I SA/Sz 177/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.szalinie z dnia[...] . Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie odmowy umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2007 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego K. P., pismem z dnia [...] ., wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] , w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie odmowy umorzenia zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2007 r. W dniu [...] r. pełnomocnikowi skarżącej doręczono odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżąca w dniu [...] wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu, dołączając do tego pisma dwa wydruki z konta w Banku P. dokumentujące dwie transakcje (wpływ na rachunek kwoty [...] zł tytułem świadczenia z ZUS oraz przelew na rachunek KRUS raty w kwocie [...] zł) i kopie: decyzji z dnia [...] r. o utracie przez skarżącą z dniem [...] r. statusu osoby bezrobotnej, zaświadczeń lekarskich z dnia 12 kwietnia 2006 r. oraz 6 marca 2007 r. Następnie, w dniu 22 czerwca 2010 r., strona uzupełniła swój wniosek na urzędowym formularzu PPF, rozszerzając jego zakres i domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że zwolnienie z opłaty sądowej jest zasadne z uwagi na konieczność wyjaśnienia przedmiotowej sprawy oraz ciężką sytuację materialną strony. Opłata ta stanowi bowiem ok. 20 % jej miesięcznych dochodów z tytułu renty rodzinnej córki stanowiącej nieco ponad[...] zł miesięcznie. Strona wskazała również, że od 12 lat jest wdową, samotnie wychowuje małoletnie dziecko w wieku ponadgimnazjalnym. W dniu 15 marca 2007 r. została wykreślona z listy bezrobotnych bez prawa do zasiłku w PUP w D., ze względu na stwierdzenie niezdolności do pracy przez lekarza medycyny rodzinnej. Skarżąca podniosła także, że w 2006 r. przebyła operację torakochirurgiczną i obecnie choruje na serce, wobec czego musi jeździć na konsultacje i badania do lekarzy specjalistów w S.. Spodziewa się dwóch kolejnych operacji. Ponadto na serce, od urodzenia, choruje córka skarżącej. Miesięcznie wydatki na wyjazdy na konsultacje strony i jej córki stanowią ok.[...] zł. Do innych miesięcznych wydatków ponoszonych przez stronę należą także: a) wydatki na domowe opłaty eksploatacyjne za media (energia, gaz, telefon, woda, opał) w kwocie ok.[...] zł; b) koszty regulowania zaległości ubezpieczeniowej w KRUS: rata w wysokości [...] zł; c) koszty dojazdu córki do szkoły (Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w P.) w wysokości [...] zł. Strona wskazała, że wobec tego (cyt.) "Jestem zmuszona i częściowo korzystam z pomocy dorosłych dzieci, niemniej nie mogę wymagać i nie stać mnie na to, aby uiszczać przedmiotową opłatę". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżąca podała, że: a) wspólne gospodarstwo domowe tworzy z córką – J. K. P. (lat[...] ); b) na majątek strony oraz jej córki składają się dom mieszkalny ("do rozbiórki") i budynek gospodarczy położone na działkach nr [...] i [...] o powierzchni [...] ha (każdej z nich przysługuje udział do ½ wskazanych nieruchomości, przy czym "z uwagi na małoletnią córkę sprawa spadkowa nie odbyła się"), strona posiada także działkę nr [...] o powierzchni [...] ha ("darowizna bez dochodu") oraz działkę nr [...] o powierzchni [...] ha ("od maja 2007 r. bez dochodu, dzierżawa dla F. P."); c) na dochody rodziny składa się renta rodzinna otrzymywana przez J. P. w kwocie[...] zł brutto. W związku z tym, że oświadczenia K. P. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), pismem z dnia 7 lipca 2010 r., wezwano skarżącą do nadesłania dodatkowych dokumentów, w terminie 10 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Strona została zobowiązana do nadesłania: a) zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy skarżąca i jej córka korzystały w roku ubiegłym lub bieżącym z pomocy społecznej, czy ubiegały się o jej przyznanie; b) zaświadczenia ze szkoły, w której uczy się córka skarżącej, czy otrzymuje (otrzymywała w roku szkolnym) stypendium; c) zaświadczenia z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, czy skarżąca i jej syn F. P. są zarejestrowanymi producentami rolnymi, czy otrzymywali dopłaty do rolnictwa w latach 2008-2010, w jakiej wysokości lub odpisów decyzji w tym przedmiocie; d) dodatkowego oświadczenia skarżącej wyjaśniającego: – z czego finansuje nadwyżkę wykazanych wydatków nad dochodami, czy wykonuje prace dorywcze, w jakiej wysokości otrzymuje środki pieniężne z tego tytułu, czy korzysta z pomocy finansowej lub innej udzielanej przez członków rodziny; – czy skarżąca prowadzi działalność rolniczą, w jakim zakresie, jakie dochody z tego uzyskuje; – czy ze skarżącą i jej córką mieszkają inni członkowie rodziny lub inne osoby (np. rodzice, dziadkowie, syn skarżącej i jego rodzina, inne dzieci), w jakiej wysokości uzyskują dochody, jaki jest ich stan majątkowy oraz czy partycypują w kosztach utrzymania domu, w jakiej wysokości; – w jaki sposób są wykorzystywane posiadane nieruchomości, czy skarżąca czerpie z nich pożytki, czy skarżąca nadal użycza bezpłatnie lokal użytkowy na prowadzenie działalności gospodarczej swojemu synowi, czy też lokal ten jest wykorzystywany przez osoby trzecie, proszę podać wysokość dochodów z tytułu dzierżawy; – czy skarżąca odzyskała należności z tytułu nieopłaconego czynszu dzierżawy, w jakiej wysokości, czy prowadzone jest postępowanie sądowe lub egzekucyjne w tym zakresie, ze wskazaniem przedłożenia dokumentów potwierdzających na jakim etapie są takie postępowania; e) odpisu decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r.; f) wykazu posiadanych przez skarżąca rachunków bankowych (w tym lokat) oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy; g) dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny z ostatnich dwóch miesięcy; Powyższe wezwanie doręczono stronie w dniu 12 lipca 2010 r. Wykonując powyższe zobowiązanie, K. P. w piśmie z dnia 7 sierpnia 2010 r., przesłanym przez pełnomocnika faxem, zwróciła się o przedłużenie terminu do nadesłania wskazanych dokumentów z 10 dni do 30 dni, wskazując, że uzyskanie każdego z wymienionych zaświadczeń wymaga wyjazdu do instytucji zlokalizowanych na terenie powiatu drawskiego i poza nim (D., Z., P.), co wiąże się z poniesieniem dodatkowych kosztów. Poza tym stan zdrowia skarżącej nie pozwala na uzyskanie przedmiotowych zaświadczeń, jak również uzyskanie ich przez pełnomocnika, gdyż z racji wielości żądań wymagać będzie wzięcia przez niego urlopu na okres co najmniej 5 dni. Skarżąca oświadczyła także, że nie korzystała z pomocy społecznej w bieżącym roku oraz że pozostająca na jej utrzymaniu córka jest uczennicą [...] klasy Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w P.. Ponadto, zdaniem skarżącej, niezasadne jest wymaganie wszystkich dokumentów wymienionych w wezwaniu, a w szczególności - dokumentów dotyczących dopłat do działalności rolniczej uzyskiwanych przez pełnomocnika F. P. W ocenie strony, dopłaty otrzymywane przez skarżącą i pełnomocnika, które są przeznaczane na uprawę i podniesienie kultury rolnej gospodarstwa rolnego o niewielkim areale, nie stanowią dochodu rozporządzalnego na cele inne niż rolnicze, zatem nie mogą być źródłem pokrycia opłaty sądowej. Skarżąca wskazała także, że ze względu na jej stan zdrowia działalność rolnicza prowadzona jest w ograniczonych zakresie poprzez uprawę roślin motylkowych. Odnośnie sposobu finansowania wykazanej nadwyżki wydatków nad dochodami, wyjaśniła, że korzysta z pomocy finansowej dorosłych dzieci, które nie mając takiego obowiązku pokrywają koszty jej leczenia. K. P. wskazała także, że w domu będącym jej współwłasnością okresowo przebywa jej matka, która z uwagi na wiek, niemożność samodzielnej egzystencji i choroby nie partycypuje w kosztach utrzymania, przeznaczając dochody na utrzymanie własnego mieszkania. W zakresie ewentualnego odzyskania wierzytelności z tytułu czynszu dzierżawnego za lokal użytkowy, skarżąca oświadczyła, iż wydany w dniu 23 lutego 2010 r. w postępowaniu uproszczonym nakaz zapłaty kwoty [...] zł (przedłożony w załączeniu) oczekuje na klauzulę wykonalności, zaznaczając jednocześnie, że dłużniczka skarżącej nie pracuje i odzyskanie części zadłużenia, w jej ocenie, nie nastąpi tuż po uzyskaniu klauzuli. Ponadto skarżąca na chwilę obecną nie posiada środków na koszty egzekucji. Końcowo w swoim piśmie skarżąca zwróciła uwagę, iż złożyła podobny wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie wszczętej w innym sądzie administracyjnym i wniosek ten uznano za zasadny - bez konieczności wnoszenia dodatkowych dokumentów. W związku z prośbą skarżącej, przedłużono jej termin do nadesłania brakujących dokumentów do dnia 6 września 2010 r. W terminie tym nie wpłynęła żadna dodatkowa korespondencja od skarżącej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, wówczas gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podnieść należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Ponadto, jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Sąd (referendarz sądowy) nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo gdy nie są one do końca jasne. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie wykazała ona, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawione we wniosku dane okazały się być niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony oraz jej możliwości płatniczych. Natomiast strona, wzywana do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązała się należycie z nałożonego na nią zobowiązania, pomimo uzyskania przedłużenia terminu na jego wykonanie, co sprawia, że jej oświadczenia są niepełne, bądź nie poddają się weryfikacji, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. I tak wskazania wymaga, że skarżąca oświadczyła, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wyłącznie z uczącą się córką. Tymczasem z akt sprawy wynika, że pod tym samym adresem zamieszkuje A. P. – matka skarżącej (została ona wskazana jako dorosły domownik na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma Sądu z dnia 20 kwietnia 2010 r. – k. 10 akt sądowych). Skarżąca wprawdzie potwierdziła informację o wspólnym ale czasowym zamieszkiwaniu z matką (3 - 4 miesiące w roku), jednak nie podała żadnych informacji o wysokości jej dochodów i majątku. Wiadomo jedynie, iż dochody takie uzyskuje i przeznacza je na utrzymanie własnego mieszkania i leczenie. Strona podała także, że jedynym stałym źródłem otrzymania jej i jej córki jest renta rodzinna w kwocie[...] zł brutto i tylko "częściowo" korzysta ona z pomocy dorosłych dzieci, które jak wynika z dalszych wyjaśnień finansują nadwyżkę jej wydatków (pokrywają wydatki na leczenie), choć - zdaniem strony - nie mają takiego obowiązku. Wyjaśnić należy, iż z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 kro). Pojęcie wzajemnego wspierania się jest w tym samym stopniu ogólne i pojemne aby pozwalało na objecie nim różnorakich form i sposobów pomocy stosownej do sytuacji życiowej osoby, której ta pomoc jest potrzebna. Istnieją zatem podstawy aby żądać od strony dokładnych informacji na temat dochodów i majątku najbliższej rodziny (matki, syna) skoro można oczekiwać od nich pomocy również w uiszczeniu kosztów sądowych. Skarżąca nie przedstawiła także pełnych danych odnośnie dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, ograniczając się jedynie do wskazania, że działalność rolnicza prowadzona jest na niewielkim areale i polega na uprawie roślin motylkowych. Nie jest możliwe dokonanie oceny, czy skarżąca ze względu na posiadany majątek ma potencjalną możliwość zdobycia dodatkowych środków pieniężnych. Ustosunkowując się do wezwania, skarżąca nie wskazała bowiem, czy i dlaczego nie czerpie żadnych korzyści finansowych z posiadanych nieruchomości (gruntów rolnych, lokalu użytkowego), zwłaszcza, że z akt administracyjnych wynika, iż w 2006 r. przyznano jej płatności bezpośrednie do posiadanych gruntów rolnych, a w 2007 r. dokupiła ona grunty, celem powiększenia posiadanego gospodarstwa rolnego. Nie sposób także zweryfikować podanego stanu majątkowego skarżącej, ponieważ nie przedłożyła odpisu decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. Ponadto o dochodowości i rozmiarze gospodarstwa miało poświadczyć żądane zaświadczenie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości dopłat do rolnictwa, od którego przedłożenia strona również się uchyliła, argumentując, że środki pieniężne przeznaczane są na działalność rolniczą i nie mogą stanowić źródła finansowania opłat sądowych. Strona uchyliła się także od podania wykazu posiadanych przez nią rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, choć dokumenty załączone przez skarżącą do jej wniosku złożonego w dniu 1 czerwca 2010 r. świadczą, że posiada ona rachunek bankowy w Banku P., na którym dokonywane są operacje finansowe. Nie udokumentowała również okoliczności, iż posiadana wierzytelność z tytułu czynszu dzierżawnego nie może zostać ściągnięta. Nie przedstawiła też rachunków potwierdzających wysokość wydatków na konieczne utrzymanie. Należy podkreślić, że konieczność przedstawienia konkretnych danych, dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji, wynikającym z zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, musi zatem liczyć się z określoną, prawnie uregulowaną, ingerencją w sferę jego prywatności. Nieustosunkowanie się do całości wezwania, powoduje, że brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż wnioskodawczyni wykazała, iż spełnił warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co więcej, treść złożonego przez skarżącą oświadczenia, w wykonaniu wezwania świadczy, że skarżąca nie ma zamiaru ujawniać swojej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Skoro zatem strona podjęła decyzję, że nie przedstawi żądanych dokumentów, to referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji gdy przedstawione dane uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji życiowej skarżącej, albo gdy nie jest ona do końca jasna wobec uchylania się strony od złożenia stosownych wyjaśnień (por. postan. WSA w Gd. z14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04). W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym przypomnieć też wypada, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Wreszcie skarżąca powinna sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania o którym mowa w art. 255 p.p.s.a należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006 r. II OZ 1405/05). Jednocześnie podkreśla się, że rozpoznający wniosek referendarz nie neguje informacji dotyczących złego stanu zdrowia skarżącej i jej córki oraz faktu ponoszenia przez nie wydatków z tego tytułu, lecz – z uwagi na treść art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – nie może tych okoliczności potraktować jako samoistnej przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już bowiem wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej i rodzinnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów przez wszystkich członków rodziny, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Końcowo, odnosząc się do argumentacji strony, że została zwolniona od kosztów sądowych w innej sprawie przed innym sądem administracyjnym bez konieczności przedstawiania dokumentów źródłowych, należy wyjaśnić, że nie oznacza to, że prawo pomocy będzie jej przyznane na tej samej zasadzie w każdym następnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.