I SA/Sz 1417/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. z tytułu odpłatnego zbycia własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący J.S. złożył w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał się na niską emeryturą i konieczność opieki nad całkowicie niepełnosprawną ruchowo teściową ([...] lata). Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i teściową. Źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie przedemerytalne Skarżącego w wysokości netto [...] zł emerytura żony Skarżącego w wysokości netto [...] zł oraz emerytura teściowej w wysokości netto [...] zł. Podał, że miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, szczegółowo wskazane w uzasadnieniu wniosku, wynoszą łącznie ok. [...] zł. Odnośnie do majątku podał, że posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m2 (wartość [...] zł), stanowiący przedmiot współwłasności majątkowej małżeńskiej. Skarżący i jego żona są współwłaścicielami, każdy po [...] części, trzech lokali użytkowych o powierzchni [...] m2, [...] m2, [...] m2 o wartości [...] zł. Skarżący jest współwłaścicielem w [...] części samochodu osobowego [...] rok prod. [...], o wartości [...] zł. Wraz z wnioskiem Skarżący przedłożył kopię decyzji z dnia [...] r. o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego Skarżącego od dnia 1 marca 2015 r. na kwotę [...] zł (netto [...] zł) oraz skierowany do niego tytuł wykonawczy. Przedstawione wyżej oświadczenie Skarżącego okazało się niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych, dlatego wezwaniem referendarza sądowego Skarżący został zobowiązana do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz do złożenia dodatkowych oświadczeń. Wezwanie to obejmowało: - zeznanie podatkowe o wysokości uzyskanych przez Skarżącego dochodów w 2014 roku, - zeznanie podatkowe o wysokości uzyskanych przez żonę Skarżącego dochodów w 2014 roku, - dodatkowe oświadczenie Skarżącego, czy wskazane we wniosku trzy lokale użytkowe stanowią dla Skarżącego lub jego żony źródło przychodu np. na podstawie umowy najmu, dzierżawy i jaka jest wysokość dochodu uzyskanego z tego tytułu w okresie ostatnich 6 miesięcy wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, - wyciągi z rachunków bankowych Skarżącego oraz żony Skarżącego za okres od 10 grudnia 2015 r. do 10 stycznia 2016 r. - dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przedłożył: - kopie faktur potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, w tym leczenie, - zeznanie podatkowe Skarżącego i jego żony za 2014 rok, - dodatkowe oświadczenia Skarżącego i jego żony o nieuzyskiwaniu przychodów z tytuły najmu lub dzierżawy trzech lokali użytkowych, - wyciągi z rachunku bankowego Skarżącego i jego żony za okres od 16 grudnia 2015 r. do 15 stycznia 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W ocenie referendarza sądowego, Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Skarżący w uzasadnieniu wniosku wskazał, że otrzymuje świadczenie przedemerytalne, opiekuje się niepełnosprawną teściową w podeszłym wieku, jego żona jest emerytką. Wskazał, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi [...] zł, a miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą łącznie ok. [...] zł. Wobec Skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Z przedłożonych na wezwanie dokumentów wynika jednak, że żona Skarżącego posiada co najmniej od 2014 r. dodatkowe źródło dochodu, o czym Skarżący nie wspomniał na urzędowym formularzu. Zarówno z zeznania podatkowego małżonków za 2014 rok, jak i z wyciągów ze wspólnego rachunku bankowego wynika, że żona Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w S. "[...] M. S., J. J." z udziałem w wysokości [...]". Aktualne, powszechnie dostępne dane z CEIDG (www.firma.gov.pl) potwierdzają, że żona Skarżącego jest aktywnym przedsiębiorcą, prowadzi od 30 marca 2001 r. działalność gospodarczą ([...] M. S.) głównie w zakresie sprzedaży obuwia i wyrobów skórzanych. Z przedłożonego zeznania podatkowego za 2014 rok wynika, że Skarżący zadeklarował dochody z emerytury w wysokości [...] zł, żona Skarżącego zadeklarowała stratę z działalności w wysokości [...] zł (przychody: [...] zł, koszty [...] zł), dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Z wyciągu bankowego wynika, że żona Skarżącego zasiliła w grudniu 2015 r. wspólny rachunek bankowy małżonków kwotą [...]zł (dwa przelewy z rachunku bankowego [...] w S. z 18 i 21 grudnia 2015 r.), a przelewem z dnia 29 grudnia 2015 r. małżonkowie przekazali kwotę [...] zł na osobisty rachunek Skarżącej. Należy zatem zwrócić uwagę, że żona Skarżącego dysponuje jeszcze co najmniej jednym dodatkowym rachunkiem bankowym (nr [...]). Skarżący, wbrew wezwaniu, nie przedłożył wyciągów z tego rachunku bankowego. Zatem stwierdzić należy, że pomimo wezwania Skarżący nie przedłożył dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację finansową, w szczególności związaną z prowadzoną działalnością gospodarczą żony Skarżącego. W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Wyjaśnić również trzeba, że sytuacja finansowa wnioskodawcy o prawo pomocy jest istotnie uzależniona od sytuacji jego małżonki, zaś w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1738/14, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić zatem należy, że do oceny możliwości płatniczych w sprawie niezbędne jest ustalenie aktualnych źródeł utrzymania i wysokości posiadanych środków finansowych przez Skarżącego i jego żonę. Oświadczenie Skarżącego było niepełne (brak informacji o dodatkowym źródle przychodu żony Skarżącego -prowadzona działalność gospodarcza), a pomimo wezwania, Skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową swojej rodziny. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.