II SA/Rz 1394/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Stanisław Śliwa Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie kary za usunięcie drzew I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat T. N. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 1394/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpatrzeniu odwołania W. D., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie usunięcia drzew na działce nr 1787 w miejscowości N. W podstawie prawnej Kolegium powołało art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.; dalej: "k.p.a."). Z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że o wycięciu 8 sztuk drzew na działce nr 1787 w N. zawiadomiła właścicielka działki – W. D., zwracając się do Wójta Gminy [...] o przeprowadzenie stosowanego postępowania. W wyniku przeprowadzonych oględzin nieruchomości stwierdzono usunięcie lub złamanie 5 sztuk drzew różnych gatunków, zaś właścicielka działki wskazała dodatkowo na usunięcie kolejnych 3 sztuk drzew, w miejscu których w dniu oględzin brak było widocznych śladów ich istnienia. Z informacji uzyskanych z Komendy Powiatowej Policji [...] wynika, że Policja prowadziła postępowanie sprawdzające w związku z zawiadomieniem W. D. o nielegalnym usunięciu drzew. Postępowanie to zakończono w dniu 20 grudnia 2012 r. przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa wobec braku danych dostatecznie uzasadniających popełnienie czynu zabronionego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Wójt Gminy [...] umorzył w całości postępowanie w sprawie usunięcia drzew na terenie działki nr 1787 w N. Wskazano, że organ administracji nie ma kompetencji do samodzielnego ustalenia sprawców wycinki drzew. Karę administracyjną za usunięcie drzew bez zezwolenia wymierza się właścicielowi nieruchomości, jednakże niewykrycie sprawców wycinki w niniejszej sprawie powoduje, że prowadzone postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co zaś obligowało organ do jego umorzenia. W obszernym odwołaniu od tej decyzji W. D. wskazała na przestępcze działania Wójta Gminy [...], obarczając go winą za wycięcie drzew, sformułowała też żądanie finansowej rekompensaty. Po rozpatrzeniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że podziela wnioski Wójta sprowadzające się do stwierdzenia, że w rozpatrywanej sprawie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, co obligowało do jego umorzenia w całości. Zdaniem Kolegium, w sprawie zaistniała bezprzedmiotowość faktyczna uniemożliwiająca dalsze efektywne prowadzenie postępowania administracyjnego, spowodowana wydaniem przez organy ścigania postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie usunięcia drzew. Taki stan sprawy w pełni uzasadniał wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, ponieważ nie można było wskazać osoby, której można przypisać winę za usunięcie drzew. Skargę na tę decyzję złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie W. D. i jej mąż E. D., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy [...], a także o ewentualną zmianę decyzji poprzez uwzględnienie wnoszonych zarzutów i nakazanie Gminie [...] wyjaśnienie sprawy, jak również o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżących.. W ocenie skarżących postępowanie nie jest bezprzedmiotowe, bowiem usunięcia drzew dokonała firma wykonująca roboty budowlane związane z realizacją kanalizacji sanitarnej, działająca na zlecenie inwestora tych robót – Gminy [...]. Rozpatrujące sprawę organy dokonały błędnych ustaleń stanu faktycznego, co z kolei spowodowało wydanie wadliwej decyzji o umorzeniu postępowania. Czyn polegający na nielegalnym usunięciu drzew nie ulega przedawnieniu, zatem postępowanie winno być kontynuowane tym bardziej, że sprawca – Gmina [...] działająca przez Wójta Gminy, został ustalony. W piśmie procesowym z 27.02.2014 r. skarżący wnieśli o "uświadomienie organów ścigania, które to prowadziły śledztwa od 2008 r.", że sąsiedzi W. D. dokonali zasiedzenia części jej działki zmieniając stan jej zalesienia oraz o dołączenie do akt sprawy na powyższą okoliczność dowodu z akt geodezyjnych i kartograficznych. Wniesiono ponadto o uchylenie lub zmianę orzeczeń wydanych przez organy ścigania, związanych z postępowaniami prowadzonymi z wniosku skarżących. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1394/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę E. D., z powodu braku interesu prawnego w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli Sąd może uchylić zaskarżoną decyzję lub stwierdzić jej nieważność wyłącznie w przypadkach określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. – tj. gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy lub gdy wystąpią przyczyny nieważności wskazane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując tak określonej kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja wskazanych wyżej wad i uchybień nie zawiera. Postępowanie administracyjne zakończone tą decyzją dotyczyło wymierzenia kary administracyjnej za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 627, ze zm.) karę taką wymierza wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Przepis ten jest konsekwencją uregulowania przewidzianego w art. 83 ust. 1 i art. 84 ust. 1 ww. ustawy. Artykuł 83 ust. 1 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowi, iż usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek: 1) posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela nieruchomości, 2) właściciela urządzeń o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego - jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Zgodnie natomiast z art. 84 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie przyrody posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów; opłaty te nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów w wydanym zezwoleniu. Z przepisów tych wynika, że kara pieniężna przewidziana w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody stanowi sankcję administracyjną za nierespektowanie nakazu wystąpienia przez właściciela lub posiadacza nieruchomości o udzielenie zezwolenia za wycięcie drzewa. Z treści tych przepisów wynika też jednoznacznie, że karę można wymierzyć wyłącznie właścicielowi nieruchomości, bądź jej posiadaczowi. Tylko te podmioty mogą bowiem skutecznie ubiegać się o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, a zatem tylko one mogą dopuścić się deliktu administracyjnego przewidzianego w art. 88 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy. Takie też poglądy, wskazujące, że skoro nikt inny nie mógłby uzyskać zezwolenia, o jakim mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, to nikt inny nie może również ponosić odpowiedzialności administracyjnej za usunięcie drzew lub krzewów bez zezwolenia, prezentowane są powszechnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20.01.2006 r,. II SA/Ol 781/05, Lex Nr 507251, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 2.02.2006 r., II SA/Sz 693/05, Lex Nr 296085, wyrok NSA z dnia 21.02.2012 r., II OSK 2320/10, ONSAiWSA 2013/1/10, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5.06.2013 r., IV SA/Po 261/13, Lex Nr 1330725, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19.06.2013 r., II SA/Gd 121/13, Lex Nr 1326579). Wykładnia art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody prowadzi też do wniosku, iż wymierzenie przewidzianej w nim kary może nastąpić zarówno wtedy, gdy posiadacz nieruchomości dokonał wycięcia drzew osobiście, jak i kiedy zlecił wykonanie tych czynności innemu podmiotowi, jak również wtedy, gdy co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na to działanie się godził. Natomiast w sytuacji, gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy posiadacza nieruchomości, której działaniu nie mógł zapobiec, brak jest podstaw do obciążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy. Stanowisko takie znajduje oparcie w poglądach zarówno orzecznictwa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11.03.2009 r., sygn. akt II OSK 329/08, Lex Nr 529956, z dnia 30.03.2011 r., II OSK 568/10, Lex Nr 1080362, z dnia 29.05.2012 r., II OSK 448/11, Lex Nr 1213329, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31.03.2011 r., II SA/Gd 898/10, Lex Nr 1093256, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5.06.2013 r., IV SA/Po 261/13, Lex Nr 1330725), jak i doktryny, gdzie stwierdzono, iż do ponoszenia tej odpowiedzialności, konieczne jest wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew, a tak ukształtowana odpowiedzialność zapobiega obciążeniu posiadacza nieruchomości odpowiedzialnością za wycięcie drzew lub krzewów, w sytuacji gdy usunięcie drzew lub krzewów było dokonane na skutek wykroczenia lub przestępstwa popełnionego przez osobę trzecią, o której działaniu posiadacz nieruchomości nie wiedział i za którą nie ponosi odpowiedzialności (K. Gruszecki, "Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz", Zakamycze Kraków 2005, s. 366). Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, gdzie drzewa z działki skarżącej zostały usunięte bez jej wiedzy i zgody. Za tego rodzaju działania, po ustaleniu, że noszą one znamiona przestępstwa, przewidziana jest odpowiedzialność karna oraz ewentualna cywilna, które jednak nie mogą być dochodzone w postępowaniu administracyjnym. Wyraźnego rozróżnienia wymaga kwestia odpowiedzialności administracyjnoprawnej, która z mocy art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody spoczywa na właścicielu lub posiadaczu nieruchomości, od odpowiedzialności karnej jakiej podlega sprawca czynu zabronionego, dochodzonej w innym postępowaniu i przed innymi organami, o czym zdaje się zapominać skarżąca. Rozpatrujące sprawę organy, po ustaleniu, że skarżąca nie dokonała wycięcia drzew ani nie zleciła nikomu takiej czynności, prawidłowo przyjęły, iż brak jest podstaw do wymierzenia jej kary za usunięcie drzew przewidzianej w art. 88 ust. 1 cyt. ustawy, a tym samym postępowanie w tej sprawie jest bezprzedmiotowe, co skutkuje jego umorzeniem. Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił. Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącej w ramach udzielonej pomocy prawnej Sąd przyznał w oparciu o art. 250 P.p.s.a.