II SA/Rz 8/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. M. P. w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 2 dzieci (3 i 13 lat). Luty 2014 r. jest ostatnim miesiącem pobierania przez niego zasiłku dla bezrobotnych (600 zł.). Żona rozpoczęła działalność gospodarczą, lecz jeszcze nie osiąga z niej dochodów (jej zobowiązania kredytowe z tego tytułu wynoszą 130 zł. /m-c). Koszty utrzymania rodziny przekraczają ich możliwości finansowe, co zmusza ich do korzystania z rożnego rodzaju pomocy (młodsze dziecko pozostaje w stałym leczeniu, co wiąże się z dodatkowymi wydatkami na leki). Oprócz działki rolnej o pow. 15 a nie posiadają innego majątku. Ponieważ wstępna analiza tych informacji, przede wszystkim z uwagi na brak danych co do wysokości i źródeł finansowania niezbędnych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem, nie wykazała w sposób przekonujący zasadności wniosku, wezwano skarżącego do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, leczenie /zakup leków, opłaty za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację, ogrzewanie, telefony itp.) oraz ewentualnie inne cele (jeżeli takie są), stanowiące istotne obciążenie finansowe, b) wykazania posiadanych pojazdów mechanicznych oraz średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, c) wskazania źródeł pokrycia w/w wydatków (w tym także zobowiązań kredytowych żony) względem których nie jest adekwatna wykazywana kwota 600 zł. oraz wyjaśnienia, co należy rozumieć przez zawarte w uzasadnieniu wniosku PPF stwierdzenie "korzystamy z różnego rodzaju pomocy", d) wyjaśnienia, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, e) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i domowników rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania. Wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy 19 lutego 2014 r. Mimo zakreślonego w nim 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień terminu przypadał 26 lutego 2014 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało bez odpowiedzi. Pismem z dnia 24 lutego 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) M. P. cofnął skargę. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, a jego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Wykazanie tej przesłanki obciąża więc osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne, bazujące na ocenie sytuacji materialnej (uzyskiwanych dochodach, ponoszonych wydatkach, posiadanych składnikach majątkowych i zasobach finansowych) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. M. P. z obowiązku tego nie wywiązał się. Mimo wezwania, nie odniósł się tak do wysokości ponoszonych przez niego i żonę wydatków związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych (zakupem żywności, opłatami za tzw. media, leczenie), jak i nie wskazał źródeł ich pokrycia. Nie wykazał więc, że zagraża mu i członkom rodziny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (dotyczy on – w związku z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych - braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków). O ile pierwotnie nie można było tego wykluczyć, to z treści oświadczenia złożonego w sprawie przez współskarżącą M. P. (zamieszkującą pod tym samym adresem co M. P. i również wnioskującą o zwolnienie od kosztów sądowych) wynika, że to nie ona jest osobą udzielającą mu pomocy (świadczy o tym jej stwierdzenie, że osoby wspólnie z nią zamieszkujące partycypują m.in. w wydatkach na energię elektryczną). Ponadto, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym (m. in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12), z pierwszeństwa względem kosztów sądowych nie korzysta spłata zobowiązań cywilnoprawnych, tj. kredytów, pożyczek (co do zasady także utrzymania pojazdów mechanicznych). W kontekście powyższego, brak udzielenia przez skarżącego odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie nie pozwala na wiarygodną ocenę jego wniosku i świadczy o niespełnieniu ustawowego kryterium warunkującego przyznanie prawa pomocy. Jego finansowanie ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Ubocznie należy stwierdzić, że złożone przez M. P. - w terminie do wykonania wezwania - oświadczenie o cofnięciu skargi nie odnosiło się do złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, który w związku z tym – mimo braku ustosunkowania się do wezwania – zgodnie z zawartym w nim pouczeniem, podlegał merytorycznemu rozpoznaniu (pozostaje to bez wpływu na oświadczenie o cofnięciu skargi, które będzie podlegało odrębnemu rozpoznaniu). Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.