II SA/Rz 893/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miasta [...] z dnia [...] marca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na odstąpienie od przetargowego trybu zawarcia umowy dzierżawy nieruchomości - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 793/14, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, odmówiono wyżej wymienionemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia ww. Stowarzyszenie złożyło sprzeciw wnioskując o uchylenie postanowienia z powodu "rażących naruszeń proceduralnych w wymiarze prawno-skarbowym, jako niedopuszczalnych z mocy samego prawa, w umocowaniu art. 58 Kc". W uzasadnieniu zakwestionowano zasadność wydanego rozstrzygnięcia i zawartą tam argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie prawa pomocy dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Odnosząc się do wniosku strony skarżącej w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na poglądy orzecznictwa jakie ukształtowało się na gruncie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wyrażające się w stwierdzeniu, że przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30.11.2010 r., I FSK 790/2010, LexPolonica nr 2426046). W tym kontekście uznać należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej w zakresie prawa pomocy. Jak wynika z zaświadczenia wydanego przez Starostę [...] - strona wnioskująca jest stowarzyszeniem zwykłym, które po myśli art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich i w odróżnieniu od stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 powyższej ustawy, nie jest uprawnione do prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywania dotacji, a także korzystania z ofiarności publicznej. W regulaminie stowarzyszenia określono, że na jego fundusze składają się składki członkowskie. Z nadesłanego zestawienia wpływów za okres od stycznia do czerwca 2014 r. wynika, że stowarzyszenie uzyskało wpływy ze składek w wysokości 40 zł za każdy miesiąc, co daje kwotę 240 zł za ww. okres oraz w miesiącu lipcu 2014 r. kwotę 220 zł. Jak wynika z informacji zawartych w złożonym formularzu PPPr, sprzeciwie oraz dodatkowym oświadczeniu wynika, że miesięczna składka członkowska została ustalona na kwotę 10 zł za miesiąc, natomiast od miesiąca lipca 2014 r. wynosi ona 20 zł za miesiąc. Liczba członków Stowarzyszenia wynosiła 4 osoby (styczeń-grudzień 2014 r.), od lipca bieżącego roku wynosi 7 osób. Z nadesłanej dokumentacji księgowej wynika, że w miesiącu lipcu 2014 r., jeden z członków Stowarzyszenia wpłacił składkę w wysokości 100 zł. Oznacza to, że cała kwota wpływów Stowarzyszenia za okres styczeń-lipiec 2014 r. to kwota 460 zł. Natomiast wydatki w tym okresie to kwota 359,20 zł. W tym stanie rzeczy, rozstrzygając żądanie strony należy wskazać na przeważający i aktualny a prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, który to Sąd rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, zgodnie z którym każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, że ma charakter uproszczony i działa na zasadzie non profit, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30.09.2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 (publ. baza orzeczeń: www.cbois.nsa.gov.pl) jednoznacznie wskazał, że opłacanie składek należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, że określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa (podobne stanowisko wyrażone zostało m.in. w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16.04.2008 r., sygn. akt II OZ 321/08, publ.: LEX nr 479098 oraz z dnia 22.01.2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, publ.: LEX nr 551904, z dnia 25.07.2014 r., sygn. akt II OZ 723/14). Dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.10.2010 r., sygn. akt II OZ 1076/10). Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze stowarzyszeniem liczącym zaledwie 7 członków. Niezależnie od przyczyn, że dysponuje tak niewielką kwotą na prowadzenie swojej działalności, podkreślić wypada, że jego władze nie zapewniają i nie zabezpieczają odpowiednich środków na realizowanie regulaminowych celów stowarzyszenia. Tym bardziej gdy w regulaminie Stowarzyszenia przewidziano, że realizacja celów dla których zostało ono założone jest m.in. uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych i sądowych oraz występowanie z wnioskami i skargami do właściwych, według kompetencji, władz i instytucji wszystkich szczebli z krajowymi włącznie. Zatem Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Ustalając taki przedmiot działalności członkowie stowarzyszenia mogli przewidzieć, że będzie jej towarzyszyła konieczność ponoszenia stosownych należności publicznoprawnych, w tym stosownych kosztów postępowań sądowych. Zważywszy powyższe, stwierdzić należy, że każde stowarzyszenie, a zatem także stowarzyszenie zwykłe, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone, a co za tym idzie, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie i pobieranie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać, ewentualnie przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach, może uzyskiwać dochody z innych niż składki źródeł. Jak już powyżej wskazano przyznanie prawa pomocy, w tym wypadku jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, ma charakter fakultatywny, jest więc następstwem oceny wielu czynników, które, zdaniem Sądu pozwalają na ocenę czy takie prawo pomocy może być przyznane czy też nie. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Końcowo podkreślić należy, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.