II SA/Rz 751/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 19 listopada 2013 r. WSA w Rzeszowie oddalił skargę S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2013 r. Nr [...]. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF /w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej/, skarżąca zwróciła się o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg jego uzasadnienia, zawartego w nim i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz załączników, prowadzi samodzielnie 1-osobowe gospodarstwo domowe (zamieszkując z synem i jego rodziną). Jako posiadany majątek wykazała dom (na remont którego dochodziła przyznania zasiłku celowego) oraz użytkowaną przez rodzinę nieruchomość rolną o pow.1,67 ha (oprócz dopłat rolnych w wysokości 1400 zł. rocznie nie uzyskuje z niej innych dochodów). Źródło utrzymania stanowi pobierana emerytura w wysokości 1524 zł. brutto, z której po potrąceniach komorniczych i zapłacie rat 4 zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości 489 zł., na utrzymanie pozostaje jej miesięcznie 800 - 880 zł. Z kwoty tej 200 zł. przeznacza na zakup żywności, 180 zł. na zakup leków, 40 zł. na dojazdy do lekarza, rehabilitację i telefon. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ S. S. zgodnie z art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) z uwagi na przedmiot sprawy korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jej wniosek w tym zakresie nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu (informację o tym przekazano już skarżącej w piśmie z dnia 24 stycznia 2014 r.). W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy. Wynikający z powyższego przepisu obowiązek obciąża osobę wnioskującą (m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. I OZ 184/12, z 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11 i 8 kwietnia 2011 r. I FZ 10/11). Dokonana na podstawie wskazanego kryterium ocena aktualnej sytuacji finansowej S. S. nie prowadzi do uznania zasadności jej wniosku. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca akcentując ponoszone przez siebie wydatki faktycznie nie wykazała, że nie stać jej na ustanowienie pełnomocnika z wyboru i by związane z tym jednorazowe koszty skutkowały uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania i wiązały się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. wyżywienia, kosztów leczenia, podstawowych opłat związanych z utrzymaniem domu /mieszkania. Wyraźnego podkreślenia w tym względzie wymaga, że uszczerbek ten nie odnosi się do zagrożenia w zaspokojeniu wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny być zaniechane lub ograniczone do niezbędnego minimum. Sumując wszystkie wyszczególnione przez wnioskodawczynię wydatki stwierdzono wręcz, że nie wyczerpują one jej dochodów; odejmując od kwoty 800 – 880 zł. pozostającej po spłacie comiesięcznych zobowiązań finansowych wydatki na zakup żywności, leczenie i telefon, do jej dyspozycji pozostaje kwota ok. 400 zł., dostatecznie wystarczająca do wygospodarowania w toku sprawy niezbędnych środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru (zwłaszcza wobec braku obciążeń z tytułu kosztów sądowych). Możliwości skarżącej co do poniesienia we własnym zakresie wydatków z tym związanych należy oceniać tym bardziej pozytywnie, jeżeli uwzględnić ugruntowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że z pierwszeństwa względem kosztów sądowych /kosztów postępowania co do zasady nie korzystają obciążenia z tytułu zaciągniętych zobowiązań finansowych, tj. kredytów i pożyczek (m.in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Wyjątki w tym zakresie mogą uzasadniać szczególne okoliczności życiowe osoby wnioskującej, niemniej muszą one zostać wykazane i uzasadnione; skarżąca – mimo żądania zawartego w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia – nie wskazała potrzeby ich zaciągnięcia i przeznaczenia pozyskanych w ten sposób środków. W ścisłym związku z powyższym pozostaje sygnalizowany już obowiązek osoby składającej wniosek jego właściwego i przekonującego uzasadnienia. Podyktowane jest to wyjątkowym charakterem prawa pomocy i jego finansowaniem ze środków publicznych (Skarbu Państwa), co powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść wnioskodawcy. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których strona wnioskująca o prawo pomocy udziela sprzecznych lub wymijających informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach, w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. W przypadku skarżącej wiąże się to z wyraźnymi rozbieżnościami między pierwotnie deklarowaną wysokością obciążających ją zobowiązań finansowych (łącznie 30 000 zł.), nie znajdującą żadnego potwierdzenia w złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu (załączniki w postaci stosownych wydruków z SKOK [...] i Banku [...] wskazują na aktualne łączne zadłużenie w wysokości ok. 2200 zł., brak jest dowodu potwierdzającego wysokość kredytu i spłacanych rat – wg oświadczenia w wysokości 247 zł. miesięcznie - w SKOK [...]). Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11, nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wątpliwości samo w sobie nasuwa też oświadczenie skarżącej o samodzielnym gospodarowaniu, skoro wg podanych informacji, jest osobą niepełnosprawną, po udarze z prawostronnym paraliżem i zamieszkuje z synem; pośrednio wskazuje to na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i nie wyklucza w przypadku takiej potrzeby doraźnej pomocy z jego strony. Mając powyższe uwadze należy stwierdzić, że sytuacja materialno – bytowa skarżącej nie spełnia kryterium zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania, a rodzaj i wysokość ponoszonych przez nią wydatków obliguje ją do samodzielnego wygospodarowania środków na ustanowienie pełnomocnika. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.