II SA/Rz 95/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego -skargę oddala- UZASADENIENIE Decyzją z dnia [...] października 2013r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosków Z.S. z dnia [...] czerwca 2013r. oraz z dnia [...] lipca 2013r., Wójt Gminy [...] orzekł o wymeldowaniu E.S., B.B. i T.S. z pobytu stałego pod adresem: R., ul. [...] 34. Organ ustalił, że E.S. wraz z małoletnimi synami dobrowolnie opuściła dom pod adresem j. w. w sposób zupełny i trwały, nie dokonując ciążącego na niej obowiązku wymeldowania się. Spełnione zostały zatem przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". E.S. złożyła odwołanie od ww. decyzji nie precyzując kierunku jej weryfikacji. Nie zgodziła się z rozstrzygnięciem organu, zarzucając mu nieprawidłowe ustalenia faktyczne w zakresie woli opuszczenia spornego domu. Podniosła, że nie wyprowadziła się z domu wraz z dziećmi dobrowolnie, a zmusiło ją do tego zachowanie męża, tj. liczne awantury po pijanemu i poczucie zagrożenia z tym związane. Podała, że mąż został już prawomocnie skazany za znęcanie się nad nią, a w chwili obecnej w toku jest kolejna sprawa o znęcanie się. Podała, że jej zamiarem jest powrót do domu, w którego budowę zainwestowała środki pieniężne oraz własną pracę. Podniosła, że nie ma stałego miejsca zamieszkania i korzysta z pomocy rodziny. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013r., nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej "k.p.a." w związku z art. 15 ust. 2 oraz art. 50 ust. 3 ustawy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że do konkluzji zawartej w zaskarżonej decyzji Wójt Gminy [...] doszedł bez prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Ustalenia zaskarżonej decyzji nie zostały oparte na całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.). Wójt Gminy [...] bezzasadnie pominął przeprowadzenie dowodu z dokumentu określającego komu przysługuje prawo własności budynku przy ul. [...] 34 w R. Ponadto zeznania złożone w dniu [...] lipca 2013r. przez Z.S. i E.S. oraz świadków są niekompletne, bowiem osobom tym "nie zadano wszystkich pytań, które można było zadać". Przesłuchanych w dniu 17 lipca 2013r. E.S. oraz Z.S. nie pouczono przed przystąpieniem do przesłuchania o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań z art. 233 kodeksu karnego oraz o prawie odmowy odpowiedzi na pytania z art. 83 § 2 k.p.a., co narusza art. 83 § 1 i § 3 w związku z art. 86 zdanie drugie k.p.a. Ponadto organ I instancji naruszył przepis art. 79 § 1 k.p.a. nie dochowując siedmiodniowego terminu jaki musi upłynąć między datą doręczenia zawiadomienia, a terminem przeprowadzenia dowodu ze świadków, a przesłuchując je nie ustalono okoliczności zdarzenia, jakie miało miejsce w dniu 27 grudnia 2013r., nie wyjaśniono kwestii nadużywania alkoholu przez B.S., wszczynana awantur i kierowania gróźb pod adresem żony oraz toczących się w związku z tym postępowań karnych. Organ I instancji nie wyjaśnił czy Z.S. chciała, aby E.S. wraz z B.B. i T.S. opuściła w dniu [...] grudnia 2013r. jej dom i czy starała się jej w tym przeszkodzić, tego, który z synów E.S. opuścił przedmiotowy dom w dniu 27 grudnia 2013r. oraz czy po opuszczeniu domu E.S., B.B. i T.S. wrócili i ponownie zamieszkali w tym domu, a także czy E.S. wniosła przeciwko Z.S. do sądu powszechnego powództwo posesoryjne na podstawie art. 344 § 1 i § 2 kodeksu cywilnego o przywrócenie jej naruszonego posiadania przedmiotowego domu. Istotnym mankamentem protokołu przesłuchania E.S. jest brak pouczenia jej o możliwości wniesienia do sądu powszechnego ww. powództwa. Organ II instancji uznał, że zeznanie przesłuchanego w dniu 17 lipca 2013r. B.S. - męża E.S. także nie jest kompletne, bowiem także nie zmierza do ustalenia wymienionych okoliczności. Ponadto przesłuchani w drodze pomocy prawnej przez Burmistrza [...] w dniu [...] września 2013r. E.F., a w dniu [...] września 2013r. W.F. nie zostali prawidłowo zawiadomieni o terminie osobistego stawiennictwa w siedzibie Urzędu Miejskiego w [...] co narusza zasadę zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a. Zawiadomienie zostało sformułowane bez wskazania konkretnej daty przeprowadzenia przesłuchania, a wskazanie, że ma się ono odbyć w terminie 7 dni licząc od dnia doręczenia wezwania przesądza o naruszeniu art. 79 § 1 k.p.a. Zeznania ww. świadków nie są kompletne bowiem organ nie próbował ustalić na ich podstawie, kiedy E.S. i T.S. opuścili budynek przy ul. [...] 34 w R. oraz czy świadkowie byli przy tym obecni. Przesłuchania odbyły się po złożeniu pierwszego z wniosków przez Z.S., a przez złożeniem drugiego wniosku, nie dotyczyły więc małoletnich B.B. i T.S., a ponadto przesłuchania te zostały przeprowadzone z naruszeniem przepisu art. 79 § 1 k.p.a. Mając na uwadze wszystkie wyżej opisane naruszenia prawa Wojewoda [...] uznał na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie niniejszej sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda wskazał, że w sprawie należy przeprowadzić następujące czynności: - przeprowadzić dowód z dokumentu określającego komu przysługuje prawo własności budynku przy ul. [...] 34 w R., - dołączyć do akt wypisy ze zbiorów meldunkowych dotyczące B.B. i T.S. zawierające ich dane osobowe w szczególności daty i miejsca urodzeń, nr aktów urodzeń, nazwy USC sporządzających akty, aktualne adresy pobytu stałego i aktualne adresy pobytów czasowych, gdyby takie istniały, - dołączyć do akt wypis ze zbiorów meldunkowych zawierający imiona i nazwiska wszystkich domowników budynku przy ul. [...] 34 w R., wykaz ten ma zawierać informacje czy osoba jest dorosła czy małoletnia oraz wskazanie rodzaju zarejestrowanego pobytu i jego daty początkowej, - przesłuchać wszystkich dorosłych domowników budynku przy ul. [...] 34 w R., uwzględniając datę opuszczenia budynku przez E.S., B.B., T.S., okoliczności opuszczenia, powód opuszczenia, korzystając w wykazów pytań podanych w decyzji organu II instancji, należy przesłuchać ponownie B.S., - przesłuchać strony (E.S. w obecnym miejscu zamieszkania) i ustalić w miarę możliwości dokładny przebieg zdarzeń z dnia 27 grudnia 2012r., między innymi kto z imienia i nazwiska brał udział w tych zdarzeniach, kto konkretnie opuścił wtedy przedmiotowy dom, a kto i dlaczego opuścił go wcześniej, - przesłuchać w charakterze świadków Policjantów z Posterunku Policji w R. i Komedy Powiatowej Policji w K., którzy w dniu 27 grudnia 2012r. brali udział w interwencjach w budynku przy ul. [...] 34 w R. Ponowne przeprowadzenie oględzin w budynku przy ul. [...] 34 w R. będzie celowe tylko wtedy, jeśli ze względu na wyniki postępowania dowodowego Wójt Gminy [...] uzna to za konieczne. Organ II instancji wskazał także na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie aktualnego miejsca zamieszkania E.S., B.B., T.S. na terenie G. oraz zwrócenia się do Burmistrza [...] o dokonanie w ramach pomocy prawnej określonych czynności dowodowych: - ustalenie kto jest właścicielem budynku, gdzie aktualnie zamieszkuje E.S., B.B., T.S., - przeprowadzenie oględzin aktualnego miejsca pobytu E.S., B.B., T.S. i sprawdzenie jakie rzeczy E.S. i jej dzieci B.B., T.S., w szczególności ich rzeczy osobiste tam się znajdują, - przesłuchanie dorosłych domowników budynku będącego aktualnym miejscem zamieszkania E.S., B.B., T.S. celem ustalenia czy mieszkają tam w sposób ciągły, jaki jest charakter ich pobytu, czy E.S. uiszcza stosowne opłaty za mieszkaniem, czy posiada klucze, jakie relacje łączą ją z mieszkańcami tego budynku, jakie jest źródło utrzymania E.S. i jej dzieci, czy w wymienionym domu E.S. oraz B.B., T.S. nocują, spożywaj ą posiłki, spędzają wolny czas - przesłuchanie E.F. i W.F. zamieszkałych pod adresem [...] 151, - przesłuchanie E.S. w charakterze strony. Przed ponownym wydaniem decyzji należy umożliwić stronom wypowiedzenie się co d zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań po myśli art. 10 § 1 k.p.a. Z.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na ww. decyzję Wojewody , wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania W uzasadnieniu podała, że decyzja wydana przez organ I instancji jest prawidłowa. Bezspornym jest, że skarżąca jest jedyną właścicielką. spornego domu, co potwierdza wypis z KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], IX Wydział Zamiejscowy Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] Zdaniem skarżącej zeznania E.S. i Z.S. są kompletne i zostały przeprowadzone z poszanowaniem przepisów postępowania. Podała, ze E.S. wyprowadziła się z domu w R. w dniu 27 grudnia 2012r. zabierając ze sobą dwoje małoletnich dzieci oraz rzeczy. W wyprowadzce pomagali jej członkowie jej rodziny, na jej wcześniejszą prośbę. Podała, że w tym dniu E.S. podała mężowi alkohol, a następnie wezwała Policję. W tym dniu nie doszło do żadnej awantury, a opuszczenie domu było dobrowolne i zaplanowane. B.S. nigdy nie stosował przemocy fizycznej i psychicznej wobec żony i rodziny. W sprawie został spełniona przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Skarżąca zgłosiła zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskazując na niewyjaśnienie istotnych dal sprawy okoliczności faktycznych, a przez to wadliwie ustalenie stanu faktycznego oraz ściśle z tym związany zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy. Zdaniem skarżącej jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby jest ustalenie, że osoba ta faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się, a opuszczenia to ma charakter trwały i dobrowolny. Chodzi tu o sytuację kiedy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym ma zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie jest wynikiem woli tej osoby. Istotne znaczenie ma także zamiar opuszczenia lokalu, który należy ustalić nie tylko w oparciu o oświadczenie tej osoby, ale także w oparciu o okoliczności inne takie, jak sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwości realizacji woli przebywania w nim. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Mając na względzie przedstawiony zakres kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przywołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji Wojewody [...] przepis art. 138 § 2 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z kolei art. 15 ust 2 ustawy, będący materialnoprawną podstawą decyzji o wymeldowaniu stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem ustawowymi przesłankami wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie miejsca pobytu przy jednoczesnym niedopełnieniu obowiązku meldunkowego. Na tle licznych orzeczeń zapadłych na gruncie wspomnianego wyżej przepisu wykształcił się i ugruntował kierunek jego wykładni. I tak o opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy możemy mówić, jeżeli miało ono charakter trwały i dobrowolny. Taki charakter opuszczenia lokalu bez wymeldowania się jest przesłanką wydania decyzji o wymeldowaniu. Charakter dobrowolny ma takie opuszczenie lokalu, które wynika z woli danej osoby, a nie jest wynikiem bezprawnych działań lub zachowań innych osób (tak wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001r., sygn. akt: VSA 3169/00). Dla kwestii przyjęcia istnienia lub braku dobrowolności w opuszczeniu dotychczasowego lokalu zameldowania, podstawowe znaczenie ma także okoliczność długotrwałego okresu zamieszkiwania w innym lokalu, przy jednoczesnym braku aktywności w skutecznym dochodzeniu ochrony prawa do posiadania poprzedniego lokalu, wyrażającej się w nie wytaczaniu przed sądem powszechnym powództwa o przywrócenie utraconego posiadania, na podstawie art. 344 § 2 k.c., co po upływie 1 roku od chwili naruszenia prowadzi do wygaśnięcia tego roszczenia. Zaniechanie to jest daniem wyrazu swojej woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie zainteresowana osoba nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania przedmiotowego lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu. (tak wyrok NSA z 7 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 2672/11; wyrok NSA z 22 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1996/11; www. orzeczenia. nsa.gov.pl). W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przesądzono nawet, że nieskorzystanie we właściwym czasie z powództwa posesoryjnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez osobę, która została wbrew swej woli pozbawiona możliwości zajmowania dotychczasowego lokalu (wyrok NSA z dnia 26 października 2006 r., II OSK 1244/05; wyrok NSA 21 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1426/07; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunek dobrowolności zatem nie ogranicza się do kwestii mentalnych, przekonania zainteresowanego, ale ma także wymiar zobiektywizowany, związany z całokształtem okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, bądź dorozumiany – przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., II OSK 1060/09; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że zasadnie uznał organ II instancji, że decyzja organu I Instancji, jako dotknięta brakami w zakresie postępowania dowodowego równoznacznymi z koniecznością jego przeprowadzenia w znacznej części, powinna zostać uchylona. Jakkolwiek organ I instancji dokonał szeregu czynności w ramach postępowania dowodowego, to jednak braki tego postępowania dotyczą ustalenia kluczowych dla wydania orzeczenia o wymeldowaniu faktów. Organ I instancji w istocie nie ustalił, czy opuszczenie spornego lokalu przez E.S. i przez jej synów miało charakter dobrowolny czy też było efektem bezprawnego działania lub zachowania osób trzecich, a jeśli tak to jakich. W tym zakresie niezbędne staje się przesłuchanie świadków wskazanych w uzasadnieniu decyzji II instancji, celem ustalenia przebiegu wydarzeń w dniu 27 grudnia 2013r. oraz ustalenia, jakie osoby brały w nich udział. Podobnie ustalenie czy B.S. znęcał się nad rodziną i czy toczyły się przeciwko niemu postępowania karne o znęcanie się nad rodziną, czy zakończyły się wydaniem wyroków skazujących, a jeśli tak to czy wyroki te zostały wykonane, ma wpływ na ustalenie czy opuszczenie spornego domu przez E.S. i jej synów było dobrowolne. Słusznie jest także stanowisko organu II instancji w zakresie konieczności ustalenia, czy E.S. wytoczyła powództwo z art. 344 § 2 k.c czyli czy podejmowała czynności sądowe przez sądem cywilnym, mające na celu ochronę naruszonego posiadania, a także czy podejmowała próby powrotu do domu. Ponadto wyjaśnienia wymaga gdzie w chwili obecnej mieszka E.S. wraz z dziećmi pod kątem ustalenia czy miejsce to nie stało się punktem koncentracji jej interesów życiowych. Wyjaśnienie powyższych kwestii pozwoli na ustalenie, czy opuszczenie spornego lokalu ma charakter trwały. Ponadto, na co także zwrócił uwagę organ II instancji, wyjaśnienia wymaga, które z dzieci E.S. opuściło dom w dniu 27 grudnia 2013r. Podobnie sposób przeprowadzania czynności dowodowych, jak słusznie zauważył organ II instancji był niezgodny z obowiązującymi w powyższym zakresie wymogami pranymi. Opisane okoliczności świadczą o tym , że uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organu I instancji było uzasadnione, bowiem stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony oraz rozpatrzony w sposób dostateczny do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Wskazówki organu odwoławczego zmierzają zatem do dokonania ustaleń faktycznych będących podstawą decyzji w sprawie wymeldowania E.S., B.B. i T.S. Tylko bezsporne ustalenia organu pierwszej instancji okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia pozwoli na podjęcie prawidłowej decyzji w przedmiocie wymeldowania skarżącego albo odmowy orzeczenia o wymeldowaniu. W świetle powyższego zarzuty skargi są nieuzasadnione, gdyż zaskarżona decyzja Wojewody nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.