II SA/Rz 44/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania oczywistego błędu pisarskiego postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Po opłaceniu w dniu 21 stycznia 2015 r. wpisu sądowego w kwocie 100 zł od wniesionej skargi, E. G. złożonym w dniu następnym na formularzu PPF wnioskiem zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała w nim, że jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, nie posiadającą oszczędności. W związku z toczącymi się z jej udziałem postępowaniami sądowymi i koniecznością wyszukiwania w archiwach państwowych potrzebnych dokumentów, ponosi dodatkowe koszty, na co nie była finansowo przygotowana. Prowadzi wspólne z mężem gospodarstwo domowe, utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości 1349 i 1810 zł. Ponoszone wydatki obejmują opłaty za mieszkanie – 210 zł, telewizor – 10 zł, energię elektryczną i gaz – 110 i 180 zł, wodę i kanalizację – 50 zł, wywóz śmieci – 18 zł, ubezpieczenie na życie – 18 zł, OC i AC samochodu - 332 i 700 zł, leczenie – 550 zł, zakup paliwa i dojazdy do archiwów – 250 zł, spłatę pożyczki na remont mieszkania – 500 zł oraz wyżywienie – ok. 900 zł. Posiadany majątek to mieszkanie o pow. 48 m² oraz samochód o wartości ok. 9 tys. zł. Mieszkanie nie posiada centralnego ogrzewania, z czym wiążą się wyższe opłaty w trwającym sezonie grzewczym. Ponieważ wstępna analiza tych informacji – zwłaszcza wobec faktu opłacenia wpisu od skargi – nasuwała wątpliwości co do zasadności złożonego wniosku, wezwano skarżącą do jego uzupełnienia poprzez: a) wyjaśnienie, jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i męża pozostałyby niezaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów sądowych mogących wystąpić w przyszłości (oprócz opłaconego już wpisu od skargi), b) wskazanie kwot netto pobieranych przez nią i męża emerytur, c) wyjaśnienie, jakich okresów dotyczą wykazane we wniosku płatności za energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację oraz wywóz śmieci, d) wyjaśnienie, czy "wyższe opłaty za ogrzewanie" związane z sezonem grzewczym zostały uwzględnione w wykazanych opłatach za gaz, czy też stanowią dodatkowe oprócz w/w obciążenie finansowe (jeżeli tak, w jakiej wysokości), e) wskazanie końca okresu spłaty zaciągniętej pożyczki, f) przedłożenie, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, wyciągów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych, ze wskazaniem ich salda końcowego, g) przedłożenie dowodów potwierdzających wysokość rat spłacanej pożyczki (o ile nie wynika to z wyciągów z rachunków bankowych). Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone mężowi wnioskodawczyni 29 stycznia 2015 r.; taki sposób doręczenia jest względem niej skuteczny, gdyż zgodnie z art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba ta nie ma sprzecznych interesów w sprawie i podjęła się oddania mu pisma. Mimo upływu zakreślonego w wezwaniu 7-dniowego terminu do jego wykonania (jego ostatni dzień przypadał 5 lutego 2015 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. E. G. wymogu tego nie spełniła. Mimo szczegółowego wyliczenia ponoszonych przez nią i męża wydatków, w żaden sposób nie wykazała, z jakim negatywnym wpływem dla ich koniecznego utrzymania wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby w związku z tym zaspokoić, zwłaszcza że jak już sygnalizowano na wstępie, przed złożeniem wniosku o prawo pomocy opłaciła stanowiący warunek merytorycznego rozpoznania skargi wpis (w tej sytuacji ewentualne zwolnienie od kosztów sądowych mogłoby dotyczyć tylko tych, które mogą wystąpić na późniejszym etapie postępowania, a wśród których najbardziej prawdopodobne są opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji – obydwie w wysokości po 100 zł). Wnioskodawczyni wraz z mężem ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, których deklarowana miesięczna wysokość wynosi łącznie 3160 zł. brutto. Kwocie tej odpowiadają wykazane przez nią wydatki, co nasuwa przypuszczenie, że mimo oznaczenia rubryki nr 10 wniosku PPF, faktycznie jest to kwota dochodów netto. Z zawartych we wniosku PPF informacji nie wynika też, by zagrożone były jakiekolwiek podstawowe potrzeby bytowe skarżącej i męża, zwłaszcza że punkt odniesienia dla ustalenia zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania stanowią nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie zaspokajające niezbędne potrzeby /stosownie do postanowienia NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych/. W kontekście powyższego, o ile w przypadku wnioskodawczyni zastrzeżeń nie budzą wydatki na zakup żywności, leczenie i utrzymanie mieszkania, za takie nie mogą być uznane (a z pewnością nie w pełnej wysokości) koszty utrzymania i eksploatacji samochodu, dodatkowego ubezpieczenia na życie, a przede wszystkim spłaty zaciągniętej pożyczki (w tym ostatnim przypadku sam fakt jej udzielenia przez bank dowodzi istnienia pozytywnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, badanej w toku oceny zdolności kredytowej). Brak pierwszeństwa w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych (tj. kredytów, pożyczek) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (obejmującymi m.in. koszty sądowe) potwierdzają liczne orzeczenia sądowe, w tym m.in. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12 i z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11. Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącej wezwania o złożenie w opisanym wyżej zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia niezbędnych dokumentów (w tym przede wszystkim wyciągów z rachunków bankowych), co miało usunąć nasuwające się wątpliwości i pozwolić na wiarygodną ocenę złożonego przez nią wniosku. Nieustosunkowanie się do wezwania skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że sytuacja materialno – bytowa wnioskodawczyni i jej możliwości finansowe najprawdopodobniej nieco odbiegają od przedstawionej we wniosku PPF, a przez to nie spełnia ona przesłanki warunkującej pozytywne dla niej rozpoznanie wniosku. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.