.2023, Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Miasta. Organ odwoławczy podniósł, że postanowienie o odmowie wznowienia postępowania zostało wydane prawidłowo na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 k.p.a., jednak jego uzasadnienie jest błędne. Organ I instancji nie zbadał bowiem, czy miesięczny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania został zachowany. W realiach opisywanej sprawy miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania, określony w art. 148 § 1 i § 2 k.p.a., upłynął bowiem 8 listopada 2022 r. Kierując podanie o wznowienie postępowania 20 stycznia 2023 r. Skarżąca uchybiła terminowi określonemu w art. 148 § 2 k.p.a., a zatem odmowa wznowienia postępowania była w pełni zasadna. Stwierdzona wada proceduralna nie miała jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem złożenie wniosku o wznowienie postępowania po terminie stanowi wystarczającą podstawę do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, bez potrzeby badania innych okoliczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej zwany WSA), BW wniosła o poddanie kontroli zaskarżonego postanowienia. Skarżąca podniosła, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu zakończonym decyzją o wymeldowaniu, a ponadto samą decyzję wydano w oparciu o dowody, które okazały się fałszywe. Tym bardziej, że w jej ocenie kurator winien z urzędu wnieść odwołanie od decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego, celem zapewnienie ochrony interesów Skarżącej, a czego w opisywanej sprawie nie uczynił. Brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że Skarżąca była należycie reprezentowana w postępowaniu, a ponadto, że termin przewidziany na złożenie wniosku o wznowienie postępowania winien być liczony od dnia doręczenia decyzji kuratorowi. Według Strony ważnym aspektem jest to, że po raz pierwszy o decyzji dowiedziała się dnia 17 stycznia 2023 r. kiedy to udostępniono jej akta sprawy w czytelni Urzędu Miasta [...] . W dniu 18 stycznia 2023 r. odebrała kopie decyzji ostatecznej za potwierdzeniem odbioru w obecności inspektora prowadzącego postępowanie. Przepis art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. dotyczy jej osoby, a nie kuratora zastępującego stronę czasowo. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, przez co została przez Sąd uwzględniona. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia - art. 135 P.p.s.a. Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Otóż w myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi z kolei art. 120 P.p.s.a. Wydane w tej sprawie postanowienia nie odpowiadają przepisom prawa o postępowaniu administracyjnym. Nieprawidłowo zastosowano art. 148 § 1 i 2 i art. 149 § 3 K.p.a., w sposób który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli na rozstrzygnięcie o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją o wymeldowaniu Skarżącej z miejsca pobytu stałego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Stosownie do treści art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji, co wynika z art. 148 § 2 K.p.a. Należy wyjaśnić, że postępowanie wznowieniowe jest dwuetapowe. Pierwszy z tych etapów polega na tym, że właściwy organ przeprowadza na skutek złożenia wniosku postępowanie wstępne, a jego celem jest zbadanie dopuszczalności wszczęcia postępowania. W tych ramach bada się tylko i wyłącznie czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na ustawowej przesłance wznowienia oraz czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 § 1 i 2 K.p.a. Jeżeli podanie o wznowienie postępowania nie określa przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 K.p.a., a także wówczas gdy nie został zachowany termin do jego złożenia określony w art. 148 K.p.a., organ administracyjny zobligowany jest wydać na podstawie art. 149 § 3 K.p.a., postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. Natomiast gdy wniosek został złożony w terminie oraz określa przesłanki wznowienia postępowania podane w art. 145 § 1 K.p.a., to będzie on skutkować wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy – art. 149 § 2 K.p.a. Odnosząc się do istoty sprawy, trzeba jednoznacznie podkreślić, że przepis art. 148 § 2 K.p.a., nie wymaga jak uznał to Wojewoda do otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. W myśl literalnej treści art. 148 § 2 K.p.a. bieg terminu o jakim mowa rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji, co nie jest równoznaczne z jej doręczeniem decyzji w świetle normujących ten proces regulacji K.p.a. Dla rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie w sytuacji określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. decydujące jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie nawet od źródła z którego ta informacja pochodzi. Słusznie podkreśla się w orzecznictwie, że użyty w art. 148 § 2 K.p.a. zwrot "strona dowiedziała się o decyzji" należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym jej na sformułowanie żądania wznowienia postępowania (tak słusznie WSA w Warszawie w wyroku z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2707/22, LEX nr 3598104. Por. także wyroki NSA z 10 marca 2006 r. sygn. akt II OSK 622/05, ONSAiWSA 2006, Nr 5, poz. 133; z 7 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 931/07, Lex nr 516817; z 6 maja 2009 r., sygn. II OSK 714/08 Lex nr 574438; z 8 czerwca 2011 r. sygn. II OSK 991/10 Lex nr 1083727). Moment powzięcia obiektywnej wiadomości o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania otwiera bieg terminu do złożenia podania o wznowienie, o którym mowa w art. 148 § 2 k.p.a. Przywołany przepis wymaga, aby strona rzeczywiście znalazła się w posiadaniu informacji o decyzji - i faktu tego nie można zastąpić jakimkolwiek domniemaniem (tak NSA w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. II OSK 1347/20, LEX nr 3568879.). W niniejszej sprawie Wojewoda jak również Organ I instancji w sposób błędny zastosowały art. 148 § 2 K.p.a. i w konsekwencji art. 149 § 3 tego Kodeksu, stawiając znak równości pomiędzy momentem dowiedzenia się o decyzji o wymeldowaniu przez stronę skarżącą, a momentem doręczenia decyzji ustanowionemu przez Sąd kuratorowi dla osoby nieobecnej. Zważyć należało, że kurator w zakończonym ostatecznie postępowaniu został ustanowiony na mocy art. 34 K.p.a., czyli ze względu na nieobecność w postępowaniu osoby wymeldowanej. Zatem nieobecna w toku postępowania skarżąca nie mogła w jakikolwiek sposób dowiedzieć się o wydaniu w jej sprawie decyzji właśnie ze względu na potwierdzoną postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 12 maja 2022 r. sygn. [...] , nieobecność w czasie trwania postępowania. Dlatego Organy błędnie uznały naruszenie przez Skarżącą terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, licząc rozpoczęcie jego biegu w dniu doręczenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2022 r. o wymeldowaniu kuratorowi ustanowionemu dla nieobecnej strony postępowania, tj. w dniu [...] października 2022 r. W tej sytuacji, nie można było zastosować art. 149 § 3 K.p.a. i wydać postanowienia o odmowie wznowienia z powodu naruszenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., czyli w terminie o jakim mowa w art. 148 § 1 i 2 K.p.a. Nie dostrzeżono, że doręczenie decyzji kuratorowi nie stanowiło momentu uzyskania wiedzy o wydaniu decyzji przez nieobecną stronę skarżącą. Naruszenie powyższych regulacji przez Organy obu instancji uzasadnia uwzględnienie skargi na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a. bowiem mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z oświadczeń Skarżącej wynika, że o fakcie wymeldowania jej z miejsca pobytu stałego dowiedziała się dnia 14 stycznia 2022 r., ostateczną decyzję o wymeldowaniu odebrała dnia 17 stycznia 2023 r., a wniosek o wznowienie postępowania złożyła 20 stycznia 2020 r. Chronologia tych zdarzeń mogłaby świadczyć o zachowaniu przez wnioskodawczynię terminu do złożenia wniosku - art. 148 § 1 i 2 K.p.a. Ponownie prowadząc postępowanie w tej sprawie Organy ustalą dzień w jakim wnioskodawczyni dowiedziała się o wydaniu decyzji, którą kwestionuje w trybie wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. i w zależności od tych ustaleń podejmą kolejne czynności procesowe. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 P.p.s.a. obejmując nimi kwotę uiszczonego wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł.