I SA/Sz 167/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okresy od czerwca 2007 r. do lipca 2009 r. oraz odsetek za zwłokę od wpłat dziennych za marzec, kwiecień, lipiec 2008 r. i styczeń 2009 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca Spółka, reprezentowana przez doradcę prawnego, w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Sądu z dnia 16 lutego 2016 r.). W uzasadnieniu wniosku Spółka wyjaśniła, że nie prowadzi działalności od września 2014 r., ponieważ w toku postępowań podatkowych, na podstawie niesłusznych, zdaniem Spółki, ustaleń prokuratorskich, organy celne zarzuciły jej dokonanie zmiany przeznaczenia zakupionego towaru. Powyższe spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w tym blokadę rachunków bankowych, uniemożliwiając prowadzenie działalności gospodarczej oraz zwolnienie pracowników, a w konsekwencji brak środków finansowych na zapłatę kosztów. Na urzędowym formularzu Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, za ostatni rok Spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Jeśli chodzi o wartość środków trwałe, Spółka wskazała jedynie działkę rolną o wartości [...] zł i podała, że z powodu nieuregulowania rat z tytułu jej nabycia, nieruchomość ta będzie zwrócona Agencji Nieruchomości Rolnych. Podała, że na posiadanych dwóch rachunkach bankowych prowadzonych przez Bank [...] oraz [...] posiada środki pieniężne w wysokości odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Dodała, że nie posiada środków w kasie, a jej zobowiązania z tytułu kredytu w [...] wyniosły [...] zł. Wraz z wnioskiem Spółka przedłożyła skierowane do niej wezwanie Agencji Nieruchomości Rolnych w K. z dnia 25 stycznia 2016 r. związane z nabyciem w dniu 12 lipca 2013 r. nieruchomości o powierzchni [...] ha, w którym to piśmie ANR wypowiedziała postanowienie umowy określające rozłożenie ceny na raty i zobowiązała do zapłaty niespłaconej części ceny nabycia w wysokości [....] zł w terminie miesiąca od doręczenia wypowiedzenia. Referendarz sądowy uznał ww. oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki oraz jej możliwości płatniczych w sprawie i wezwaniem z 4 marca 2016 r. zobowiązał Spółkę do nadesłania dodatkowych dokumentów. Zobowiązanie to obejmowało: - bilans oraz rachunek zysków i strat skarżącej Spółki za ostatni rok obrotowy, - wyciąg z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów za ostatnie trzy miesiące, - ewidencję stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa), - zestawienie należności i zobowiązań Spółki na dzień 31 grudnia 2015 r., - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Spółki z ich stanem za okres od 15 stycznia do 29 lutego 2016 r. albo dokumentów potwierdzających ich zajęcie, czy likwidację w okresie ostatnich trzech miesięcy, - deklaracje VAT-7 Spółki za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe, - roczne zeznania podatkowego Spółki o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za dwa ostatnie okresy rozliczeniowe, - zaświadczenia właściwego oddziału ARiMR o tym czy i w jakiej wysokości zostały wypłacone skarżącej Spółce dopłaty z ARiMR oraz w jakiej wysokości udzielono skarżącej Spółce wsparcia finansowego, za ostatnie dwa lata. W wezwaniu wyznaczono czternastodniowy termin pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Spółka nadesłała w dniu 22 marca 2016 r. (data nadania): - deklaracje VAT-7 za grudzień 2015 r., styczeń, luty 2016 r. r. z wykazaną w każdej z nich kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe Spółki (CIT-8) za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. z zadeklarowanym dochodem [...]. zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł) wraz z informacją CIT-8/O o odliczeniu z dochodu straty z lat ubiegłych w kwocie [...] zł (łączna kwota straty z lat ubiegłych [...] zł), -kopię zeznania podatkowego Spółki (CIT-8) za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. z zadeklarowaną stratą w wysokości [...] zł (przychód: [...] zł, koszty: [...] zł), - wyciąg bankowy Spółki z Banku [...] za okres od 1 stycznia 2016 r. do 17 marca 2016 r. z wykazanymi wpłatami na rzecz komornika sądowego w łącznej wysokości [...] zł, - zestawienia sald i obrotów Spółki za okresy: od 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r.; od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r.; - zaświadczenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ś. potwierdzające, że Spółka nie składała wniosku o płatności na 2015 rok i nie otrzymała żadnych płatności w 2015 roku. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z brzmieniem art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zastosowanie prawa pomocy nie może bowiem prowadzić do ochrony czy też wzbogacania majątku osób prywatnych, które występując na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i - w miarę możliwości - zgromadzić i zabezpieczyć środki na jego prowadzenie. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14; por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14; dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych powyżej przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Rzeczą sądu rozpoznającego taki wniosek jest natomiast dokonanie rzetelnej oceny złożonych we wniosku oświadczeń, podniesionych okoliczności oraz dokumentów załączonych do wniosku, mających uzasadnić żądanie pod kątem wystąpienia przesłanki warunkującej udzielenie prawa pomocy. Przy czym, nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. Należy w tym miejscu dodatkowo wskazać, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla niego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). W związku z tym wyjaśnić należy, że na skarżącej Spółce ciąży aktualnie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w kwocie [...] zł. Zdaniem referendarza sądowego, strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca nie przedstawiła wszystkich wymaganych dokumentów finansowych, koniecznych do ustalenia jej aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej, a dokumenty znajdujące się w aktach sprawy nie uzasadniają uwzględnienia wniosku. Spółka w uzasadnieniu wniosku powołała się na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej (od września 2014 r.) z uwagi na niesłuszne jej zdaniem ustalenia prokuratury i stwierdzone przez organy celne dokonanie przez nią zmiany przeznaczenia zakupionego towaru. Wskazała na prowadzone wobec Spółki postępowanie egzekucyjne, zajęcie rachunków bankowych, brak środków w kasie Spółki, niewielki stan środków trwałych (nieruchomość rolna o wartości [...] zł z nieuregulowaną ceną zakupu w części stanowiącej kwotę [...] zł). Wskazała na stratę w wysokości [...] zł (według bilansu za ostatni rok obrotowy), zwróciła uwagę na zadłużenie kredytowe w [...] przekraczające kwotę [...] tys. zł. Pomimo skierowanego do niej wezwania, nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów potwierdzających ww. okoliczności. Należy zwrócić uwagę, że Skarżąca nie przedłożyła przede wszystkim bilansu i rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy oraz wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego przez [...]. Brak ww. dokumentów uniemożliwia weryfikację ww. danych podanych na urzędowym formularzu PPPr. Wskazać w tym miejscu, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ocena rzeczywistych możliwości spółki może być dokonana dopiero na podstawie sprawozdania finansowego; w przypadku braku sprawozdania finansowego nie jest możliwa ocena, w jakim stopniu okoliczność toczących się przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych może wpłynąć na pogorszenie jej możliwości płatniczych, skoro jej rzeczywista kondycja finansowa nie jest znana (postanowienia NSA: z 5 września 2006 r. sygn. akt I FZ 337/06; z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt I FZ 621/06 –niepubl.). Z przedłożonych dokumentów w sprawie wynika, że Spółka nie deklaruje aktualnie czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zaewidencjonowała w 2016 r. przychody w wysokości [...] zł, koszty [...] zł, nie posiada środków pieniężnych w kasie, Agencja Nieruchomości Rolnych w piśmie z dnia 25 stycznia 2016 r. wypowiedziała Spółce warunki rozłożenia na raty ceny zakupu w dniu 12 lipca 2013 r. działki gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha; Spółka nie otrzymała w 2015 roku żadnych płatności z ARiMR; spłaca zadłużenie - w okresie od 1 stycznia do 17 marca 2016 r. przekazała komornikowi sądowemu kwotę przekraczającą [...] tys. zł. Należy też zwrócić uwagę, że w zeznaniu podatkowym za rok 2014 zadeklarowała stratę o wartości [...] zł (przychód: [...] zł koszty: [...] zł), a za 2015 rok dochód w wysokości [...] zł (przychód [...] zł, koszty: [...] zł). Z porównania ww. zeznań podatkowych Spółki wynika, że wysokość zadeklarowanych przychodów uległa znacznemu zmniejszeniu (z kwoty [...] zł do [...] zł), aktualnie Skarżąca zadeklarowała do opodatkowania dochód. Powyższe oznacza, że nadesłane dokumenty nie potwierdzają, iżby Spółka poniosła za ostatni rok obrotowy stratę o wartości przekraczającej [...] tys. zł, co podała na urzędowym formularzu. Taka rozbieżność danych w zakresie sytuacji finansowej skarżącej Spółki potwierdza dodatkowo, że do oceny aktualnej sytuacji finansowej Spółki niezbędny jest bilans Spółki i rachunek zysków i strat za ostatni rok obrotowy, o które Skarżąca została wezwana w sprawie. Spółka takich dokumentów nie przedłożyła do dnia dzisiejszego i nie wyjaśniła przyczyny niewykonania wezwania w całości. Powyższe uniemożliwia dokonanie oceny jaka jest aktualna sytuacja finansowa i majątkowa Spółki. Nie jest bowiem wiadome w szczególności jaki był: wynik finansowy Spółki za ostatni rok obrotowy, kapitał zakładowy; jakie Spółka posiada aktywa trwałe (w tym środki trwałe), aktywa obrotowe; jaki jest stan: należności krótkoterminowych (długoterminowych), zobowiązań krótkoterminowych (długoterminowych, w tym z tytułu kredytów), jaki jest stan środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Na podstawie przedłożonych dokumentów nie sposób ustalić czy i w jakim zakresie skarżąca Spółka jest w stanie partycypować w kosztach sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postepowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Przedstawione przez Spółkę wybiórcze informacje nie pozwalają na dokonanie takiej oceny. Należy pokreślić, że w sytuacji gdy Skarżąca ubiega się o przyznanie wsparcia z budżetu państwa w zakresie zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, wymaga się od niej szczególnej staranności i rzetelności w przedstawieniu danych finansowych i ich udokumentowaniu. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dlatego na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.