II SA/Rz 1281/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2015 r. sprzeciwu S. Z. od postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1281/15 o odmowie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. II SA/Rz 1281/15 Uzasadnienie Postanowieniem z 17 listopada 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił S. Z. przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego. Skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie, zarzucając, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.), poprzez odmowę przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji gdy wskazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie sprzeciwiającego się postanowienie referendarza jest sprzeczne z prawem gdyż wykazał on w dostateczny sposób okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Podał bowiem, że jest osobą starszą 75 letnią, schorowaną, utrzymującą się wyłącznie z emerytury w kwocie 998 zł miesięcznie netto. Nie zgodził się z argumentacją referendarza, że nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa nadwyżkę w wydatkach bieżących, jak i inne wydatki doraźnie występujące. Nadto podał, że z uwagi na swój wiek nie jest w stanie gospodarować posiadaną nieruchomością rolną, a co za tym idzie nie osiąga z niej żadnego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 i 3 art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) Sąd ustalił, że S. Z. prowadzi jedno-osobowe gospodarstwo domowe. Jego głównym źródłem dochodu stanowi emerytura w wysokości 998 zł, z której na utrzymanie domu przeznacza ok. 500 zł, na leczenie – 100 zł, pozostałą zaś kwotę na zakup żywności, środków czystości i odzieży. Jego majątek obejmuje niewykończony dom o pow. ok. 100 m² oraz nieruchomość rolną o pow. ok. 1 ha. W wyniku wezwania skarżący dodatkowo wyjaśnił, że pobierana emerytura stanowi jedyne jego źródło dochodu (na tę okoliczność załączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lipca do 30 października 2015 r., z saldem końcowym 10 zł). Nieruchomość rolną wykorzystuje na uprawy dla potrzeb własnych. Posiada samochód m-ki Audi z 2000 r., którego koszty ubezpieczenia i paliwa oszacował na 200 zł miesięcznie. Nie korzysta z pomocy społecznej. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja wzbudzała uzasadnione wątpliwości referendarza. W związku z tym zarządzeniem z 27 października 2015 r. skarżący został wezwany w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy. Podkreślenia wymaga, że mimo wezwania skarżący nie ustosunkował się do żądania zawartego w skierowanym do niego wezwaniu i nie wskazał źródeł pokrycia wydatków związanych z: korzystaniem w sprawie na etapie postępowania administracyjnego (przed organem II instancji) z pomocy adwokata, sporządzeniem przez rzeczoznawcę budowlanego opinii technicznej w sprawie trybu i terminu opracowania projektu zabezpieczenia skarpy na działkach nr 5464/34 i 5464/36 w G. (grudzień 2014 r.) oraz pokryciem kosztów postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym [...] (zamiejscowym Wydziale Cywilnym [...] oraz przed Sądem Okręgowym [...] o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw Nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym. W tych okolicznościach nie sposób pominąć, że brak udzielenia informacji dotyczy także wskazania aktualnego sposobu wykorzystania budynku związanego z przedmiotem postępowania, zlokalizowanego w G. na działce nr 5456/34. Analiza informacji udzielonych przez S. Z. nie daje podstaw do uznania, że przedstawił on w sposób czytelny swój stan finansowy. Z dodatkowego oświadczenia wynika, że jedynym źródłem jego utrzymania jest pobierana emerytura w wysokości 998 zł. Kwotowo odpowiadają jej co prawda wydatki wykazane pierwotnie w formularzu PPF (obejmujące koszty utrzymania domu, leczenia, zakupu żywności, środków czystości i odzieży), niemniej właśnie w tym dodatkowym oświadczeniu skarżący wykazał także koszty utrzymania samochodu (200 zł/m-c), które w tych dochodach pokrycia nie znajdują. W związku z powyższym należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że w tym zakresie podane przez skarżącego informacje nie są wiarygodne. Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego gdyż nie uczynił on zadość ww. wezwaniu referendarza. Tym samym skarżący uniemożliwił sądowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje i wyjaśnienie istotnych wątpliwości. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11; z 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej przedstawiając dane dotyczące tej sytuacji w sposób selektywny Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznanie prawa pomocy - uwzględniającego złożony sprzeciw. Należy mieć bowiem na uwadze, że Sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.