I SA/Sz 1502/13

Dnia 28 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 kwietna 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca D. N., pismem z dnia 29 listopada 2013 r. złożyła skargę na wyżej opisaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, w której zawarła także wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie posiada wystarczającego majątku do poniesienia opłaty sądowej od skargi. Ponadto w oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zaś źródłem jej utrzymania jest emerytura w kwocie [...] zł miesięcznie i "dzierżawa roczna" w kwocie [...] zł. Z wniosku wynika, że skarżąca pozostaje w związku z małżeńskim, jednakże nie podała żadnych informacji odnośnie sytuacji majątkowej męża A. N., wskazując jedynie, że nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Odnośnie do majątku, skarżąca oświadczyła, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz "inną nieruchomość" o powierzchni [...] m kw. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada wartościowych rzeczy ruchomych, czy też zgromadzonych oszczędności. Pismem z dnia 29 stycznia 2014 r. skarżąca została zobowiązana przez referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów, z uwagi na to, że oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny jej aktualnej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Powyższe zobowiązanie obejmowało: zeznanie podatkowe skarżącej o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 r., dokumenty potwierdzające wysokości otrzymywanych aktualnie przez skarżącą dochodów z tytułu emerytury i dzierżawy, dokumenty potwierdzające powierzchnię posiadanych nieruchomości i wyjaśnienie przyczyny zmniejszenia powierzchni "innej nieruchomości" z [...] m kw. (oświadczenie skarżącej znajdujące się w aktach sprawy sygn. akt I SA/Sz 529/13 i I SA/Sz 530/13) na [...] m kw. (oświadczenie w niniejszej sprawie), wyciągi z rachunków bankowych skarżącej za okres od 15 grudnia 2013 r. do 25 stycznia br. Nadto, niezależnie od złożonego oświadczenia o niepozostawaniu z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem skarżącej, zobowiązano skarżącą ww. wezwaniem do nadesłania dokumentów dotyczących sytuacji finansowej męża skarżącej. W tym zakresie zobowiązano skarżącą do przedłożenia zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu w 2012 roku, dokumentów potwierdzających wysokość aktualnych dochodów męża skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyciągów bankowych za okres od 15 grudnia 2013 r. do 25 stycznia 2014 r. Postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, stwierdzając, że strona, odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu dokumentów źródłowych, nie rozwiała wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym, rodzinnym i możliwościach płatniczych. W związku z tym uznano, że skarżąca nie wyczerpała przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. umożliwiającej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca, pismem z dnia 20 marca 2014 r. złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie, w którym oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, samodzielnie ponosi koszty miesięcznego utrzymania siebie i rodziny oraz inne wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb swoich i rodziny, a źródłem jej utrzymania jest emerytura w kwocie [...] zł. W ocenie skarżącej, skoro wydatki skarżącej znacznie przewyższają jej dochody, to dochód ten pozostaje bez znaczenia. Skarżąca w sprzeciwie nie podała żadnych dodatkowych informacji na temat jej majątku, wydatków ani sytuacji finansowej męża, wskazując, że fakt pozostawania w związku małżeńskim jest bezprzedmiotowy w sprawie. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że nie otrzymała wezwania referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2014 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów, nie została o nim poinformowana. Osoba odbierająca wezwanie była osobą przypadkową, niebędącą upoważnioną do odbioru przesyłki z Sądu, którego to faktu nie zweryfikował doręczyciel. Pismem z dnia 25 marca 2014 r. skarżąca została wezwana ponownie o nadesłanie powyższych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową i rodzinną. Kolejne wezwanie obejmowało, oprócz tych dokumentów, dodatkowo wykaz ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie, roczne zeznanie za 2013 r. jeśli zostało już złożone, kopie decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2014 r. lub inne dokumenty potwierdzające powierzchnie wykazanych w formularzu PPF nieruchomości, a także dokumenty potwierdzające wysokość miesięcznych dochodów z nieruchomości oraz wyciągi z rachunków bankowych skarżącej i jej męża obejmujące okres do 24 marca 2014 r. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 31 marca 2014 r., do rąk osoby uprawnionej do odbioru przesyłki (K. C., dowód doręczenia k. [...]). Wyznaczony tym wezwaniem 10-dniowy termin upłynął bezskutecznie 10 kwietnia 2014 r. We wskazanym terminie, ani dotychczas, skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów i oświadczeń, nie wyjaśniła także przyczyny niewykonania wezwania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.- zwana dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez wnioskodawczynię sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do regulacji art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 P.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, że przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, iż całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy jej sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że nie udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącą formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, ale nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, utrzymuje się samodzielnie z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie, ponadto otrzymuje dochody z dzierżawy nieruchomości w wysokości [...] zł rocznie. Posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, a także inną nieruchomość według oświadczenia skarżącej o pow. [...] m kw. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2014 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną i jej męża, a także nie wyjaśniła wątpliwości w zakresie posiadanych nieruchomości i wysokości otrzymywanych dochodów. Nie załączyła ich także do sprzeciwu, a w jego treści nie podała żadnych dodatkowych informacji zarówno o swojej sytuacji majątkowej jak i męża. Podkreślić należy, że Sąd ponowił wezwanie w dniu 25 marca 2014 r., zaś skarżąca znów nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi. Nadmienić należy, że oba wyżej wskazane wezwania zostały prawidłowo doręczone pełnomocnikowi skarżącej odpowiednio w dniu 4 lutego 2014 r. i 31 marca 2014 r., zaś ich odbioru dokonały w obu przypadkach osoby uprawnione do odbioru przesyłek, co wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru (k. [...] i [...]), mających moc dokumentów urzędowych. Wobec tego brak było podstaw do kwestionowania informacji w nich zawartych. Zauważyć trzeba, że termin na wykonanie zobowiązania upływał 10 kwietnia 2014 r. Wnioskodawczyni miała wystarczająco długi czas, w którym mogła zgromadzić i przesłać wymagane dane i dokumenty lub w jakikolwiek sposób ustosunkować się do wezwania, tj. w okresie od 4 lutego 2014 r. do 10 kwietnia 2014 r., tymczasem nie wywiązała się z obowiązku, którego wykonanie leżało w jej interesie. Uniemożliwiło to wyjaśnienie wątpliwości co do jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz poczynienie kategorycznych ustaleń w tym zakresie. Na podstawie danych przedstawionych w formularzu PPF, nie jest możliwe dokonanie jednoznacznej oceny, czy skarżąca jest w stanie ponieść kwotę [...] zł tytułem wpisu od skargi, należnego na tym etapie sprawy. Wniosek skarżącej nie może zaś zostać uwzględniony tylko na tej podstawie, że wpis w sprawie jest w znacznej wysokości. Niezrozumiałe jest uchylanie się przez skarżącą od przedłożenia, np. dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych dochodów, zeznania podatkowego, a także wykazu ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny. Informacje, do podania których wezwano skarżącą stanowią elementarne dane niezbędne do zobrazowania sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej. Nie ma też racji skarżąca, że nie musi przedstawiać dokumentacji dotyczącej małżonka bowiem nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Wbrew jej stanowisku, fakt pozostawania w związku małżeńskim wcale nie pozostaje bezprzedmiotowy dla oceny zdolności do poniesienia kosztów sądowych. Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który trwa tak długo jak długo istnieje małżeństwo. Wzmiankowany obowiązek obejmuje również prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów. Nie można wykluczyć, że dopełnienie przez stronę obowiązku udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy i dokonanie w ich kontekście weryfikacji oświadczenia, mogłoby skutkować przyznaniem prawa pomocy choćby w zakresie częściowym. Trzeba jednak mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 P.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 P.p.s.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylanie się strony od przedstawienia stosownych dokumentów, które potwierdzałyby jej argumenty oraz dokładnie i wyczerpująco przedstawiały jej sytuację, powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). Reasumując, podnieść należy, że niekompletność danych zawartych we wniosku, istnienie wątpliwości co do ich wiarygodności, a także brak potwierdzenia informacji o stanie majątkowym całej rodziny stosownymi dowodami, pomimo dwukrotnych wezwań, uzasadnia twierdzenie, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.