II SA/Rz 277/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. Z. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. We wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] H. Z. zawarła wniosek o przyznanie adwokata z urzędu, na którego ustanowienie we własnym zakresie jej nie stać. Wniosek ten podtrzymała w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF mającym zastosowanie do osób fizycznych wnioskujących o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wg jego uzasadnienia i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 19-letnim uczącym się synem, - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 92 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 2,14 ha (gospodarstwo prowadzone jest na własne potrzeby), - jako jedyne źródło dochodów został wykazany pobierany przez męża wnioskodawczyni zasiłek chorobowy w wysokości 1400 zł. brutto /960 zł. netto, - jako ponoszone wydatki skarżąca wskazała: zakup leków dla męża (200 – 250 zł./m-c) i siebie (ok. 100 zł./m-c), swoje składki na KRUS (366 zł./kwartał), opłatę za energię elektr. (ok. 200 zł./2 m-ce), zakup gazu butlowego (ok. 60- 70 zł./m-c), podatek od nieruchomości (ok. 100 zł./rok) – dołączone kserokopie decyzji wymiarowych na 2013 r. wskazują kwoty 212 i 151 zł., dojazdy syna do szkoły (50 zł./tydzień), korepetycje dla niego (200 zł./m-c) oraz opłatę za wyżywienie i internat (200 zł.), spłata kredytu w wysokości 5 tys. zł. zaciągniętego na remont stodoły (rata w wysokości 150 zł./m-c). Dodatkowo powołała się na poniesione od listopada 2012 r. koszty leczenia syna: 3 prywatne wizyty lekarskie po 80 zł. i zakup leków w wysokości ok. 150 – 160 zł./m-c. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ H. Z. zgodnie z art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jej wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. I OZ 184/12, z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, z dnia 8 kwietnia 2011 r. I FZ 10/11, postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2008 r. I SA/Wr 199/08); rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie wykazane przez wnioskodawcę. Dokonana w tym kontekście ocena wniosku H. Z. nie kwalifikuje go do uwzględnienia. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca akcentując ponoszone przez siebie wydatki faktycznie nie wykazała, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i członków rodziny wiązałoby się ustanowienie we własnym zakresie pełnomocnika z wyboru (jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie byliby w stanie przez to zaspokoić). Nie chodzi tu bowiem o uszczerbek jakikolwiek, związany z zagrożeniem zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz odnoszący się wyłącznie do podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu. W tym kontekście, nie kwalifikując ich jako całkowicie zbędnych ale jednak jako nie spełniające powyższego kryterium, z bezwzględnego pierwszeństwa przed kosztami postępowania nie mogą w jej przypadku korzystać obciążenia podatkowo – ubezpieczeniowe, wydatki na korepetycje, opłaty za internet (wg załączonego do wniosku potwierdzenia wpłaty jest to kwota 30 zł.), a także przeznaczane na remonty i spłatę kredytu (wyłączenie pierwszeństwa spłaty kredytów /pożyczek względem kosztów sądowych /kosztów postępowania potwierdzają m. in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Mimo braku we wniosku PPF stosownych informacji nt. ich ponoszenia, z pierwszeństwa co do zasady nie korzystają też wydatki na usługi telefoniczne, telewizyjne, utrzymanie pojazdów mechanicznych. W tej sytuacji, nawet przyjmując występowanie po stronie skarżącej pewnych trudności finansowych, rodzaj ponoszonych przez nią wydatków obliguje ją do samodzielnego wygospodarowania środków na ustanowienie pełnomocnika, jeżeli jego udział w sprawie uważa za uzasadniony /zwrócić należy przy tym uwagę skarżącej, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie - wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji/. Niezależnie od powyższego, z udzielonych przez skarżącą informacji wynika jeszcze jedna dodatkowa okoliczność, samoistnie przemawiająca przeciwko uwzględnieniu jej wniosku. Ma ona związek z wyjątkowym charakterem prawa pomocy i jego finansowaniem ze środków publicznych, co powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej. W przypadku wnioskodawczyni wiąże się to z wyraźnymi rozbieżnościami między wysokością wykazanych przez nią miesięcznych dochodów (900 zł. netto) i wymienionych wydatków, które proporcjonalnie rozliczone do tego okresu dają kwotę ok. 1470 – 1550 zł. i to bez uwzględniania wydatków na leczenie syna, ewentualnie ponoszonych na usługi telefoniczne, utrzymanie pojazdów mechanicznych, doraźne zakupy pomocy szkolnych, odzieży i obuwia, środków higieny, a także z pewnością ponoszonych – chociażby w ograniczonym zakresie z uwagi na prowadzenie gospodarstwa rolnego - na zakup żywności. Skarżąca mimo wzajemnej nieadekwatności wymienionych we wniosku PPF dochodów względem wydatków nie wykazała, w jaki sposób i z jakich środków pokrywa dość istotną różnicę między nimi. W tej sytuacji, mimo podawanych przez nią informacji mających świadczyć o jej ciężkiej sytuacji materialno – bytowej i braku możliwości ustanowienia zastępcy prawnego (adwokata) we własnym zakresie, brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że wykazała ona spełnienie warunków do przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11). Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.