II SA/Rz 851/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt j.w., WSA w Rzeszowie oddalił skargę D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...], który wnioskując o sporządzenie i doręczenie mu uzasadnienia tego wyroku, zwrócił się jednocześnie o przyznanie mu prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu załączonego formularza PPF – obowiązującego osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym – wskazał, że nie posiada żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu rodziców; matka pobiera emeryturę w wysokości 1186 zł., zaś ojciec rentę w kwocie 919 zł. wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym 153 zł. (kwoty netto). We wspólnym gospodarstwie domowym wraz z nimi pozostaje jeszcze brat skarżącego pobierający rentę socjalną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym (597 + 153 zł.). Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 160 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,75 ha. Wg złożonego przez wnioskodawcę dodatkowego oświadczenia, w skali miesiąca na zakup żywności wydatkują średnio ok. 820 zł., na opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację odpowiednio 140, 120 i 37 zł., telefon – 70 zł., leczenie – 508 zł., środki czystości – 50 zł., spłatę rat kredytu zaciągniętego na wymianę pieca c.o. i zakup opału – 766 zł. Nieruchomość rolna wykorzystywana jest pod uprawy przeznaczane na własne potrzeby i nie przynosi żadnych dochodów. Skarżący jest właścicielem ciągnika rolniczego Ursus C-360 (rok prod. 1977) i samochodu osobowego Volkswagen Golf z 1989 r.; średnie wydatki związane z ich utrzymaniem i eksploatacją wynoszą ok. 498 zł./m-c. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ D. W. - zgodnie z art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - korzysta z uwagi na przedmiot sprawy z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, jego wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania mu częściowego prawa pomocy, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy. Kryterium ekonomiczne opierające się na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym możliwości płatnicze osoby wnioskującej o prawo pomocy analizowane są przez pryzmat sytuacji wszystkich osób z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Z tego względu za przyznaniem skarżącemu wnioskowanego prawa pomocy nie może samo w sobie przemawiać wskazywanie przez niego na brak własnych dochodów i pozostawanie na utrzymaniu członków rodziny. Jak wynika z powyższego, obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą (m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. I OZ 184/12, z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11 i z dnia 8 kwietnia 2011 r. I FZ 10/11). Dokonana na podstawie wskazanych kryteriów ocena aktualnej sytuacji finansowej D. W. nie prowadzi do uznania zasadności jego wniosku. Mimo że suma wymienionych przez niego wydatków bilansuje się z dochodami rodziców i brata, z udzielonych przez niego informacji nie wynika, z jakim wpływem dla zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb życiowych wiązałoby się ustanowienie adwokata celem sygnalizowanego zamiaru wniesienia skargi kasacyjnej od zapadłego w sprawie wyroku. Przy w pełni zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz braku obciążeń finansowych o szczególnym charakterze, stałych miesięcznych dochodów w wysokości 2909 zł. (netto) nie można uznać jako rażąco niskich względem zaspokojenia koniecznych potrzeb życiowych 4-osobowej rodziny, uniemożliwiających poniesienie jakichkolwiek dodatkowych wydatków, zwłaszcza że istotną rolę w zakresie zaspokajania potrzeb żywnościowych spełnia posiadane gospodarstwo (uprawa zboża, ziemniaków, warzyw, owoców, chów drobiu). Zwrócenia uwagi wnioskodawcy wymaga, że ukształtowana w orzecznictwie sądowym wykładnia pojęcia "koniecznego utrzymania" o jakim mowa w przytoczonym powyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie obejmuje wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, odzieży, środków czystości, leczenie oraz utrzymanie domu /mieszkania, w tym przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09). Co do zasady nie są do nich zaliczane – przynajmniej nie w pełnej wysokości - wydatki na usługi telefoniczne, utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek); ta ostatnia okoliczność znajduje potwierdzenie m. in. w postanowieniu NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12. W sytuacji skarżącego, nie kwestionując całkowicie potrzeby ponoszenia wydatków na utrzymanie pojazdów mechanicznych (np. w sytuacjach uzasadnionych stanem zdrowia, potrzebą wykonania prac gospodarskich - co z uwagi na porę roku obecnie nie zachodzi) czy też związanych z utrzymaniem w sprawności urządzeń domowych (wymiana pieca grzewczego) oraz zakup opału, należy jednak stwierdzić, że nie może być im przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego, do ponoszenia których zobowiązane są ustawowo (art. 199 P.p.s.a.) wszystkie strony postępowania (dotyczy to w szczególności osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody). Sam fakt zaciągnięcia kredytu świadczy o pozytywnej ocenie własnych możliwości płatniczych co do jego spłaty (weryfikowanych dodatkowo przez instytucję finansową go udzielającą), a więc zdolności poczynienia na ten cel w budżecie domowym pewnych oszczędności. Sam skarżący powołując się na okoliczność spłaty zaciągniętego kredytu w żaden sposób tego nie wykazał, np. poprzez załączenie harmonogramu jego spłaty, wskazanie końca okresu przypadających z tego tytułu płatności. Nie wykazał też braku możliwości modyfikacji tych płatności co do wysokości rat czy terminu spłaty, jak też ewentualnego pokrycia wynagrodzenia adwokata z takiego samego źródła (zaciągnięcia nowego zobowiązania i jego późniejszej spłaty). Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że sytuacja materialno – bytowa skarżącego i jego domowników nie spełnia kryterium zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania związanym z ewentualnym ustanowieniem w sprawie pełnomocnika z wyboru. Wydatki z tym związane mają charakter jednorazowy i są kształtowanie w drodze wzajemnej umowy, co daje stronie pewien wpływ na ich wysokość oraz termin płatności (umożliwiając tym samym wygospodarowanie środków na ustanowienie pełnomocnika przez odroczenie płatności w czasie, np. do czasu zakończenia sprawy lub pewnego jej etapu, np. związanego z rozpoznaniem sporządzonego przez pełnomocnika środka odwoławczego). Praktyka wskazuje, że będą one również znacząco niższe, niż chociażby sygnalizowane a nieujawnione co do wysokości wydatki na zakup pieca c.o. W związku z powyższym, mając dodatkowo na uwadze przysługujące skarżącemu ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych - niewątpliwie stanowiące dla niego wymierną formę wsparcia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.