II SA/Rz 1178/25

WyrokWSA w Rzeszowie2026-01-20

Skład orzekający: Elżbieta Mazur-Selwa, Joanna Zdrzałka, Jolanta Kłoda-Szeliga

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego, która nie została objęta planem realizacyjnym tego osiedla, podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela, mimo że część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że nieruchomość wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego, która nie została objęta planem realizacyjnym tego osiedla, podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela, nawet jeśli część wywłaszczonej nieruchomości została wykorzystana zgodnie z celem. Kluczowe jest ustalenie, czy konkretna część nieruchomości objęta wnioskiem o zwrot została wykorzystana na cel wywłaszczenia. W tym przypadku, skoro działki objęte wnioskiem nie znalazły się w planie realizacyjnym osiedla, przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia została spełniona.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot części nieruchomości wywłaszczonej w 1980 r. pod budowę osiedla mieszkaniowego. Nieruchomość stała się własnością Województwa Podkarpackiego w drodze umowy zamiany. Organy administracji I i II instancji orzekały o zwrocie nieruchomości, jednak ich decyzje były wielokrotnie uchylane przez sądy administracyjne z powodu wad proceduralnych i dowodowych. Ostatecznie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, organy uznały, że część nieruchomości objęta wnioskiem o zwrot nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, ponieważ nie została objęta planem realizacyjnym osiedla. Województwo Podkarpackie wniosło skargę na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta o zwrocie nieruchomości.
Rozstrzygnięcie
Sąd oddalił skargę Województwa Podkarpackiego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Województwa Podkarpackiego na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 18 lipca 2025 r. nr N-I.7581.4.7.2025 w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – skargę oddala – II SA/Rz 1178/25 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi Województwa Podkarpackiego (dalej: Skarżący lub Województwo) jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: Wojewoda, Organ II instancji lub Organ odwoławczy) z 18 lipca 2025 r. nr N-l.7581.4.7.2025, mocą której -na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. dalej: K.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm. dalej: u.g.n.) - Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: Prezydent lub Organ I instancji) z 4 kwietnia 2025r. nr [...] orzekającą : 1. o zwrocie na rzecz [...] (dalej: P.), stanowiącej własność Województwa, położonej w [...] nieruchomości oznaczonej jako dz. ew. nr [...]; 2. o zwrocie przez P. na rzecz Województwa zwaloryzowanego odszkodowania za zwracaną nieruchomość w kwocie 81 437 zł. 3. o zwrocie kwoty wymienionej w pkt 2 na rzecz Województwa Podkarpackiego w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, o naliczeniu ustawowych odsetek za zwłokę oraz o stosownym zabezpieczeniu wierzytelności Województwa. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z 17 września 2015 r. P. zwróciła się do Organu I instancji o zwrot części nieruchomości, wywłaszczonej na podstawie umowy z 14 listopada 1980r., stanowiącej obecnie własność Województwa – tj. położonych w [...] dz. ew. nr [...] obr. [...] powstałych z dawnej działki nr [...] – wskazując, że nieruchomość ta nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia tj. na budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Kolejno wydawane decyzje organów obu instancji w przedmiocie rozstrzygnięcia wniosku były uchylane - najpierw wyrokiem tut. Sądu z 24 maja 2017r. w sprawie II SA/Rz 1737/16, a następnie wyrokiem z 21 marca 2023r. w sprawie II SA/Rz 1375/22. W uzasadnieniu wyroku z 24 maja 2017r., II SA/Rz 1737/16 sąd wskazał, że decyzje organów obu instancji wymagały usunięcia z obrotu prawnego, jednakże nie wszystkie zarzuty skargi były zasadne. Sąd jednoznacznie wykluczył możliwość zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisu art. 229 u.g.n., uznając, że obrót przedmiotową nieruchomością – w sprawie nie budzi bowiem wątpliwości, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot, będąca częścią wywłaszczonej w 1980r. na rzecz Skarbu Państwa działki o nr [...], stała się własnością Województwa Podkarpackiego na podstawie umowy zamiany zawartej z [...] 13 października 2000 r. – nastąpił po 1 stycznia 1998 r., a tym samym nie została spełniona przesłanka wyłączająca roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Jednocześnie Sąd stwierdził istotne naruszenie przepisów postępowania, polegające na przedwczesnym przyjęciu, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, bez jednoznacznego ustalenia tego celu oraz bez rzetelnej oceny stopnia jego realizacji. WSA podkreślił, że organy były zobowiązane do przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego w celu ustalenia przeznaczenia działek objętych wnioskiem zwrotowym, w szczególności w oparciu o dokumenty źródłowe dotyczące realizacji inwestycji, takie jak plan realizacyjny oraz decyzje lokalizacyjne, a w razie ich braku – inne dostępne dokumenty wywłaszczeniowe i planistyczne. Sąd zaakcentował, że sam opis aktualnego zagospodarowania nieruchomości, bez wykazania, iż nie mieści się ono w funkcjach właściwych dla osiedla mieszkaniowego, nie może stanowić podstawy do uznania nieruchomości za niewykorzystaną na cel wywłaszczenia. Sąd polecił organom podjąć czynności zmierzające do odnalezienia planu realizacyjnego, zatwierdzonego następnie decyzją Wydziału Budownictwa Architektury Nadzoru Budowlanego i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w [...] z 13 lutego 1980 r., nr [...] (dalej: decyzja zatwierdzająca), które to dokumenty zostały wprost wymienione w akcie notarialnym z 14 listopada 1980 r. jako dokumenty potwierdzające, że działki nabyte w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. nr 10 poz. 64 – dalej: ustawa wywłaszczeniowa) są niezbędne na cele budowy osiedla mieszkaniowego. Zdaniem sądu postanowienia planu realizacyjnego pozwoliłyby rozstrzygnąć, jakie było przeznaczenie działek objętych zwrotem, jaka konkretnie funkcja miała być na nich realizowana, a także czy funkcja ta została ostatecznie zrealizowana. Nadto WSA wskazał, że w razie uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości organ ma obowiązek zawrzeć w rozstrzygnięciu orzeczenie o zabezpieczeniu wierzytelności z tytułu zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania (art. 141 ust. 2 u.g.n.) oraz o terminie zwrotu nieruchomości (art. 142 ust. 1 u.g.n.). Stanowisko to, jako element oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, wiązało organ oraz Sąd rozpoznający sprawę ponownie na podstawie art. 153 P.p.s.a. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Prezydent ponownie orzekł o zwrocie na rzecz P. nieruchomości oznaczonej jako dz. ew. nr [...] oraz o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za zwracaną nieruchomość, jednakże Wojewoda, decyzją z 21 lipca 2021 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości, stwierdzając że nie cała działka nr [...] podlega zwrotowi, gdyż nie cała była objęta wywłaszczeniem oraz wnioskiem o zwrot. Realizując wytyczne Wojewody, Organ I instancji ustalił na podstawie sporządzonej dokumentacji geodezyjnej, że w skład obecnej działki o nr [...] weszła również działka nr [...], która została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa inną decyzją Urzędu Miasta [...] i nie stanowiła własności P. W związku z powyższym opracowano mapę z projektem podziału działki nr [...] celem wydzielenia jej części, która odpowiada dawnej działce nr [...]. Zgodnie z projektem podziału, wpisanym do ewidencji Grodzkiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] w dniu 29 września 2021 r., działka nr [...] o pow. 1,2967 ha dzieli się na działki: nr [...] o pow. 0,0098 ha i nr [...] o pow. 1,2869 w obr. [....]. Przewidziana do zwrotu na rzecz poprzedniego właściciela — obok działki nr [...] - część działki nr [...] odpowiada działce nr [...]. Wobec tego, decyzją z 31 maja 2022 r. nr [...], Prezydent orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] oraz o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...], a także o obowiązku zwrotu przez P. na rzecz Województwa Podkarpackiego zwaloryzowanego odszkodowania za zwracaną nieruchomość, w kwocie 73 841zł. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta, jednakże w następstwie skargi Województwa, WSA w Rzeszowie wyrokiem z 21 marca 2023r., II SA/Rz 1375/22 uchylił ww. decyzje organów obu instancji, w części dotyczącej orzeczeń o zwrocie nieruchomości, zwrocie odszkodowania oraz o zabezpieczeniu tj. w pkt II, III, IV decyzji organu I instancji – w mocy pozostał pkt I decyzji tj. orzeczenie o odmowie zwrotu działki nr [...]. W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że mimo ponownego rozpoznania sprawy organy administracji nie usunęły zasadniczych uchybień dowodowych wskazanych w uzasadnieniu wyroku z 24 maja 2017 r. Mimo bowiem formalnego podjęcia czynności po wcześniejszym wyroku – nie wykonały w sposób prawidłowy wiążących wskazań, co do dalszego postępowania, przyjmując że nieruchomość objęta wnioskiem zwrotowym nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, na podstawie dokumentów, których wartość dowodowa została już wcześniej zakwestionowana. Sąd podkreślił, że jest związany oceną prawną wyrażoną w wyroku z 24 maja 2017 r., zgodnie z którą sam fakt istnienia na nieruchomości terenów zielonych, parkingu czy drogi dojazdowej nie pozwala na automatyczne przyjęcie zbędności nieruchomości na cel budowy osiedla mieszkaniowego. Organy nie wykazały bowiem, że taki sposób zagospodarowania nie mieści się w funkcjach infrastruktury osiedlowej. Brak planu realizacyjnego nie zwalniał organów z obowiązku dokonania rzetelnej oceny celu wywłaszczenia na podstawie umowy z listopada 1980 r. oraz pozostałego materiału dowodowego. Tymczasem organy nie przeprowadziły pogłębionej analizy, czy aktualne zagospodarowanie nieruchomości koresponduje z celem wywłaszczenia rozumianym szeroko, jako realizacja osiedla mieszkaniowego wraz z infrastrukturą towarzyszącą. W konsekwencji Sąd uznał, że nie została wykazana podstawowa przesłanka zwrotu w postaci zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Jednocześnie Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej, zgodnie z którym Województwo, jako aktualny właściciel nieruchomości, miałoby korzystać z ochrony przewidzianej dla "osoby trzeciej", podkreślając, że obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obciąża Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, jeżeli w dacie orzekania przysługuje im prawo własności. Okoliczność nabycia nieruchomości w drodze umowy zamiany nie wyłącza zatem możliwości jej zwrotu, jeżeli spełnione są przesłanki określone w art. 136 ust. 3 u.g.n. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Prezydent opisaną na wstępie decyzją z 4 kwietnia 2025 r. orzekł o zwrocie żądanej nieruchomości na rzecz P., o obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania oraz o terminie zwrotu kwoty odszkodowania, ustawowych odsetkach na wypadek zwłoki oraz o zabezpieczeniu wierzytelności Województwa. Ustalił, że objęte wnioskiem nieruchomości zostały nabyte przez Skarb Państwa w drodze umowy sprzedaży na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej, jako grunty niezbędne na realizację celu publicznego, określonego jako budowa osiedla mieszkaniowego [...]. Przyjął jednocześnie, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 216 ust. 1 u.g.n., a podstawę oceny celu wywłaszczenia stanowi plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego [...]. W toku postępowania Organ I instancji przeprowadził analizę dokumentacji geodezyjno-prawnej, w tym opracowanej przez biegłego geodetę legendy historycznej oraz mapy z projektem podziału, sporządzonej celem wydzielenia części nieruchomości odpowiadającej dawnej działce wywłaszczonej na inny cel publiczny. Na tej podstawie ustalił, że działki nr [...] (wydzielona z działki nr [...]) odpowiadają części dawnej działki nr [...], nabytej w 1980 r. pod budowę osiedla mieszkaniowego. Organ przeprowadził również oględziny nieruchomości w latach 2015 oraz 2023, na podstawie których przyjął, że na przedmiotowym terenie nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia. Po w przeprowadzeniu analizy planu realizacyjnego osiedla [...], organ uznał że wnioskowane do zwrotu działki znajdują się poza granicami lokalizacji osiedla, określonymi w planie realizacyjnym tego osiedla, jak również poza granicami aneksu do tego planu z 27 listopada 1983 r., co w ocenie organu przesądza o niezrealizowaniu na tych działkach celu wywłaszczenia tj. o ich zbędności na cel wywłaszczenia. Przyjmując, że brak jest przeszkód własnościowych do zwrotu nieruchomości, gdyż aktualnym właścicielem jest jednostka samorządu terytorialnego, Organ I instancji orzekł o zwrocie na rzecz P. działek nr [...] oraz o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania, uznając, że spełniona została przesłanka zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n. W kwestii wysokości zwaloryzowanego odszkodowania, objętego obowiązkiem zwrotu, organ powołał się na art. 140 ust 2. u.g.n. w zw. z art. 217 ust 2 u.g.n. podkreślające, że zwracane odszkodowanie podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość nie może być w przedmiotowej sprawie większa od 50 % aktualnej wartości zwracanej nieruchomości. Wobec tego wyliczona przez biegłego kwota zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 81 437 zł. - przy aktualnej wartości rynkowej nieruchomości obliczonej na 9 851 228 zł. – spełnia kryteria ustawowe. Otrzymując w mocy przedmiotową decyzję Wojewoda przychylił się do stwierdzenia, że w sprawie spełnione zostały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określone w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 oraz art. 216 ust. 1 u.g.n., gdyż w toku postępowania wykazano, że objęte postępowaniem działki stały się zbędne na cel, na który zostały nabyte przez Skarb Państwa. Wojewoda zaakceptował ustalenia faktyczne organu I instancji dotyczące zakresu nieruchomości podlegającej zwrotowi, w szczególności wynikające z dokumentacji geodezyjno-prawnej oraz opinii biegłego geodety, na podstawie których wydzielono działki nr [...] jako odpowiadające części dawnej działki [...] nabytej pod realizację celu wywłaszczenia. Podzielił także wnioski wynikające z przeprowadzonych oględzin, zgodnie z którymi na przedmiotowym terenie nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia ani w terminach określonych w art. 137 u.g.n., ani w późniejszym okresie. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących przekształceń własnościowych nieruchomości, Organ II instancji uznał je za irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazując że sam fakt, iż nieruchomość przeszła z własności Skarbu Państwa na własność Gminy Miasta [...], a następnie na własność Województwa w drodze umowy zamiany, nie stanowi przeszkody do jej zwrotu, gdyż Województwo jest jednostką samorządu terytorialnego, a więc podmiotem publicznoprawnym. W ocenie Organu odwoławczego, pojęcie "osoby trzeciej", której prawo własności mogłoby uniemożliwiać zwrot, odnosi się wyłącznie do podmiotów niepublicznych. Wojewoda powołał się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym uchwałę NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14, oraz wyrok WSA z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1375/22, podkreślając, że obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obciąża Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego będącą jej aktualnym właścicielem, niezależnie od sposobu nabycia prawa własności. Za bezzasadny uznał ponadto zarzut dotyczący braku określenia terminu zwrotu nieruchomości, wskazując szczegółowo w treści decyzji, że terminy te wynikają wprost z art. 142 u.g.n. w zw. z art. 9 u.g.n. oraz art. 130 § 1 k.p.a., a Organ I instancji nie posiada kompetencji do ich modyfikowania. W ocenie Wojewody decyzja organu I instancji prawidłowo rozstrzyga o zwrocie nieruchomości i terminie zwrotu nieruchomości oraz odszkodowania. Województwo, reprezentowane przez zawodowego pełnomocnika, wniosło skargę na ww. decyzję Wojewody, zarzucając jej naruszenie: - art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 140 ust. 2, art. 154 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 16, art. 175 ust. 1 u.g.n. i § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1832 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Organ, że nieruchomość, co do której toczy się postępowanie o zwrot, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Dodatkowo z uwagi na brak odniesienia się przez Organ do zarzutów Województwa dotyczących sporządzonego w przedmiotowej sprawie operatu szacunkowego, na podstawie którego oszacowana została kwota zwaloryzowanego odszkodowania, skutkujący wydaniem decyzji nie spełniającej wymogów ustawowych regulujących sposób rozliczenia zobowiązań stron w tego rodzaju postępowaniach; - art. 6, art. 7, art. 7a § 2 pkt 1, art. 8 § 1 i § 2, art. 9, art. 16 § 1, art. 75 § 1, art. 76 § 3, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., z uwagi na błędną interpretację materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowym postępowaniu, a także niewyczerpujące postępowanie dowodowe (w tym brak sprawdzenia: czy w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie termin przedawnienia roszczeń o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, czy przedłożone dokumenty przez Gminę Miasto [...] stanowiące plan realizacyjny budowy osiedla [...] są kompletne, czy Skarb Państwa lub Prezydent będący w ówczesnym czasie w posiadaniu tych dokumentów, a tym samym posiadający wiedzę o ich zapisach, przed dalszym zbyciem nieruchomości spornej stosowali procedurę określoną w art. 136 ust. 2 u.g.n. i jaki to rodziło skutek dla przedmiotowej sprawy, czy też brak odniesienia się do zarzutów dotyczących zleconego przez Prezydenta operatu szacunkowego, na podstawie którego określono wysokość zwaloryzowanego odszkodowania, a ponadto brak analizy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego obowiązujących na terenie na którym położona jest nieruchomość sporna w dacie wywłaszczenia i w datach kolejnych zmian własnościowych) prowadzące do błędnych wniosków, a finalnie na ich podstawie niezgodnego z przepisami rozstrzygnięcia, naruszającego zasady zaufania do władzy publicznej, a także pewności prawa, w tym trwałości decyzji administracyjnych i praworządności. - art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie części wytycznych WSA zawartych w wyroku z 21 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 1375/22 w zakresie braku ustalenia przeznaczenia działek objętych zwrotem, skutkujące błędnym założeniem o nieracjonalności organów i postępowania wywłaszczeniowego. W ocenie Skarżącego przyjęcie tezy o pierwotnym braku pokrycia między granicami obszaru wywłaszczanego (objętego aktem notarialnym [...]) a granicami obszaru objętego planem realizacyjnym budowy osiedla mieszkaniowego [...], zatwierdzonym decyzją Wydziału Budownictwa Architektury Nadzoru Budowlanego i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w [...] z 13 lutego 1980 r. godzi w poczucie pewności prawa, narusza zasadę powagi organów i stwarza przestrzeń do jego nadużyć, a wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji Wojewody są niezrozumiałe i oparte zostały na niekompletnym i nieadekwatnym do przedmiotu sprawy materiale dowodowym, który swoim zakresem nie obejmuje działek spornych. Tym samym nie daje możliwości określenia szczegółowych ram celu wywłaszczenia nieruchomości spornych; - art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 1984 ze zm., dalej: u.k.w.h.); - art. 2, art. 7, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3, art. 165 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) wyrażających zasadę demokratycznego państwa prawa, zasadę praworządności, ochrony własności i równości. Mając na uwadze powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody w całości, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji w pkt. I i II oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie 20 stycznia 2026 r. pełnomocnik województwa doprecyzował, że zaskarżona w sprawie decyzja została wydana na podstawie materiału dowodowego, który nie dotyczy przedmiotowej sprawy. W ocenie Skarżącego bowiem, skoro plan realizacyjny osiedla [...] nie obejmuje swoim zakresem powierzchni działek podlegających zwrotowi, to na podstawie tego materiału dowodowego nie powinny być podejmowane decyzje dotyczące tego terenu podtrzymał również zarzut dotyczący niekompletności istniejącego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, jedynie wtedy gdy dotknięte są wadami w postaci: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach, Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja naruszała prawo, w stopniu wymagającym usunięcia jej z obrotu prawnego. Problem, będący przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, był uprzednio przedmiotem kontroli tut. Sądu w sprawach II SA/Rz 1737/16 oraz II SA/Rz 1375/22, a zaskarżona w sprawie decyzja organu odwoławczego, kontrola legalności której ma obecnie miejsce, zapadła w następstwie orzeczeń tut. Sądu z 24 maja 2017r. oraz 21 marca 2023 r. Okoliczność ta determinuje zarówno sposób działania orzekających ponownie organów administracji publicznej I oraz II instancji, jak również Sądu w składzie orzekającym. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania dotyczą natomiast sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, t. 3, red. W. Siedlecki, s. 319). Tym samym z mocy powołanego przepisu, stanowisko Sądu meriti, sformułowane w powołanych wyżej prawomocnych wyrokach, zarówno w zakresie oceny prawa materialnego jak i koniecznych do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, wyznaczają granice działania organów ponownie rozpoznających sprawę, które zobligowane były do uwzględnienia stanowiska sądu w zakresie zarówno wykładni prawa materialnego, jak i sposobu prowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz poszanowania, w myśl art. 170 P.p.s.a., mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu. Sąd w składzie orzekającym nie może obecnie negować faktu istnienia powołanych orzeczeń, jak również określonej ich treści, a także poczynionych w uzasadnieniach przedmiotowych orzeczeń wskazań, co do sposobu prowadzenia ponownego postępowania. Przypomnieć należy, że w wyroku z 24 maja 2017 r. II SA/Rz 1737 /16 sąd w pierwszej kolejności odniósł się do wyeksponowanej w treści skargi konieczności zastosowania przepisu art. 229 u.g.n. - wykluczającego zwrot nieruchomości, w sytuacji gdy przed dniem wejścia w życie ustawy tj. przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej – stwierdzając, że obrót prawem własności i odzwierciedlenie tego faktu w księgach wieczystych, nie nastąpiły w wymaganej ustawą dacie tj. do 1 stycznia 1998r., ale dopiero 13 października 2000r. - która to okoliczność uniemożliwia zastosowanie w niniejszej sprawie reguł wywiedzionych z treści art. 229 u.g.n. Stwierdzając naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 Kpa. sąd zaznaczył, że stan faktyczny ustalony w toku postępowania nie daje odpowiedzi na pytanie czy nieruchomość została, czy też nie została, wykorzystana na cel określony w "akcie wywłaszczeniowym" tj. na budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Organy nie ustaliły bowiem jednoznacznie, jaka konkretnie infrastruktura miała, w ramach realizacji osiedla mieszkaniowego, powstać na działkach objętych zwrotem, ani jaki konkretnie obszar objęto wywłaszczeniem. Sąd zwrócił uwagę na braki postępowania dowodowego oraz nakazał w ponownie prowadzonym postępowaniu ustalić przedmiotowe okoliczności na podstawie planu realizacyjnego osiedla mieszkaniowego wraz z decyzją zatwierdzającą ten plan. Względnie – w braku możliwości dotarcia do przedmiotowych dokumentów – na podstawie samej treści umowy z 14 listopada 1980 r. a także innych dokumentów, takich jak choćby miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Sąd zwrócił również uwagę na brak w decyzjach organów obu instancji rozstrzygnięcia o zabezpieczeniu wierzytelności strony skarżącej wobec P., z tytuł zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za zwracaną nieruchomość –. podkreślając ze z mocy art. 141 ust. 2 u.g.n wierzytelności Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego z tytułu, o którym mowa w art. 140 u.g.n., podlegają stosownemu zabezpieczeniu, które to rozstrzygnięcie nie zależy od uznania organu. Sąd zwrócił także uwagę na konieczności rozstrzygnięcia o terminie zwrotu w myśl art. 142 ust. 1 u.g.n. stwierdzając, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie również nie zostało pozostawione uznaniu organu. W wyroku z 21 marca 2023r. sąd uchylając zaskarżoną decyzję w części, nie podzielił stanowiska Skarżącego, że Województwo względem roszczenia o zwrot nieruchomości, winno być objęte ochroną przewidzianą jak dla "osoby trzeciej". Sąd odwołał się do uchwały 7 sędziów NSA z 13 kwietnia 2015 r., I OPS 3/14, w której przesądzono, że jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n. to podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej, z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n. Nie jest bowiem dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Sąd nie zgodził się też z argumentacją Skarżącego, że należy odróżnić sytuację, w której jednostka samorządu terytorialnego występowała w roli wywłaszczyciela od sytuacji, w której jako osoba prawna nabyła nieruchomość w obrocie cywilnoprawnym, tak jak każda inna osoba trzecia, stwierdzając ze rozróżnienia takiego nie sposób wywieźć z obowiązujących przepisów prawa, a w doktrynie i orzecznictwie wyrażany jest pogląd, podzielany przez Sąd rozpoznający sprawę, że w przypadku gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego sprzedały, zamieniły albo nieodpłatnie przekazały wywłaszczoną nieruchomość na własność - odpowiednio: Skarb Państwa - określonej jednostce samorządu terytorialnego, określona jednostka samorządu terytorialnego - Skarbowi Państwa lub innej jednostce samorządu terytorialnego, należy przyjąć, że nowi właściciele są objęci zakazem używania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele niż określone w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust. 1) i odnosi się do nich stanowiące konsekwencję tego zakazu roszczenie cywilnoprawne z art. 136 ust. 3 (tak T. Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot. LexisNexis Warszawa 2010, s. 400). Sąd podkreślił też, że na tle tego stanowiska nie można pominąć, że w świetle aktualnie obowiązujących regulacji u.g.n. podmiotami zobowiązanymi do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego - w zależności od tego kto jest właścicielem nieruchomości w dniu wydania decyzji. A zatem fakt, że obecnie to Województwo jest właścicielem wywłaszczonej nieruchomości, w wyniku zawarcia umowy zamiany, nie stanowi przeszkody w jej zwrocie. Nie podzielając natomiast stanowiska organów, co do kluczowej dla sprawy kwestii, tj. wykorzystania nieruchomości objętej obecnie wnioskiem o zwrot na cel wywłaszczenia, sąd podkreślił że okoliczność ta nie została należycie wykazana. Uznając bowiem, że nieruchomość nie została w żaden sposób zagospodarowana na cele związane z budową osiedla mieszkaniowego, organy nie przedstawiły ani miarodajnych dla tych ustaleń dowodów, ani przekonującej argumentacji. W ocenie sądu sam protokół z oględzin przedmiotowej nieruchomości przeprowadzonych 14 grudnia 2015r. nie przesądza o tym, że nieruchomość nie została przeznaczona na cel budowy osiedla mieszkaniowego. Sąd zwrócił uwagę, że inwestycja jaka jest budowa osiedla mieszkaniowego to pewien kompleks zróżnicowanych funkcji, realizowanych na nieruchomościach, który ma zapewnić zaspokajanie potrzeb mieszkańców. Z funkcji tych nie da się wykluczyć terenów zielonych, parkingu i prowadzącej do niego drogi dojazdowej, a w każdym razie nie da się tego uczynić bez powołania się na jakiekolwiek argumenty, a zatem konieczne jest poznanie przeznaczenia przedmiotowych działek w planie realizacyjnym tj. ustalenie jakie konkretnie funkcje miały one realizować i czy aktualne ich zagospodarowanie w całości, bądź w części, z nim koresponduje. Sąd zaznaczył, że jeśli organ stawia tezę, że nieruchomość nabyta pod budowę osiedla mieszkaniowego nie została wykorzystana na tak określony cel, to powinien swoje stanowisko należycie uzasadnić, a więc – z powołaniem się na odpowiednie argumenty – wykazać, że obecne przeznaczenie nieruchomości nie mieści się w żadnym z możliwych wariantów zagospodarowania, które odpowiadałoby funkcji właściwej dla osiedla mieszkaniowego, czego organy nie uczyniły, powołując się jedynie na fakt, że ciąg ciepłowniczy, przebiegający przez ww. nieruchomość został wybudowany przez datą wywłaszczenia, która to kwestia nie ma charakteru zasadniczego dla ustaleń, co do ewentualnej zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Biorąc pod uwagę wyżej wymienione wytyczne, którymi Sąd w składzie orzekającym jest związany, należy podkreślić, że organy prowadzące ponowne postępowanie w przedmiocie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wypełniły, wskazania zawarte w wyżej wymienionych wyrokach, w sposób pozwalający na uznanie, że zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie narusza prawa, w stopniu wymagającym usunięcia go z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że Sąd w składzie orzekającym aprobuje ustalenia organów, co do braku zrealizowania na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot celu, na który nieruchomość ta została wywłaszczona. Przypomnieć należy, że aktem notarialnym [...], P. [...] zbyła na rzecz Skarbu Państwa prawo własności nieruchomości położonej w [...] Obr. [...], oznaczonej jako działki nr [...] o łącznej pow. 8,3973 ha. Sprzedaż ww. nieruchomości nastąpiła na podstawie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej. Nabyta nieruchomość była, jak wynika z treści owego aktu notarialnego, niezbędna dla Skarbu Państwa na budowę osiedla mieszkaniowego [...], którego plan realizacyjny w dacie zawierania umowy został już zatwierdzony. Wykonując wytyczne zawarte w/w wyrokach tut. Sądu, organ I instancji odnalazł plan realizacyjny osiedla mieszkaniowego [...], na podstawie którego stwierdził, że nieruchomość objęta obecnie wnioskiem o zwrot, stanowiąca część wywłaszczonej nieruchomości nr [...], pozostała poza zakresem planu realizacyjnego projektowanego ówcześnie osiedla mieszkaniowego. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika wyraźnie, że wywłaszczone działki nr [...] - mające łącznie ponad 8,3 ha – zostały w przeważającej części przeznaczone na budowę osiedla mieszkaniowego [...], zgodnie z celem na który zostały wywłaszczone. Plan realizacyjny przedmiotowego osiedla mieszkaniowego obejmował jednak jedynie tereny do projektowanej drogi publicznej – obecnie [...] - pozostawiając poza zakresem przedmiotowego planu tereny po przeciwnej stronie tej ulicy – łącznie obszar ok 1,3 ha nieruchomości. Pozostawiona poza planem część wywłaszczonych nieruchomości, ówczesnej działki nr [...], stanowi obecnie działki o nr ew. [...] objęte wnioskiem o zwrot. W tym stanie faktycznym, w ocenie Sądu, w sposób prawidłowy i zgodny ze wspomnianymi wyżej wytycznymi zawartymi w wyrokach tut. sądu, organy administracji publicznej orzekające w sprawie uznały, że nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot – stanowiąca część nieruchomości wywłaszczonej w celu budowy osiedla mieszkaniowego, nie została wykorzystana na ten cel. W sprawie nie ma wątpliwości, że cel wywłaszczenia został zrealizowany i osiedle mieszkaniowe [...] powstało na przeważającej części wywłaszczonej działki nr [...]. Poza zakresem tej inwestycji pozostał jedynie obszar ok 1,3 ha dawnej działki nr [...] – obecnie stanowiący działki nr ew. [...] objęte wnioskiem o zwrot. Zgodnie z wytycznymi, zawartymi w wyżej przedstawionych wyrokach wiążących w przedmiotowej sprawie, sposób planowanego zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości miał być rozstrzygnięty na podstawie dostępnych dokumentów, za które sąd uznał w pierwszej kolejności plan realizacyjny osiedla, wraz z zatwierdzającą go decyzją administracyjną, a w przypadku braku możliwości dotarcia do tego planu - dokumenty wywłaszczeniowe tj. znajdujący się w aktach sprawy akt notarialny, a także dokumenty związane z zagospodarowaniem przestrzennym terenu tj. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Skoro organy dotarły do planu realizacyjnego osiedla tj. dokumentu określającego zakres terytorialny zarówno planowanej zabudowy w postaci bloków jaki i poszczególnych elementów zagospodarowania osiedla tj. ciągów jezdnych, pieszych oraz terenów zielonych, to na podstawie tego dokumentu, a w szczególności jego załączników graficznych i map odzwierciedlających zakres terenów zajętych na przedmiotowe przedsięwzięcie, były w stanie rzetelnie i wiarygodnie określić które, spośród wywłaszczonych terenów, przeznaczono na budowę osiedla, a na których cel ten nie został zrealizowany. W oceni Sadu można zatem na podstawie materiału zgromadzonego w aktach sprawy wywozić rzetelne wnioski, co do sposobu wykorzystania nieruchomości, będącej przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie. Skoro zatem, objęta obecnie wnioskiem zwrotowym, część wywłaszczonej nieruchomości nie została objęta planem realizacyjnym budowanego osiedla mieszkaniowego, na poczet budowy którego została wywłaszczona, to zasadnym i logicznie wykazanym jest wniosek - prezentowany przez organy niezmiennie od początku postępowania w sprawie - że część wywłaszczonej nieruchomości nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Odnosząc się do zarzutów skargi trzeba wyraźnie podkreślić, że wniosek o braku wykorzystania zgodnie z celem wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej obecnie działki [...] o powierzchni ok 1,3 ha – wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącej - nie świadczy o pierwotnym braku racjonalności po stronie uczestników postępowania wywłaszczeniowego ani o zarzuconym w skardze pierwotnym braku pokrycia, pomiędzy granicami obszaru wywłaszczonego, a granicami obszaru objętego planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego [...]. Przeciwnie, jak wynika z ustalonego stanu faktycznego znakomita część wywłaszczonej nieruchomości, o łącznej powierzchni ponad 8 ha, została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, na budowę planowanego wtedy osiedla mieszkaniowego. Z faktu, że wywłaszczeniem objęty został teren całej działki nr [...] w jej ówczesnych granicach geodezyjnych, nie należy w ocenie Sądu - poprzez dyskusyjny argument o braku racjonalności takiego działania - wywodzić wniosku o prawdopodobnym istnieniu dalej idącego zamysłu zagospodarowania terenu wywłaszczanych nieruchomości, odzwierciedlonego w istniejącej być może gdzieś jeszcze dokumentacji. Tego rodzaju wniosek jest sprzeczny z dokumentami zawartymi w aktach sprawy. Nie bez znaczenia jest również fakt, że w ciągu prowadzonego blisko 10 lat postępowania w sprawie, sugerowany przez pełnomocnika dodatkowy czy alternatywny zamysł zagospodarowania terenu nie ujawnił się. W toku długiego postępowania prowadzonego w przedmiotowej sprawie nie potwierdzono realizacji na spornym terenie innych inwestycji, a aktualny sposób zagospodarowania nieruchomości nie prowadzi do wniosku o realizacji na tym terenie inwestycji alternatywnej. Nieruchomość stanowi obecnie częściowo teren zielony, wykorzystywany cyklicznie na postawienie namiotu cyrkowego, a także jako miejsce przeprowadzania zawodów sportowych, a częściowo teren utwardzony stanowiący dojazd i miejsce postojowe. Mimo że zasadniczo nie sposób a’priori wykluczyć tego rodzaju zagospodarowania terenu, jako terenu osiedla mieszkaniowego, to jednak w obliczu ustaleń wynikających z planu realizacyjnego osiedla [...] niewątpliwym jest, że istniejący obecnie sposób zagospodarowania spornej nieruchomości nie wynika z wykorzystania jej na cel budowy tego osiedla. W aktach sprawy znajdują się plany realizacyjne osiedla mieszkaniowego [...] wraz z mapami obrazującymi zasięg terytorialny planowanego osiedla, uprzedni sposób zabudowy i zagospodarowania terenu, a także mapa terenu pozwalająca na stwierdzenie które działki i w jakim zakresie zostały objęte nowotworzonymi planami budowy osiedla. Dlatego też, w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie istnieją podstawy do podzielenia zastrzeżeń Skarżącego, co do kompletności stanu faktycznego ustalonego w przedmiotowej sprawie ani zasugerowanej przez pełnomocnika konieczności dalszego poszukiwania, istniejących być może dokumentów, świadczącym o szerszym planie realizacyjnym osiedla [...]. Nie jest też zasadnym, podniesiony w skardze, zarzut braku analizy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, gdyż analiza owych planów została wskazana w wytycznych sądu zawartych w wyroku z 24 maja 2017r. jako dowód alternatywny, na wypadek braku możliwości odnalezienia dowodów bezpośrednich tj. planu realizacyjnego budowanego osiedla. Dotarcie do tego planu czyni zbędnym analizowanie dowodów dalszych, mogących jedynie pośrednio wskazywać na planowany sposób zagospodarowania spornej nieruchomości. Tym samym nie zasługują również na uwzględnienie argumenty pełnomocnika, który sugeruje powiązanie sposobu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy z aktualnym sposobem korzystania z przedmiotowej nieruchomości przez Województwo, który to sposób wpisuje się w cele wywłaszczenia. W ocenie Sądu w składzie orzekającym, zgromadzone w przedmiotowej sprawie dokumenty dają podstawę do przesądzenia tego, że wywłaszczona na budowę osiedla nieruchomość stanowiąca własność P., w części stanowiącej obecnie działki objęte wnioskiem o zwrot (o nr ewid. [...]) nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia, a zatem przesłanki z art. 136 ust 3 u.g.n. uzasadniające uwzględnienie wniosku o zwrot, zostały w przedmiotowej sprawie spełnione. Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi należy podkreślić, że w kwestii wpływu zawartej przez Skarżącą umowy zamiany na możliwość zwrotu, będącej przedmiotem tej umowy nieruchomości, będącej w posiadaniu podmiotu publicznego, który nabył ją w dobrej wierze w drodze cywilnoprawnej - przesądzono na mocy uprzednio wydanych orzeczeń tut. Sądu, wobec czego jak już wyżej wspomniano, Sąd w składzie orzekającym jest nimi związany. Oznacza to, że Sąd w składzie orzekającym nie jest władny w chwili obecnej czynić dywagacji w przesądzonej już kwestii, która była przedmiotem rozpoznania na uprzednim etapie postępowania. Strona niezadowolona ze sposobu załatwienia sprawy, tj. niezgadzająca się z argumentacją, która stała się podstawą wydania wyroku, miała szansę zakwestionować ten wyrok w trybie instancyjnym, czego nie uczyniła. Prawomocność zapadłego wyroku powoduje, iż jest on wiążący w sprawie. Odnosząc się do zarzutów skargi w kwestii braku wykonania wytycznych sądu, co do orzeczenia o terminie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 142 u.g.n. należy zaznaczyć, że organy orzekające w sprawie zawiązane były wytycznymi zawartymi w wyroku tut. Sądu z 24 maja 2017r. obligującymi je do zawarcia w treści decyzji rozstrzygnięcia o terminie zwrotu nieruchomości. Stosując te wytyczne, organ odwoławczy w treści zaskarżonej decyzji podkreślił, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z art. 142 u.g.n. w zw. z art. 130 §1 K.p.a. oraz art. 9 u.g.n. odwołał się do przepisu art. 142 u.g.n. który stanowi, że o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej w drodze decyzji. Z kolei z mocy art. 9 u.g.n. w sprawach o których mowa w przepisach działu III (z wyłączeniem określonych przepisów) wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie 30 dniowy termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego. W przypadku wniesienia takiej skargi, organ który wydał decyzję wstrzymuje z urzędu jej wykonanie, w drodze postanowienia na które nie przysługuje zażalenie. Organ odwoławczy podkreślił, że uregulowania tę znajdują zastosowanie w sytuacji wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W przypadku gdy nie wniesiono odwołania od decyzji organu I instancji, decyzja ta staje się wykonalna po upływie terminu do wniesienia odwołania, co wynika z art.130 K.p.a. Przytoczone przepisy dotyczące wykonalności decyzji nie dają organowi I instancji swobody w ustalaniu terminu wykonania decyzji, ściśle określając ten termin. W ocenie Sądu w składzie orzekającym, mimo iż powyższy sposób wykonania wytycznych nie w pełni odpowiada wnioskom i argumentacji płynącej z orzeczenia w sprawie II SA/Rz 1737/16, to jednak nie stanowi również pominięcia owych wytycznych i braku orzeczenia o terminie zwrotu nieruchomości. Sugerując się zatem argumentacją zawartą w wyroku NSA z 13 grudnia 2017r. I OSK 380/16 (w sprawie ze skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Rzeszowie z 28 października 2015r. II SA/Rz 375/15, który to wyrok stanowił wzorzec dla wytycznych zawartych w wiążącym w sprawie orzeczeniu w sprawie II SA/Rz 1737/16) Sąd w składzie orzekającym uznał, że powyższy sposób wykonania przez organ wytycznych nie stanowi o takim naruszeniu przepisów prawa, które mogłoby stanowić podstawę do wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Sąd w składzie orzekającym podziela bowiem argumentację zawartą w uzasadnieniu powołanego orzeczenia NSA, co do tego że nie ulega wątpliwości, iż decyzja administracyjna wywołuje skutki, w tym skutek rzeczowy w postaci przejścia prawa własności, z chwilą gdy stanie się ona ostateczna w toku instancji, a tym samym nawet niewskazanie w decyzji terminów zwrotu, o których mowa w art. 142 ust. 1 u.g.n. nie może być wadą prawną, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a. Zatem literalna wykładnia art. 142 ust. 1 u.g.n. pomijająca wpływ dostrzeżonej wadliwości na wynik sprawy byłaby zbyt daleko idąca. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, należy uznać, że w sytuacji gdy organ wykonał wiążące go wytyczne, to z samego sposobu ich wykonania, nie należy wywodzić wniosku o konieczności wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zbytni formalizm w ocenie poziomu staranności organów mógłby bowiem, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, naruszyć prawo strony do uzyskania ochrony prawnej w racjonalnym terminie. Odnosząc się do zarzutu skargi w kwestii wad sporządzonego operatu szacunkowego w zakresie odnoszącym się do obecnej wartości rynkowej zwracanej nieruchomości, należy podkreślić, że organy słusznie oparły się na przepisach art. 140 ust 2. u.g.n. w zw. z art. 217 ust 2 u.g.n. określających sposób wyliczenia wartości zwaloryzowanego odszkodowania. W tym zakresie Skarżący sformułował zarzuty głównie w stosunku do aktualnej wartości rynkowej przedmiotowej nieruchomości, twierdząc iż została ona zaniżona, poprzez przyjęcie niewłaściwej metodologii wyceny. Wartość rynkowa nieruchomości zgodnie z powołanymi wyżej przepisami służy jedynie do ograniczenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi wraz ze zwrotem nieruchomości. Ewentualne zaniżenie owej górnej wartości odszkodowania - w sytuacji gdy wyliczona kwota zwaloryzowanego odszkodowania jest znacząco niższa, a nie jest kwestionowana przez Skarżącego, w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie może być uznane za okoliczność mogącą mieć wpływ na wynik sprawy. Abstrahując od powyższego należy podkreślić, że w ocenie Sądu sporządzony do sprawy operat szacunkowy nie nasuwa wątpliwości, co do jego wiarygodności i rzetelności, a zatem i z tej przyczyny nie ma podstaw aby podzielić zarzuty Skarżącego. Za pozbawione zasadności Sąd uznał również zarzuty skargi odnoszące się do braku sprawdzenia ewentualnych terminów przedawnienia roszczeń o zwrot nieruchomości. Przepis art. 136 ust. 7 u.g.n. został dodany ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801), która weszła w życie 14 maja 2019 r. Stosownie do art. 2 ust. 1 ww. ustawy zmieniającej, w przypadku, gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek o zwrot nieruchomości mógł być w dalszym ciągu składany przez 12 miesięcy od daty wejścia w życie ustawy zmieniającej. Skoro w przedmiotowej wniosek o zwrot nieruchomości wpłynął do organu 17 września 2015r. i od tej pory toczy się postępowanie w sprawie. W tej sytuacji, brak rozważań organów w kwestii ewentualnego przedawnienie zgłoszonego roszczenia nie świadczy o naruszeniu prawa. Sąd nie podzielił także podniesionych w skardze zarzutów naruszenia ustawy o księgach wieczystych i hipotece, stwierdzając że uwzględnienie argumentacji Skarżącego byłoby sprzeczne z wiążącymi wytycznymi sformułowanymi w w/w prawomocnych wyrokach tut. Sądu. Reasumując, w ocenie Sądu w przeprowadzonym postępowaniu, w sposób prawidłowy i zgodny z wytycznymi sformułowanymi w powołanych wyżej orzeczeniach tut. Sądu, zostały wykazane przesłanki zwrotu, wywłaszczonej na cele publiczne nieruchomości – działki nr [...] stanowiącej część ówczesnej działki nr [...] wywłaszczonej na budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Podniesione w tym zakresie zarzuty, co do braku kompletności materiału dowodowego zebranego w sprawie nie są zasadne. Wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy został również określony obowiązek zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za zwracaną nieruchomość jak również wysokość tego odszkodowania. Wykonane zostały również pozostałe wytyczne zawarte w uprzednio zapadłych wyrokach tut. Sądu. Wobec powyższego, uznając zarzuty skargi za pozbawione zasadności, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło