II SA/Rz 1451/14
WyrokWSA w Rzeszowie2015-07-23
Skład orzekający: Stanisław Śliwa, Jacek Surmacz, Paweł Zaborniak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, która została nabyta przez Skarb Państwa w drodze cywilnoprawnej umowy zawartej pod groźbą wywłaszczenia, może podlegać ograniczeniu wysokości zwracanego odszkodowania do 50% aktualnej wartości nieruchomości na podstawie art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami? Czy terminy zwrotu nieruchomości i zwrotu odszkodowania muszą być zbieżne?Ratio decidendi
Sąd uznał, że nieruchomości nabyte przez Skarb Państwa w drodze cywilnoprawnej umowy zawartej pod groźbą wywłaszczenia, w celu realizacji celu publicznego, traktuje się równoznacznie z wywłaszczeniem. W związku z tym, zastosowanie art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ograniczającego wysokość zwracanego odszkodowania do 50% aktualnej wartości nieruchomości, jest uzasadnione. Sąd stwierdził jednak naruszenie przepisów procesowych w zakresie określenia terminów zwrotu nieruchomości i odszkodowania, wskazując, że powinny one być zbieżne, a brak uzasadnienia dla ewentualnych rozbieżności stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została nabyta przez Gminę Miasto [...] w drodze cywilnoprawnej umowy sprzedaży z 1989 r., zawartej pod groźbą wywłaszczenia na cele budowy pawilonów handlowych i placu targowego. Po latach, w związku z uznaniem nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia, organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie nieruchomości na rzecz byłego właściciela, J. L., oraz o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy. Gmina Miasto [...] zaskarżyła decyzję, kwestionując zastosowanie art. 217 ust. 2 u.g.n. ograniczającego wysokość odszkodowania do 50% wartości nieruchomości oraz rozbieżność między terminem zwrotu nieruchomości a terminem zwrotu odszkodowania.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2014 r. Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądzono od Wojewody [...] na rzecz Gminy Miasto [...] kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie NSA Jacek Surmacz WSA Paweł Zaborniak Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2015 r. sprawy ze skargi Gminy Miasto [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz strony skarżącej Gminy Miasto [...] kwotę 440 zł /słownie: czterysta czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasto [...] od decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości utrzymał ją w mocy, powołując w podstawie prawnej art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r. poz. 518 ze zm.), określanej następnie jako "u.g.n.".
Wskazane rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym. Działając na wniosek J. L. Starosta Powiatu [...] (wyznaczony do rozpoznania sprawy postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r. Nr [...]), decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] dokonał zwrotu na rzecz wnioskodawcy nieruchomości położonej w R. obr. [...], oznaczonej jako działka nr 27 o powierzchni 0,2499 ha. Jednocześnie organ orzekł o zwrocie na rzecz Gminy Miasta [...] odszkodowania w łącznej kwocie 445 181 zł. Rozstrzygnięcie to zostało wyeliminowane z obrotu prawnego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w zakresie orzeczenia o odszkodowaniu, a sprawa w tym zakresie przekazana do ponownego rozpatrzenia. Wyrokiem z dnia 19 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 805/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej także WSA) stwierdził nieważność wskazanej decyzji kasacyjnej z uwagi na rażące naruszenie art. 138 § 2 K.p.a., przewidującego możliwość przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia tylko po uchyleniu w całości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.
Wydaną w ponownym postępowaniu decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] maja 2010 r. w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że art. 140 ust. 4 u.g.n. przewiduje, iż zwiększenie wartości nieruchomości wskutek podjętych na niej bezpośrednio działań, powiększające wysokość odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców może obejmować tylko te nakłady, które podjęte zostały dla realizacji celu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Tymczasem J. L. obciążony został zwrotem odszkodowania uwzględniającego wzrost wartości nieruchomości w wyniku nakładów poczynionych przez Gminę Miasto [...] już po wszczęciu postępowania zwrotowego. Skarga Gminy Miasto [...] na tę decyzję została oddalona wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 665/11. Sąd podkreślił, że zwrot na rzecz J. L. nieruchomości, której dotyczy sprawa został zasadnie orzeczony i kwestia ta nie może już stanowić przedmiotu odmiennej oceny. Spór dotyczy natomiast zasadności podjętej przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej i wytycznych co do dalszego postępowania, w tym odnoszących się do wykładni art. 140 ust. 4 u.g.n. Rozsądzając go Sąd zaaprobował stanowisko Wojewody [...] w tym przedmiocie. Skarga kasacyjna Gminy Miasto [...] została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej również NSA) z dnia 21 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 288/12. NSA stwierdził, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 140 ust. 4 u.g.n. nie ma w sprawie znaczenia wobec wystąpienia w niej specyficznej sytuacji, polegającej na tym, że określone działania zwiększające wartość nieruchomości zostały podjęte już po wystąpieniu z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W takiej sytuacji Sąd zajął stanowisko, że zobowiązanie byłego właściciela do zapłaty odszkodowania za działania poczynione na nieruchomości po tym właśnie dniu byłoby naruszeniem zasad państwa prawa Należy zatem uznać, że określone w art. 140 ust. 4 u.g.n. kryterium "stanu nieruchomości z dnia zwrotu" odnosi się do stanu zgodnego z prawem. W przeciwnym razie powstałby stan trudny do zaakceptowania z punktu widzenia zasad konstytucyjnych, w tym zasady słusznego odszkodowania za wywłaszczenie i zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 21 ust. 2 i art. 2 Konstytucji R.P).
W wyniku powyższego Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] orzekł o zwrocie na rzecz J. L. wywłaszczonej nieruchomości położonej w R. obr. [...], oznaczonej jako działka nr 27 o pow. 0,2499 ha (pkt 1), nakazując jednocześnie zwrot przez J. L. na rzecz Gminy Miasto [...] łącznej kwoty 123 588 zł tytułem zwaloryzowanego odszkodowania (pkt 2). Starosta ustalił, że umową z dnia 20 kwietnia 1989 r. (akt notarialny rep. A. [...] z 1989 r.) J. L. sprzedał Gminie Miasta [...] działkę nr 41 o pow. 0,2502 ha za kwotę 6 223 024 zł. Wynikało z niej nabycie przedmiotowej działki do zasobu gruntów Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę pawilonów handlowych i placu targowego zgodnie z decyzją Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego [...] z dnia [...] maja 1988 r. Nr [...]. Oględziny z dnia 25 listopada 2008 r. wykazały, że teren działki nr 27 stanowi pas wzdłuż drogi asfaltowej na działce nr 24. Urządzone są na niej alejki parkowe oraz znajduje się tam ok. 7 słupów oświetleniowych. Od strony przyległej działki nr 26 znajdują się usypane pryzmy ziemi, zaś od strony południowej niezabudowany teren. Z kolei od strony zachodniej znajdują się zabudowania osiedla mieszkaniowego domów jednorodzinnych, a od strony północnej za drogą asfaltową znajduje się teren wyrównany, niezabudowany, porośnięty trawą do ul. A. Od strony wschodniej znajduje się również teren niezabudowany, wyrównany w stronę centrum handlowego [...]. W trakcie ponownych oględzin dnia 26 listopada 2013 r. stwierdzono, że działka nr 27 zagospodarowana jest jako Park [...]. Urządzone są na niej alejki z kostki brukowej, ławki, betonowe śmietniki, lampy oraz nasadzenia zieleni parkowej (krzewy ozdobne) i urządzone trawniki. Od strony północnej graniczy z wybrukowaną alejką, od strony południowej z niezagospodarowaną, wykaszaną działką. Przedmiotowa nieruchomość zlokalizowana jest na terenie objętym obowiązującym Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego nr [...] "[...]" w rejonie skrzyżowania al. A. i al. [...] w R. W oparciu o powyższe Starosta stwierdził, że wobec aktualnego stanu zagospodarowania nieruchomości, której dotyczy sprawa, należy ją uznać za zbędną na cel wywłaszczenia, którym była budowa pawilonów handlowych i placu targowego. Mając na uwadze zaprezentowane przez NSA stanowisko organ, za rzeczoznawcą majątkowym, określił wartość rynkową prawa własności działki nr 27 na kwotę 247 176 zł, oraz wysokość zwaloryzowanego odszkodowania na kwotę 199 687 zł. Organ uwzględnił ponadto brak ponowienia wniosku o rozłożenie tej należności na raty.
Gmina Miasto [...] odwołała się od powyższej decyzji kwestionując wyznaczenie miesięcznego terminu na zapłatę odszkodowania (pozbawiającego Gminę możliwości dochodzenia odsetek ustawowych za okres od dnia wymagalności decyzji). Ponadto, strona zarzuciła błędne zastosowanie w sprawie art. 217 ust. 2 u.g.n. do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa w drodze cywilnoprawnej umowy.
Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy kwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie. Organ podzielił ustalenia i stanowisko Starosty Powiatu [...]. Odnosząc się do zarzutów odwołania podał, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo sądowe, że jeżeli nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej w związku z realizacją celu publicznego, to objęta jest hipotezą normy prawnej wyrażonej w art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. Pod pojęciem utraty własności należy rozumieć nie tylko wywłaszczenie, ale także inne formy pozbawienia dotychczasowego właściciela własności nieruchomości, z którymi związane były odszkodowanie lub rekompensata w postaci oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości zamiennej. Organ wskazał także na brzmienie art. 142 ust. 1 u.g.n., z którego wynika uprawnienie organu rozstrzygającego sprawę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości do orzeczenia również o terminach zwrotu, co oznacza, że kwestia ta poddana została uznaniu organu. W ocenie Wojewody [...], zasadne jest, by w pojęciu terminów zwrotu ująć również termin zwrotu odszkodowania.
Nie zgadzając się z treścią decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r. Gmina Miasto [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na nią, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności i zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanemu aktowi zarzuciła naruszenie:
- art. 217 ust. 2 w zw. z art. 112 ust. 2 u.g.n. przez uznanie, że sformułowanie pozbawienie własności w wyniku uwłaszczenia obejmuje także nabycie nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej,
- art. 136 ust. 3 zd. 3 w zw. z art. 142 ust. 1 u.g.n. przez uznanie, że organ jest uprawniony do ustalania terminu do zwrotu odszkodowania w terminie innym niż zwrot nieruchomości. To ostatnie stanowisko organu powodowałoby, że zwracane odszkodowanie traciłoby na wartości, bowiem po wydaniu decyzji brak jest podstaw do dalszego waloryzowania go, jak i nie przysługiwałyby ustawowe odsetki za opóźnienie, skoro termin płatności jeszcze nie nadszedł. Dlatego, w ocenie skarżącej, termin zwrotu nieruchomości i termin zwrotu odszkodowania muszą się pokrywać. Zdaniem skarżącej ta część decyzji, która orzeka o zwrocie odszkodowania nie jest poboczną częścią decyzji wydanej w trybie art. 142 ust. 1 u.g.n., zaś interesy dotychczasowego właściciela i osoby wnioskującej o zwrot są tak samo ważne.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, z powodów przedstawionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiot sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli działalności administracji publicznej stanowi zgodność z prawem m. in. decyzji administracyjnych - art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako "P.p.s.a.". W ramach tej kontroli sąd bada, czy zaskarżony akt narusza prawo materialne czy też procesowe w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego naruszenia obliguje do uchylenia kwestionowanej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1), zaś uznanie skargi za bezzasadną skutkuje koniecznością jej oddalenia (art. 151 P.p.s.a.). Sprawując kontrolę sąd nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Przepis art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. daje sądowi przy uwzględnieniu skargi uprawnienie do stwierdzenia nieważności decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty są częściowo uzasadnione.
W przedmiotowej sprawie przedmiotem oceny Sądu była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] utrzymująca w mocy - na skutek odwołania Gminy Miasto [...] - decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] orzekającej o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości
W ocenie Sądu w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie. Dlatego też, zaskarżoną do Sądu decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Stan faktyczny nie jest kwestionowany, o ile dotyczy zasadności zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr 27 o powierzchni 0,2499 ha, obj. KW Nr [...], na rzecz J. L. Sytuacja taka ma miejsce obecnie, jak też przy poprzednim rozpoznaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zakończonej wyrokiem z dnia 13 października 2011 r., sygn.. Ii SA/Rz 665/11, gdzie Sąd stwierdził, iż zwrot przedmiotowej nieruchomości został zasadnie orzeczony i kwestia ta nie może być już przedmiotem odmiennej oceny.
Sprawa była przedmiotem dwukrotnego badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oraz jednokrotnej kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze brzmienie przepisu art. 190 P.p.s.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. W takiej sytuacji kwestią przesądzoną jest brak możliwości uwzględnienia, przy ustalaniu wysokości zwaloryzowanego odszkodowania, wartości nakładów poczynionych przez Gminę po wszczęciu postępowania o zwrot nieruchomości.
Spór pomiędzy stronami natomiast dotyczy po pierwsze kwestii zasadności ograniczenia przez organy - w oparciu o przepis art. 217 ust. 2 u.g.n. - wysokości zwaloryzowanego odszkodowania do 50% aktualnej wartości tej nieruchomości, a po drugie rozbieżności między określonym terminem zwrotu nieruchomości, a datą zwrotu przez J. L. zwaloryzowanego odszkodowania.
Zarzuty skargi dotyczące pierwszej z podniesionych kwestii nie są uzasadnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych w sposób jednolity przyjmuje się, że hipotezą art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. nie są objęte tylko te sytuacje prawne i faktyczne, gdzie doszło do nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości, w których umowa cywilnoprawna została zawarta bez żadnego związku z celami wywłaszczenia nieruchomości na określony cel publiczny (zob. wyrok NSA z 16 października 2009 r., I OSK 37/09; wyrok WSA w Opolu z 9 listopada 2010 r., II SA/Op 425/10; wyrok NSA z 8 września 2011 r.., I OSK 1562/10). Z treści znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy na k. 181-182 aktu notarialnego z dnia 20 kwietnia 1989 r. w sposób jednoznaczny wynika, iż umowa przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości została zawarta w związku z zamiarem realizacji celu publicznego w postaci budowy pawilonów handlowych i placu targowego, zgodnie z decyzją Wydziału Architektury, Urbanistyki i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego [...] z dnia [...] maja 1988 r. Przywołana decyzja w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, że umowa cywilnoprawna nabycia nieruchomości, została zawarta w celu wykonania zobowiązania, powstałego w wyniku wydania tej decyzji. Opisana nieruchomość bez wątpienia została sprzedana przez ówczesnego właściciela Skarbowi Państwa przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Jednak, skoro umowa zawarta została w związku z przeznaczeniem opisanych działek na budowę pawilonów i placu targowego, to bezspornie Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości na cel użyteczności publicznej. Należy dostrzec, że nabycie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na cele publicznoprawne, będące następnie podstawą stosowania procedury wywłaszczenia stawiało jednostkę w sytuacji przymusowej, stąd była to umowa szczególna, zawarta w efekcie negocjacji poprzedzających postępowanie wywłaszczeniowe. W takiej sytuacji nie była to umowa w pełni dobrowolna, gdyż jej alternatywą było wywłaszczenie nieruchomości. Zbycie nieruchomości w drodze opisanej umowy było więc równoznaczne z wywłaszczeniem tych nieruchomości.
Przepis art. 217 ust. 2 u.g.n. przewiduje, że osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości tych nieruchomości. Z zestawienia zawartego w powołanym przepisie sformułowania "pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia" oraz z użytego w przepisie art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. określenia "nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa" skarżąca stara się wywodzić tezę, że przepis art. 217 ust. 2 powołanej ustawy ma zastosowanie tylko do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa w drodze decyzji wywłaszczeniowej, natomiast nieruchomości nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z uprawnienia takiego korzystać nie mogą.
Stanowisko skarżącej Gminy w tym zakresie nie jest uzasadnione. Z treści aktu notarialnego z dnia 20 kwietnia 1989 r. wynika, iż umowa przeniesienia własności przedmiotowej nieruchomości została zawarta w związku z zamiarem realizacji celu publicznego w postaci budowy pawilonów handlowych i placu targowego zgodnie z decyzją Wydziału Architektury, Urbanistyki i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego [...] z dnia [...] maja 1988 r. Skoro umowa zawarta została w związku z przeznaczeniem opisanych działek na budowę pawilonów i placu targowego, to bezspornie Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość na podstawie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości na cel użyteczności publicznej. Nabycie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na cele publicznoprawne, będące wynikiem zagrożenia zastosowaniem procedury wywłaszczeniowej stawiało jednostkę w sytuacji przymusowej, bowiem odmowa zawarcia takiej umowy skutkowała wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. Zbycie nieruchomości w drodze opisanej umowy należy traktować równoznaczne z wywłaszczeniem tych nieruchomości. Skoro taka była droga nabycia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stanowisko organów obu instancji o możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 217 ust. 2 u.g.n. zasługuje na akceptację. Odmienne traktowanie wynikającego ze wskazanego przepisu uprawnienia poprzedniego właściciela w sytuacji, kiedy zarówno w przypadku utraty własności w drodze decyzji wywłaszczeniowej, jak też w drodze zawieranej pod groźbą wywłaszczenia umowy cywilnoprawnej, której cechą był brak pełnej dobrowolności przeniesienia własności byłoby nieuzasadnione i różnicowałoby sytuację prawną osób, które w postępowaniu mającym na celu przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, w związku z realizacją celu publicznego, sprzedały ją w drodze umowy cywilnoprawnej pod presją groźby wywłaszczenia i osób, które presji takiej nie poddały się i utraciły własność na podstawie decyzji wywłaszczeniowej. Oba źródła nabycia własności przez Skarb Państwa nie miały charakteru w pełni dobrowolnego, stąd różnicowanie między tymi osobami wysokości zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania jest nieuzasadnione.
Uzasadniony jest natomiast drugi z zarzutów skargi dotyczący rozbieżności między określonym terminem zwrotu nieruchomości, a datą zwrotu przez J. L. zwaloryzowanego odszkodowania.
W świetle przepisu art. 142 ust. 2 u.g.n. decyzja o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości ma orzekać o zwrocie odszkodowania, w tym także nieruchomości zamiennej, oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu i terminach zwrotu. Ponadto zgodnie z art. 141 ust. 1 powołanej ustawy decyzja może zawierać warunki rozłożenia na raty należności z tytułu zwrotu odszkodowania.
Nie budzi żadnych wątpliwości, że kwestia terminu zwrotu przedmiotowych wzajemnych świadczeń pozostawiona jest uznaniu administracyjnemu organów orzekających. Pozostawienie tej kwestii uznaniu organów nie oznacza jednak dowolności z ich strony. Zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżącej, że zasadą powinno być, że termin zwrotu odszkodowania i termin zwrotu nieruchomości powinny być ze sobą zbieżne. Oczywistym jest, że organ rozstrzygając tę kwestię może te terminy ustalić różnie, jednak przyczyny takiego właśnie rozstrzygnięcia winny być wskazane w uzasadnieniu decyzji. Ani decyzja organu I instancji ani decyzja zaskarżona nie wskazuje, dlaczego takie właśnie terminy określono. Samo stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu II Instancji, że rozstrzygnięcie o wskazanych terminach pozostawione zostało uznaniu administracyjnemu nie jest wystarczające. W takiej sytuacji uznać należy, iż organ naruszył przepis art. 107 § 3 K.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organy w uzasadnieniu decyzji wskażą przyczyny rozstrzygnięcia w kwestii określenia terminu zwrotu odszkodowania i terminu zwrotu nieruchomości. Jeżeli zajdzie taka potrzeba organy, stosownie do stanu sprawy, mogą uzupełnić materiał dowodowy w celu prawidłowego rozstrzygnięcia wskazanych kwestii.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny po myśli przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzekł Sąd po myśli art. 200 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło